VI SA/Wa 2591/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Asesor WSA Agnieszka Dauter-Kozłowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 marca 2026 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej uchyla zaskarżoną decyzję T. G.(dalej też jako "Skarżący" lub "Strona") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej też w skrócie jako "Prezes NFZ" lub "Organ") z dnia 12 czerwca 2025 r. nr [...]. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 50 ust. 16, ust. 18 i ust. 19 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 1461, dalej też w skrócie jako "ustawa o świadczeniach" lub "u.ś.o.z."). Zaskarżoną decyzją Prezes NFZ ustalił obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej (wskazanych w załączniku do decyzji) udzielonych Skarżącemu w dniu 12.04.2021r., 07.07.2021r., 09.07.2021r., 26.07.2021r., 25.08.2021r., 10.09.2021r., 01.10.2021r., 26.11.2021r., 15.12.2021r., 17.12.2021r., 13.04.2022r., 22.08.2022r., 05.01.2023r., 11.05.2023r., 16.05.2023r. oraz 21.07.2023r. w wysokości 1 529,79 zł (jeden tysiąc pięćset dwadzieścia dziewięć złotych siedemdziesiąt dziewięć groszy) i zobowiązał zarazem Skarżącego do ich zapłaty w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia, w którym upłynął termin płatności tej należności. Organ zaznaczył, że w wyniku weryfikacji ubezpieczonych ustalono, że celem wykazania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej Skarżący złożył świadczeniodawcom oświadczenia o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej co odpowiadało regulacji art. 50 ust. 6 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku niepotwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w sposób określony art. 50 ust. 1 lub 3 ustawy, świadczeniobiorca po okazaniu dokumentu potwierdzającego tożsamość, w szczególności dowodu osobistego, paszportu, prawa jazdy albo legitymacji szkolnej, może przedstawić inny dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a jeżeli takiego dokumentu nie posiada, złożyć pisemne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej. Z kolei z informacji przekazanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do Centralnego Wykazu Ubezpieczonych wynika, że w przywołanych powyżej datach Strona nie była uprawniona do uzyskania świadczeń opieki zdrowotnej w ramach ubezpieczenia zdrowotnego. Nadto Strona, zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie i pouczona o możliwości składania wyjaśnień i dowodów na ich poparcie, nie przedstawiła żadnych wyjaśnień ani dowodów potwierdzających prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w wyżej wskazanych dniach. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 12 czerwca 2025 r. Skarżący podkreślił, że w okresie otrzymania świadczeń opieki zdrowotnej, których koszty stwierdzono w ww. decyzji, był ubezpieczony, jako członek rodziny przez żonę od dnia 8 kwietnia 2021 r. Zaznaczył, że stosownie do treści art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, przepisu ust. 16 pkt 2 nie stosuje się do osoby, która w chili składania oświadczenia, o którym mowa w ust.6, działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do opieki zdrowotnej. Zdaniem Skarżącego, w zakresie świadczeń udzielonych mu po dniu 8 kwietnia 2021 roku (a więc dacie zgłoszenia go do ubezpieczenia przez żonę) zastosowanie znajdzie przesłanka, o której mowa w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Skarżący podkreślił, że niestety organ wydający zaskarżoną decyzję nie rozważył, do czego był zobligowany z urzędu, czy w sprawie wystąpiły okoliczności wymienione w tym artykule. Tymczasem Skarżący, jako osoba nieposiadająca własnego odrębnego tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, będąc zgłoszonym do ubezpieczenia zdrowotnego przez żonę, wykształcił u siebie przekonanie, że jest to w istocie stała podstawa do objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym. Skarżący podniósł w tym kontekście, że Prezes NFZ nie poinformował go o treści art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Reasumując powyższe, zdaniem Skarżącego, Organ nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy, co czyni decyzję wadliwą, gdyż narusza ona przepisy procedury administracyjnej, tj. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, zwanej dalej "k.p.a."), art. 8 § 1 k p a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy oraz przepisy prawa materialnego, tj. art. 50 ust. 16 pkt 2 w zw. z art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. Organ podkreślił, że Skarżący w dniach udzielania świadczeń pozostawał osobą nieubezpieczoną, gdyż osoba zgłaszająca tj. małżonka Skarżącego nie posiadała otwartego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w dniu 31 stycznia 2021 r. - czyli w dniu, który został wskazany na formularzu ZUS ZCNA dołączonym do skargi, jako dzień uzyskania przez Skarżącego uprawnień do ubezpieczenia zdrowotnego, jako członek rodziny. Organ podkreślił, że zawiadamiając o wszczęciu postępowania administracyjnego, poinformował Skarżącego o możliwości złożenia wyjaśnień i dowodów potwierdzających uprawnienie do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej, o możliwości dokonania, na podstawie art. 50 ust. 18 a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zwrotnego oraz wezwał do złożenia wyjaśnień na czym było oparte przekonanie Skarżącego, o posiadaniu statusu ubezpieczonego w dniu składania pisemnych oświadczeń o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej. Organ zaznaczył, że zawiadomienia o wszczęciu postępowania Skarżący nie odebrał pomimo dwukrotnego awizowania w dniach 14 kwietnia 2025 r. oraz 29 kwietnia 2025 r. Zawiadomienie zostało przy tym wysłane na adres, pod którym w późniejszym terminie skutecznie została doręczona decyzja wydana w sprawie. Na korespondencji widnieją daty kolejnych zawiadomień o pozostawieniu przesyłek w urzędzie pocztowym w L. Zawiadomienie wróciło z adnotacją: "Zwrot nie podjęto w terminie" ze wskazaną datą zwrotu 29 kwietnia 2025 roku a przewidziana w art. 44 k.p.a. zastępcza forma doręczenia pism rodzi domniemanie prawne, że pismo zostało skutecznie doręczone adresatowi. Doręczenie zastępcze jest zatem w pełni skuteczne i wywiera takie same skutki jak doręczenie właściwe pisma adresatowi. W konsekwencji, w ocenie Prezesa NFZ, żaden z zarzutów stawianych w skardze nie jest prawdziwy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024, poz. 1267 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej zwana "p.p.s.a."), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Otóż przedmiotem kontroli jest decyzja Prezesa NFZ ustalająca obowiązek poniesienia przez Skarżącego kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, udzielonych w dniu 12.04.2021r., 07.07.2021r., 09.07.2021r., 26.07.2021r., 25.08.2021r., 10.09.2021r., 01.10.2021r., 26.11.2021r., 15.12.2021r., 17.12.2021r., 13.04.2022r., 22.08.2022r., 05.01.2023r., 11.05.2023r., 16.05.2023r. oraz 21.07.2023r. w wysokości 1 529,79 złotych. Podstawę prawną decyzji stanowi art. 50 ust. 16, 18 i 19 ustawy o świadczeniach. I tak zgodnie z treścią art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach w przypadku, gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku: 1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo 1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo 2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6, - osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1. W myśl jednak art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Z art. 50 ust. 18 ww. ustawy wynika z kolei, że koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Prezesa Funduszu przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy znaczenie ma również regulacja art. 50 ust. 18a ww. ustawy, wedle której przepisów ust. 16 i 18 nie stosuje się w przypadku dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3, w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, o którym mowa w ust. 18, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu. W myśl art. 67 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego uważa się za spełniony po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego osoby podlegającej temu obowiązkowi zgodnie z przepisami art. 74-76 ustawy o świadczeniach oraz opłaceniu składki w terminie i na zasadach określonych w ustawie. Zgodnie z definicją zawartą w art. 5 pkt 3 lit. a ustawy o świadczeniach członkiem rodziny jest dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, wnuk albo dziecko obce, dla którego ustanowiono opiekę, albo dziecko obce w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, do ukończenia przez nie 18 lat, a jeżeli uczy się dalej w szkole, zakładzie kształcenia nauczycieli, uczelni lub jednostce naukowej prowadzącej studia doktoranckie - do ukończenia 26 lat, natomiast jeżeli posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub inne traktowane na równi - bez ograniczenia wieku. W ocenie Sądu przytoczone wyżej regulacje ustawy o świadczeniach należy odczytywać w świetle art. 68 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym każdy ma praw do ochrony zdrowia, a także art. 68 ust. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, przy czym warunki i zakres udzielanie świadczeń określa ustawa. Kontrolując zaskarżoną decyzję, Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja narusza zarówno przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i przepisy prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit a cyt. ustawy. Podkreślenia wymaga, że jednym z etapów stosowania prawa jest faza gromadzenia dowodów i ustalania stanu faktycznego, obejmująca szereg czynności, których prawidłowość warunkuje poprawność dalszych części tego procesu. Niewadliwość subsumpcji, a więc podciągnięcia zaistniałych faktów pod stosowaną normę prawa materialnego oraz określenia wiążących konsekwencji prawnych uzależnione są bowiem ściśle od prawidłowości ustaleń stanu faktycznego. Istotne wady bądź luki materiału dowodowego uniemożliwiają prawidłową ocenę co do tego, które przepisy prawa znajdują zastosowanie w sprawie, a w konsekwencji stoją na przeszkodzie poprawnemu skonstruowaniu normy jednostkowo-konkretnej. Z kolei naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej. Została ona wyrażona w art. 7 k.p.a. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej art. 77 § 1 k.p.a., wynika, że organ administracji zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Organ winien jednocześnie dopuścić, jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia istoty danej sprawy, z zastrzeżeniem, że nie jest to sprzeczne z obowiązującym prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Art. 80 k.p.a. stanowi natomiast, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Poza sporem jest, że Skarżący w wymienionych w sentencji skarżonej decyzji dniach skorzystał ze świadczeń opieki zdrowotnej. Świadczenia te zostały u przy tym udzielone po złożeniu przez niego każdorazowo oświadczenia o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej. Tymczasem według informacji z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych w ww. dniach Skarżący nie był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego. Brak takiego zgłoszenia powoduje brak prawa do świadczeń publicznej opieki zdrowotnej i statusu osoby ubezpieczonej. Udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej osobie, która nie posiada statusu ubezpieczonego, oznacza spełnienie przesłanek do obciążenia kosztami udzielonych świadczeń, określonych w art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach. Jednakże, w ocenie Sądu, ustalając obowiązek poniesienia przez Skarżącego nieopłaconych kosztów świadczeń opieki zdrowotnej organ nie może poprzestać jedynie na stwierdzeniu, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego (tj. informacji z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych) i obowiązujących przepisów zasadnym jest uznanie, że świadczenia opieki zdrowotnej wskazane w załączniku do decyzji, zostały udzielone Stronie pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a w związku z tym Strona jest obowiązana do uiszczenia kosztów tych świadczeń. Zdaniem Sądu, przy ustaleniu podstawowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a mianowicie czy Skarżący był objęty w dniu udzielenia mu każdego ze świadczeń, ubezpieczeniem zdrowotnym, z pola widzenia organu nie może umknąć ani powołany powyżej art. 50 ust. 17, ani też art. 50 ust. 18a ustawy o świadczeniach (p. wyrok WSA w Białymstoku z 8 maja 2025 r., II SA/Bk 361/25 – dostępny w CBOSA). Tym samym, prowadząc postępowanie Organ poza ustaleniem, czy Skarżący w danym dniu był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego powinien także zbadać, czy w sprawie nie zachodzą okoliczności zwalniające stronę z obowiązku określonego w art. 50 ust. 16 ustawa o świadczeniach. Tymczasem w zaskarżonej decyzji Prezes NFZ nie rozważył w ogóle możliwość odstąpienia od stosowania art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach w oparciu o przepis art. 50 ust. 17 tej ustawy, który przewiduje możliwość takiego odstąpienia, gdy osoba składająca oświadczenie działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie podkreśla się, że w odniesieniu do wyjątku uregulowanego w art. 50 ust. 17 ustawy, skorzystanie z niego wiąże się z koniecznością ustalenia istnienia po stronie osoby nieuprawnionej "usprawiedliwionego błędnego przekonania" (tak też w wyroku NSA z 26 października 2021 r., II GSK 1828/21). Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń", w związku z tym – każdy taki przypadek "należy analizować i oceniać indywidualnie". Przyjmuje się, że "na ulgowe traktowanie powinny zasługiwać te sytuacje, w których brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż osoba składająca przedmiotowe oświadczenie, czyli np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne" (por. D. Eryk Lach, Powszechne prawo do świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, PiZS 2017, z. 2, s. 7-13). Nie są to jednak jedyne przypadki, do których ma zastosowanie omawiany wyjątek (p. wyroki NSA: z 26 października 2021 r., II GSK 1828/21; z 12 grudnia 2019 r., II GSK 1001/19; z 11 stycznia 2022 r., II GSK 1780/21 – dostępne w CBOSA). Uwzględniając powyższe podkreślić należy, że w treści skargi Skarżący wprost wskazuje, że (cyt.): "w zakresie świadczeń udzielonych mi po dniu 08.04.2021r. (dacie zgłoszenia mnie do ubezpieczenia przez żonę) zastosowanie znajdzie przesłanka, o której mowa w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Niestety, organ wydający zaskarżoną decyzję nie rozważył, do czego był zobligowany z urzędu, czy w sprawie wystąpiły okoliczności wymienione w tym artykule. Tymczasem jako osoba nieposiadająca własnego odrębnego tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, będąc zgłoszoną do ubezpieczenia zdrowotnego przez żonę wykształciło u mnie przekonanie, że jest to w istocie stała podstawa do objęcia mnie ubezpieczeniem zdrowotnym". W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że postępowanie przed Prezesem NFZ jest jednoinstancyjne. Od wydanej decyzji przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Zatem w trybie administracyjnym sprawa nie jest ponownie rozpoznawana. Oznacza to, że jeżeli przed organem w postępowaniu jednoinstancyjnym nie zostanie prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, to wówczas okoliczności, w ocenie strony istotne dla jej rozstrzygnięcia, strona może podnieść dopiero na etapie skargi do sądu. Dodatkowo oznacza to, wobec jednoinstancyjnego postępowania, konieczność szczególnego respektowania przez organ zachowania zasad postępowania administracyjnego określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z 26 września 2023 r., III SA/Po 342/23). Co istotne, na gruncie niniejszej sprawy, okoliczności przywołane przez Skarżącego w treści skargi, nie mogły zostać podniesione na etapie postępowania administracyjnego, bowiem jak wynika z akt sprawy nie doszło do skutecznego zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych osobie nieuprawnionej. Wbrew twierdzeniom Organu, bynajmniej nie doszło do dwukrotnego awizowania zawiadomienia z dnia 2 kwietnia 2025 roku o wszczęciu wobec Skarżącego postępowania, po raz pierwszy w dniu 14 kwietnia 2025 r. a po raz drugi w dniu 29 kwietnia 2025 r. Otóż analiza zapisów poczynionych na kopercie wprost wskazuje, że doszło tylko do jednej awizacji w dniu 14 kwietnia 2025 roku a w dniu 29 kwietnia 2025 roku miał już miejsce zwrot korespondencji z uwagi na jej niepodjęcie w terminie, przy czym brak jest na ww. kopercie jakichkolwiek innych adnotacji, które mogłyby świadczyć o powtórnym pozostawieniu zawiadomienia. Tymczasem w myśl art. 44 k.p.a.: "§ 1. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. § 2. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. § 3. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. § 4. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy". Uwzględniając powyższe, organ nieprawidłowo, wbrew dyspozycji art. 44 k.p.a., przyjął, że dokonano prawidłowego doręczenia korespondencji, albowiem przesyłka nie była dwukrotnie awizowana. Podkreślenia wymaga, że skuteczność doręczenia zastępczego uzależniona jest od ścisłego przestrzegania wynikających z art. 44 k.p.a. zasad i procedur, w szczególności dotyczy to czytelnego wypełnienia przez doręczającego pracownika poczty, względnie przez osobę o jakiej mowa w art. 44 § 1 pkt 2 k.p.a., dowodu doręczenia przez wpisanie daty podjęcia prób doręczenia, powodu niedoręczenia pisma adresatowi, faktu awizowania przesyłki, miejsca pozostawienia o tym informacji dla adresata oraz miejsca pozostawienia przesyłki, zgodnie z pouczeniem o możliwości i terminie jej odbioru. Powyższe informacje na dowodzie doręczenia powinny być też zaopatrzone podpisem doręczyciela lub wydającego. Doniosłe znaczenie tych czynności związane jest przede wszystkim z tym, że z ich realizacją prawodawca wiąże skutek doręczenia pisma adresatowi w sytuacji, gdy nie dochodzi do osobistego odbioru korespondencji. Z kolei przyjęcie fikcji doręczenia pozwala na określenie biegu terminów procesowych - ich początku i zakończenia (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 30 stycznia 2024 r., I SA/Bd 642/23). Zasady zastosowania instytucji fikcji prawnej doręczenia muszą być stosowane ściśle i uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, że organ nie może skutecznie się powołać na domniemanie doręczenia. Tym samym nie sposób zgodzić się z organem, że przed wydaniem decyzji strona miała możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W konsekwencji Prezes NFZ zaniechał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie możliwości odstąpienia od zastosowania art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach, tj. odstąpienia od ustalenia obowiązku poniesienia przez Stronę kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej z uwagi na ziszczenie się przesłanki określonej w art. 50 ust. 17 tej ustawy. Ustalenia bowiem wymagało, czy złożenie oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej nastąpiło w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że Strona posiadała prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Wymaga podkreślenia, jak już wyżej wskazano, że obowiązku uiszczenia kosztów świadczenia nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia określonego dokumentu lub oświadczenia działała w usprawiedliwionym błędzie co do posiadania prawa do świadczenia. W orzecznictwie podkreśla się, że pojęcie "usprawiedliwione przekonanie", o którym mowa w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obejmuje sytuacje, gdy brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż osoba składająca oświadczenie, np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składek bądź też innych osób, przy czym każdy przypadek należy traktować indywidualnie (por. wyroki NSA z dnia: 26 października 2021 r., II GSK 1828/21, 12 grudnia 2019 r., II GSK 1001/19, 2 grudnia 2020 r., II GSK 997/20). Ponadto, zgodnie z art. 50 ust. 18 zdanie trzecie ustawy o świadczeniach, do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to m.in., że organ - ustalając, czy strona nieposiadająca ubezpieczenia zdrowotnego, której sfinansowano świadczenia opieki zdrowotnej nie działała w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń - powinien nie tylko mieć na względzie zasady rządzące postępowaniem administracyjnym, a w zwłaszcza zasadę prawdy obiektywnej z art. 7 k.p.a., ale i regulacje dotyczące postępowania wyjaśniającego, w szczególności art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zobowiązany jest więc z urzędu podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a w postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku (w niniejszej sprawie: ustalenie obowiązku poniesienia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej), pozostające w sprawie wątpliwości co do treści normy prawnej, powinien rozstrzygnąć na korzyść strony (art. 7a k.p.a.). Organ powinien przy tym w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.pa.), a w uzasadnieniu faktycznym decyzji - stosownie do normy określonej w art. 107 § 3 k.p.a. - zawrzeć wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W ocenie Sądu tymczasem, w niniejszej sprawie Prezes NFZ ewidentnie nie dokonał rzetelnej i wszechstronnej oceny, czy faktycznie Skarżący w czasie, kiedy składał oświadczenia o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. W konsekwencji, w ocenie Sądu, organ orzekający - w zakresie ustalenia, czy wystąpiła powyższa przesłanka - nie spełnił wymogów postępowania wyjaśniającego i nie uzasadnił wyczerpująco stanowiska wskazującego na nieziszczenie się wymogów art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Jest to przy tym o tyle istotne, że w sprawie mamy do czynienia z postępowaniem administracyjnym jednoinstancyjnym. Strona ma prawo poznać argumentację organu z uzasadnienia decyzji, aby mogła w skardze przedstawić swoje racje. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w toku postępowania wyjaśniającego Prezes Funduszu nie sprostał wymogom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Nie ustalił bowiem w sposób wyczerpujący czy Skarżący obiektywnie mógł pozostawać w przekonaniu o objęciu go ubezpieczeniem zdrowotnym, a jeżeli nie, to które to konkretnie okoliczności stoją na przeszkodzie uznaniu, że działał on w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Dopiero ustalenie powyższych okoliczności pozwoli na ocenę, czy w kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy zakresie (dotyczącym udzielenia świadczeń zdrowotnych), Skarżący, składając oświadczenia o przysługującym mu prawie do świadczeń zdrowotnych, działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Tymczasem Prezes NFZ nie przeprowadził w ogóle takiej indywidualnej oceny w niniejszej sprawie. Jednocześnie Sąd nie przesądza, czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki z art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach czy nie, warunkujące nieistnienie obowiązku uiszczenia kosztów udzielonych świadczeń zdrowotnych. Stwierdza wyłącznie, że Prezes NFZ obowiązany jest należycie przeanalizować to zagadnienie i podać konkretne okoliczności oraz dowody, które uzasadniają jego stanowisko. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że Sąd nie może zastępować organu administracji publicznej i dokonywać samodzielnie stosownych ustaleń i ocen, w tym także w zakresie zasadności ujęcia Skarżącej w kręgu osób, o których mowa w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Zadaniem Sądu jest bowiem ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie zaś badanie we własnym zakresie i wyjaśnianie kwestii, wymagających rozważenia przez Organ. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że w sprawie zostały naruszone przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z podanych przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.