VI SA/Wa 2580/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: odmówić W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący – W. K. do skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego - stanowiącą jedną z trzydziestu dwu wniesionych przez niego skarg na decyzje wskazanego organu - załączył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że obecnie otrzymuje zasiłek rehabilitacyjny w kwocie ok. 950 zł i nie posiada środków na uiszczenie wpisów od wszystkich swoich skarg. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz 30-letnią córką. Cały majątek rodziny wyczerpuje dom o powierzchni 140 m2 posadowiony na działce o powierzchni 1 ha. Powyższa nieruchomość jest obciążona kredytem hipotecznym w wysokości ok. 62.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata spłaty wynosi ok. 2.200 zł. Jako miesięczne dochody rodziny skarżący wskazał wynagrodzenia małżonki z tytułu umowy o pracy w wysokości 3.968,80 zł oraz z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 500 zł. Dodał, że córka z tytułu jednorazowej umowy zlecenia otrzymała w miesiącu lipcu 2013 r. wynagrodzenie w wysokości 1.227 zł. Natomiast skarżący od trzech lat choruje, pozostaje pod stałą opieką lekarską i nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Miesięczne dochody rodziny są w całości wydatkowane na ratę kredytu hipotecznego oraz bieżące utrzymanie (w tym zakup leków). Wykonując wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył do niniejszej sprawy oraz pozostałych zawisłych przed tutejszym Sądem, a znanych Sądowi z urzędu szereg dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a w szczególności: 1) zeznanie podatkowe skarżącego za 2012 r., wskazujące, że w 2012 r. prowadził działalność gospodarczą, która przyniosła mu stratę w kwocie 376,52 zł (przy przychodzie w wysokości 16.349,58 zł i kosztach uzyskania przychodów wynoszących 16.726,10 zł), a z tytułu innych źródeł uzyskał dochód w kwocie 12.661,07 zł; 2) zeznanie podatkowe córki za 2012 r., z którego wynika, iż córka skarżącego – K. K. prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której osiągnęła w 2012 r. dochód w wysokości 16.527,72 zł (przy przychodzie w wysokości 94.004,98 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 77.477,26 zł); ponadto z tytułu działalności wykonywanej osobiście jej dochód zamknął się w kwocie 568,80 zł (przy przychodzie w wysokości 711 zł i kosztach uzyskania przychodu wynoszących 142,20 zł), a z tytułu innych źródeł uzyskała dochód w kwocie 66,99 zł; 3) zeznanie podatkowe małżonki za 2012 r., z którego wynika, że żona skarżącego – E. K. w 2012 r. osiągnęła łączny dochód w kwocie 119.876,27 zł, z czego: • 46.907,67 zł z tytułu stosunku pracy (przy przychodzie w wysokości 48.909,67 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 2.002 zł), • 15.368,60 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (przy przychodzie w wysokości 115.533,80 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 100.165,20 zł) oraz • 57.600 zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście (przy przychodzie w wysokości 72.000 zł i kosztach uzyskania przychodu w kwocie 14.400 zł); 4) wniosek skarżącego z dnia 4 października 2013 r. o rentę z tytułu niezdolności do pracy; 5) decyzję ZUS Oddział w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 17 marca 2013 r. do 12 października 2013 r. w wysokości 75% podstawy wymiaru oraz odcinki przekazów pocztowych tego świadczenia w wysokości 937,60 zł netto za okres od 1 do 30 września 2013 r. oraz 375,44 zł za okres od 1 do 12 października 2013 r.; 6) zaświadczenie pracodawcy żony skarżącego stwierdzające, iż jej przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w okresie od lipca 2013 r. do września 2013 r. wyniosło 4.110,54 zł; 7) wyciągi rachunków bankowych skarżącego, jego małżonki oraz córki oraz wyciąg ze wspólnego rachunku bankowego żony i córki skarżącego, zarejestrowanego na prowadzoną przez nie spółkę cywilną – E. Spółka Cywilna; 8) rozliczenia podatkowe córki i małżonki skarżącego z tytułu prowadzonej przez nie działalności gospodarczej, obejmujące miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r.; 9) umowę kredytu hipotecznego w kwocie 93.670,00 franków szwajcarskich na dokończenie budowy domu jednorodzinnego, którego ostatnia rata spłaty przypada na dzień 10 kwietnia 2022 r. oraz zawiadomienie o wysokości miesięcznej raty spłaty tego kredytu (613,91 franków szwajcarskich); 10) dokumenty potwierdzające wydatki związane z utrzymaniem domu: dowód zakupu węgla na kwotę 787 zł, faktura VAT za wodę (obejmująca okres 2 miesięcy) wystawiona na kwotę 142,77 zł, faktura VAT za energię elektryczną (obejmująca okres 2 miesięcy) wystawiona na kwotę 377,76 zł, potwierdzenie uiszczenia opłaty za wywóz śmieci w wysokości 80,80 zł, a także dwie faktury za leki obejmujące odpowiednio kwoty 53,45 zł i 51,37 zł; 11) informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki cywilnej przez żonę i córkę skarżącego za 2013 r., z której wynika, że przychód odnotowały na poziomie 101.483,90 zł przy stracie 1.44,25 złotych Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowym zakresie. W złożonym sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego – skarżący podkreślił, że nie był w stanie poczynić oszczędności na poczet kosztów tego postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, składającej się oprócz niego z jego żony i 30-letniej córki. Wskazał, że w ostatnim czasie – w związku z toczącymi się sporami pomiędzy nim, a ZUS-em i Prezesem NFZ, podupadł na zdrowiu i jest pod stałą opieką lekarską, co wiąże się z tym, że duża część dochodów przeznaczana jest na lekarstwa oraz z tym, że nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Poinformował, że w obecnym czasie pozostaje na utrzymaniu córki oraz żony, których sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu w stosunku do roku 2012. Raz jeszcze skarżący podniósł, że jest obciążony kredytem hipotecznym w wysokości 62.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata do spłaty wynosi 2.200 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej jako "p.p.s.a." od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1218/13, LEX nr 1420139). W ocenie Sądu złożone przez skarżącego informacje i dane poparte dokumentami obrazującymi sytuację materialną skarżącego i osób z którymi prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe nie uprawdopodobniają, że w jego przypadku zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący i jego rodzina posiadają płynność finansową. Ponosi wydatki związane z utrzymaniem domu, w tym z comiesięczną spłatą kredytu hipotecznego przekraczającego w skali miesiąca kwotę 2000 zł, a członkowie jego rodziny, z którymi prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe – żona i córka regularnie uiszczają koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Córka skarżącego do końca września 2013 r. uzyskała narastająco przychody w wysokości 38.881,30 złotych, natomiast jego żona z tytułu własnej działalności gospodarczej do końca września 2013 r. osiągnęła narastająco przychody w kwocie 66.167,40 złotych. Przy czym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2012 r. małżonka skarżącego oraz jego córka uzyskały stosunkowo wysokie przychody - odpowiednio 115.533,80 zł i 94.004,98 zł. Do tego żona skarżącego w 2012 r. osiągnęła znaczny przychód z tytułu działalności wykonywanej osobiście (72.000 złotych), a nadto jest także zatrudniona w ramach stosunku pracy, za miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 4.110,54 złotych. W tym miejscu zauważyć wypada, że strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Podkreślić przy tym należy, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka i to niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 434/13, LEX nr 1394354). W takich warunkach, w ocenie Sądu nie można uznać, by skarżący nie był w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł. Sąd pozostaje na stanowisku, że koszty ewentualnego prowadzenia postępowań sądowych związanych z przedmiotem prowadzonej działalności należą do normalnych kosztów prowadzania działalności gospodarczej i należy je przewidywać w preliminarzu wydatków. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1524/13, LEX nr 1417308). Kwestia dysponowania posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego przez nią postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może więc korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 16 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1247/04, z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05 oraz z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 105/05). W oparciu o wszystkie przedstawione powyżej argumenty stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.