VI SA/Wa 2593/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2017 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia patentu oddala skargę VI SA/WA 2593/16 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2016 r. Urząd Patentowy RP, na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 oraz art. 245 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r. Nr 1410 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku rzecz. pat. P. S., reprezentującego Firmę G. J. G. z siedzibą w L. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2015 r. stwierdzającą wygaśnięcie z dniem 2 lutego 2015 r. patentu oznaczonego numerem [...] z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 5 rok ochrony. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Urząd Patentowy wskazał, że zgodnie z przepisem art. 90 ust. 1 pkt 3, patent udzielony na wynalazek wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. Zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 224 ust. 2 powyższej ustawy, opłaty za dalsze okresy ochrony powinny być uiszczane z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Wyjątkowo opłaty takie mogą być uiszczane w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30 % opłaty należnej (art. 224 ust. 4 zd. 1). Powyższy termin "dodatkowy" nie podlega jednak, w myśl art. 224 ust. 4 zd. 2 przywróceniu. W przedmiotowej sprawie ostatnim dniem 4 roku ochrony wynalazku był dzień 2 luty 2015 r., tak więc podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej za kolejny - 5 rok ochrony wynalazku upływał w tymże dniu. Zgodnie jednak z przepisem art. 224 ust. 4 zd. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej, opłata za następny okres ochrony patentu wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30 % opłaty należnej mogła być przez uprawnionego wniesiona w dodatkowym 6 miesięcznym terminie tj. do 2 sierpnia 2015 r. W związku z faktem nieuiszczenia opłaty za dalszy rok ochrony wynalazku w żadnym z powyższych okresów, Urząd Patentowy RP uznał, iż zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie z dniem 2 lutego 2015 r. patentu [...] określone w art. 90 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo własności przemysłowej. Urząd Patentowy stwierdził nadto, iż w sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 ustawy Prawo własności przemysłowej w myśl którego do terminów uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej i wyjaśnił, iż pojęcie siły wyższej ujmowane jest w orzecznictwie i doktrynie jako zdarzenie zewnętrzne, które ma charakter nadzwyczajny, któremu nie można zapobiec. Do niniejszej kategorii zaliczane są zdarzenia o charakterze katastrof przyrodniczych (np. powodzie, huragany, trzęsienia ziemi) lub nadzwyczajnych zaburzeń życia zbiorowego (np. wojna, rozruchy), które uniemożliwiają uprawnionemu dokonanie określonej czynności. Zdaniem organu za nadzwyczajną okoliczność w rozumieniu powyższych przepisów nie mogą być zatem uznane zarówno nieobecność pracownika odpowiedzialnego za dokonywanie przelewów w firmie jak i małe doświadczenie pracownika będącego na zastępstwie. Organ ustalił również, że uprawniony ustanowił do działania w przedmiotowej sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Zakres załączonego do akt sprawy pełnomocnictwa obejmuje umocowanie do zastępowania uprawnionego w postępowaniu przed Urzędem Patentowym w związku z przedmiotowym patentem, bez wyłączenia czynności związanych z wnoszeniem i wycofywaniem opłat. Zdaniem Urzędu Patentowego RP tak ujęte umocowanie nakłada na pełnomocnika obowiązek czuwania nad terminowością i skutecznością czynności dokonanych przez pełnomocnika lub samodzielnie przez samego mocodawcę. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania Podniósł zarzut naruszenia przepisów poprzez niewłaściwą kwalifikację uchybienia wynalazcy poprzez nieuiszczenie w terminie opłaty za 5. rok ochrony wynalazku podczas, gdy powodem nie był zamiar zobowiązanego, a jedynie zbieg przypadkowych ludzkich okoliczności. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że nie zgadza się ze stanowiskiem przedstawionym przez Urząd Patentowy, gdyż jest ono nieuzasadnione w aspekcie oceny zaistniałej sytuacji w odniesieniu do obowiązujących przepisów. Jednocześnie skarżący nadmienił, iż dla poniesienia w części kary za niedopilnowanie wniesienia w terminie dwóch opłat zrezygnował z dalszej walki o przywrócenie wygasłego innego patentu nr [...] przed Sądem. Wyjaśnił, że otrzymane od pełnomocnika pismo o dokonanie płatności za 5 rok ochrony wynalazku, przekazał w wymaganym terminie do służb finansowo-księgowych w celu dokonania przelewu. Wniesienie kwoty w wys. 300 zł gwarantowało utrzymanie w mocy w/w patentu i możliwość dalszego przedłużania ochrony na kolejne lata. Skarżący był przekonany, że sprawa przedłużenia patentu poprzez dokonanie opłaty przez jego księgowość została zrealizowana. Tymczasem w dniu 31.12.2015 pełnomocnik otrzymał decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...].12.2015 o wygaśnięciu patentu nr [...]. Wobec zaistniałej sytuacji, skarżący po upewnieniu się w swoich dokumentach finansowych, że nie wpłacił wymaganej kwoty, niezwłocznie dokonał przelewu kwoty 300 zł za 5 rok ochrony (przelew z dnia 08.02.2016) oraz kwoty 350 zł za 6 rok ochrony (przelew z dnia 08.02.2016) i tym samym spełnił jeden z wymogów niezbędnych do wykazania, że uchybienie terminu w płatności za 5 rok ochrony wynalazku [...] nastąpiło bez jego winy, a mianowicie dokonał czynności związanych z płatnościami dotyczącymi ochrony swojego wynalazku. Następnie w ramach wewnętrznego wyjaśnienia sprawy zostało ustalone, iż niewpłacenie opłaty za 5 rok ochrony przedmiotowego wynalazku w wymaganym terminie spowodowane było nieobecnością w firmie osoby, która dotychczas zajmowała się skutecznie realizacją przelewów na konto Urzędu Patentowego RP z tytułu opłat jednorazowych za zgłoszenia wynalazków oraz opłat okresowych związanych z przedłużeniami ochrony wynalazków. Powodem dłuższej nieobecności tej osoby był fakt przebywania jej na zwolnieniu lekarskim i następnie na urlopie macierzyńskim. Wymieniona osoba przez kilka lat zajmowała się sprawami patentowymi, w tym dokonywaniem przelewów na konto Urzędu Patentowego. Nigdy nie wystąpiły żadne problemy związane z nieopłaceniem wymaganej kwoty lub jej opóźnieniem. Współpraca na linii pełnomocnik i uprawniony oraz uprawniony i wyznaczona osoba (w dziale księgowym) w zakresie prowadzenia spraw patentowych układała się prawidłowo. Niestety tak się złożyło, że w okresie nieobecności wyznaczonej osoby w dziale księgowości, przepływ informacji w zakresie opłacania należności do Urzędu Patentowego uległ zakłóceniu, co znalazło odzwierciedlenie w niezapłaceniu w wymaganym terminie opłaty za 5. rok ochrony wynalazku [...]. W efekcie poskutkowało to wygaśnięciem tego patentu po czterech latach jego ochrony. Wyznaczony w zastępstwie pracownik nie dopatrzył tej płatności i w efekcie nie została ona wniesiona w wymaganym terminie, natomiast znalazła się w dokumentach załatwionych z uwagi na przekonanie o jej załatwieniu. Również nieobecność w/w osoby spowodowała wystąpienie problemów w bieżącym wnoszeniu opłat oraz monitorowaniu realizacji terminowych płatności. Powrót do pracy w/w osoby umożliwił przywrócenie prawidłowych zasad w nadzorowaniu i terminowej realizacji płatności na konto Urzędu Patentowego RP. W przedmiotowej sprawie wystąpiły rzeczywiste, faktyczne powody i udokumentowane zdarzenia, które spowodowały czasowe utrudnienia w realizacji płatności z tytułu przedłużenia ochrony wynalazku [...]. Zaistniała sytuacja z pozoru wydaje się normalna (zastępstwo księgowej przebywającej na urlopie macierzyńskim), a jednak spowodowała zamieszanie na linii współpracy pełnomocnika z uprawnionym, które do tej pory nigdy nie wystąpiło. Skarżący zaznaczył, iż przykłada duże znaczenie do zabezpieczania swoich rozwiązań technicznych poprzez ochronę patentową. Jest właścicielem 16 patentów z dziedziny urządzeń i procesów uzdatniania wody i do tej pory zawsze terminowo dokonywał płatności do Urzędu Patentowego RP związanych z opłatami za zgłoszenia wynalazków, I-wsze okresy ochrony, publikacje oraz kolejne lata ochrony prawnej swoich wynalazków , np. patenty nr [...],[...],[...] itd. Wygasły po 4 latach ochrony patent nr [...], z uwagi na przedmiotowy zakres ochrony ma istotne znaczenie dla działalności Firmy G.. I właśnie to istotne rozwiązanie z powodu wyżej wymienionych powodów przestało być chronione na terenie Polski, z czym skarżącemu trudno się pogodzić . Dlatego też po powzięciu wiadomości o wygaśnięciu w/w patentu skarżący podjął natychmiastowe działania zmierzające do przywrócenia stanu, w którym patent obowiązywał. Dokonał wyjaśnienia sprawy z pełnomocnikiem oraz wewnętrznego wyjaśnienia w służbach księgowych i niezwłocznie uregulował płatności za 5 rok i 6 rok, tak żeby ochrona była na bieżąco. Jak z tego wynika, skarżący dopełnił wszystkich niezbędnych czynności wymaganych przepisami dla uwiarygodnienia zaistniałej sytuacji, o których mowa w art. 225 i dalszych ustawy Prawo własności przemysłowej, które to zdarzenia spowodowały wygaśnięcie patentu [...]. W tej sytuacji, zdaniem skarżącego, Urząd Patentowy RP w trakcie oceny wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zbyt rygorystycznie potraktował okoliczności, które spowodowały niewpłacenie opłaty za 5 rok ochrony, uznając je za nieistotne w aspekcie ich zasadności w przedmiotowej sprawie. Urząd uprościł zaistniałą sytuację powstałą w Firmie skarżącego uznając, że okoliczności, które rzeczywiście miały miejsce nie stanowią zdarzeń siły wyższej i stwierdził posiłkując się tylko i wyłącznie jednym przepisem (art. 243 ust. 6 ustawy Prawo własności przemysłowej), że nieobecność osoby zajmującej się przelewami oraz małe doświadczenie pracownika na zastępstwie nie można uznać za nadzwyczajną okoliczność. Ale właśnie te ludzkie okoliczności są w tej sprawie niezmiernie istotne, niestety nie zostały one uwzględnione przez Urząd Patentowy RP. Skarżący podkreślił, że powołuje się na okoliczności, które były następstwem jednoznacznie wykazanych zdarzeń mających faktyczne miejsce w Firmie G.. Przy rozpatrywaniu wniosku uprawnionego, Urząd Patentowy powinien uwzględnić wszystkie okoliczności, nie tylko i wyłącznie, te które stanowią zdarzenia siły wyższej, ale również te, które nastąpiły w Firmie skarżącego, gdyż właśnie te okoliczności były powodem nieuiszczenia w wymaganym terminie opłaty za 5 rok ochrony. Ocena okoliczności powinna przebiegać wielokierunkowo, również z uwzględnieniem życiowych zdarzeń i ich wpływu na uchybienie w zakresie niedokonania płatności w wymaganym terminie. Urząd Patentowy nie uznał ludzkich, życiowych okoliczności uczciwie wskazanych i udokumentowanych przez skarżącego, uznając je z góry bez refleksji za niewystarczające do uchylenia decyzji o wygaśnięciu patentu [...]. Skarżący uważa, iż w przedmiotowej sprawie organ powinien przeanalizować wszystkie okoliczności, które mogły mieć wpływ na wygaśnięcie patentu, tzn. wszystkie działania wykonane przez skarżącego, a nie tylko ograniczyć się do wydania decyzji na podstawie działania siły wyższej jako zjawiska, które uniemożliwiałoby wniesienie opłaty za ochronę. Działania powzięte przez uprawnionego były stosowne do okoliczności zaistniałego opóźnienia zapłaty i mogły być podjęte tylko dlatego, że siły wyższe jako zjawisko nie wystąpiły. Dla skarżącego siłą wyższą była okoliczność nie dokonania zapłaty bez jego wiedzy i wbrew jego woli. Skarżącemu podkreślił także, że zależy mu na utrzymaniu w mocy wynalazku chronionego patentem [...], i dlatego trudno zrozumieć, dlaczego Urząd Patentowy RP dysponując merytorycznymi wyjaśnieniami faktycznych zdarzeń oraz wniesioną opłatą za 5 rok ochrony , jak również za kolejny 6 rok nie mógł przywrócić ochrony wynalazku [...]. Przecież uchybienie, które zdarzyło się skarżącemu zostało natychmiast po powzięciu o tym naprawione. Skarżący uznał za słuszne, iż w takiej sytuacji patent polski mógł być dalej chroniony w polskim Urzędzie Patentowym, tym bardziej, że zabiega o to zainteresowany dalszą ochroną uprawniony z w/w patentu.Podkreślił, że wszystkie wymogi związane z przywróceniem ochrony patentu zostały spełnione, i stąd też uważa, że w świetle zaistniałych okoliczności Urząd Patentowy miał pełne podstawy do uchylenia decyzji o wygaśnięciu patentu nr [...], a jednak tego nie uczynił. Zdaniem skarżącego z analizy całości sprawy w świetle zaistniałych okoliczności w odniesieniu do przepisów ustawy Prawo własności przemysłowej, w szczególności do art. 225 i art. 243 wynika bezspornie, że nie występują przesłanki uniemożliwiające przedłużenie ochrony patentu nr [...]. Przecież nie ma żadnych przeciwwskazań prawnych, które w zaistniałej sprawie mogłyby wykluczać zmianę przez Urząd Patentowy swojej decyzji z dnia [...].10.2015r. o wygaśnięciu patentu (faktyczne okoliczności można uznać za wystarczające do przywrócenia stanu przed decyzją Urzędu Patentowego o wygaśnięciu patentu). Stąd zarzuty skarżącego o naruszenie przepisów ustawy Prawo własności przemysłowej poprzez niewłaściwą interpretację tych przepisów w zakresie przyczyn powodujących nieuwzględnienie okoliczności nieuiszczenia przez skarżącego w przewidzianym terminie opłaty za 5. rok ochrony wynalazku, jak również potraktowanie faktycznych okoliczności, które miały miejsce w Firmie skarżącego za niewłaściwe merytorycznie do uznania za wystarczające do przywrócenia stanu poprzedniego. Skarżący uważa, iż niewłaściwa interpretacja wymienionych przepisów ustawy spowodowała wadliwą ocenę przedmiotowej sprawy. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Korzystanie z patentu rodzi obowiązek uiszczania opłat za kolejne okresy ochronne w określonych ustawowo terminach, o czym stanowi art. 222 i nast. p.w.p. Nieuiszczenie opłaty okresowej w wymaganym terminie powoduje wygaśnięcie patentu i daje UP RP kompetencję do wydania decyzji stwierdzającej wygaśniecie stosownie do unormowań zawartych w art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 p.w.p. Zgodnie bowiem z art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. W myśl art. 224 ust. 1 p.w.p. termin do uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony, określonej w decyzji o udzieleniu patentu, wynosi trzy miesiące od daty doręczenia wezwania. Jednocześnie, jak stanowi zdanie drugie ust. 1 art. 224 p.w.p., zgłaszający może uiścić opłatę za dalsze rozpoczęte okresy ochrony lub opłatę wymaganą do przedłużenia ochrony na okresy rozpoczęte przed tym terminem. Przepis art. 224 ust. 2 p.w.p. stanowi, że opłaty za dalsze okresy ochronne są uiszczane, z zastrzeżeniem ust. 1 tego artykułu ustawy, z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochronny, przy czym opłaty za dalsze okresy ochronne mogą być uiszczane w ciągu jednego roku przed tym terminem określonym w ust. 2 (art. 224 ust. 3 p.w.p.). Nadto w ust. 4 art. 224 p.w.p. przewidziano dodatkowy 6-miesięczny termin na uiszczenie opłaty, rozpoczynający bieg po upływie terminu określonego w ust. 2 art. 224 p.w.p. Opłata uiszczona w terminie dodatkowym jest podwyższana o opłatę dodatkową w wysokości 30% opłaty podstawowej. Z przedstawionych regulacji wynika również, że ustawa nie dopuszcza przywrócenia terminu podstawowego, określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Podmioty, które nie uiściły opłaty okresowej w terminie podstawowym, mogą uniknąć skutków związanych z niedopełnieniem tego obowiązku (art. 90 ust. 1 pkt 3) wnosząc opłatę w terminie dodatkowym. Tym samym termin dodatkowy uiszczenia opłaty, przewidziany w art. 224 ust. 4 p.w.p. spełnia funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu (podstawowego) (zob. przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2011 sygn. GSK 405/10LEX nr 992380). Jak wskazał tut. Sąd w wyroku z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt VI SA/WA 129/10, brak jest przepisów nakładających na UP obowiązek każdorazowego informowania uprawnionych o zbliżającym się terminie płatności za kolejny okres ochrony. Urząd Patentowy nie zawiadamia o terminie wnoszenia opłat okresowych, za wyjątkiem opłaty za pierwszy okres ochrony, której termin liczony jest od dnia doręczenia wezwania zawartego w decyzji o udzieleniu prawa wyłącznego. W trakcie trwania ochrony wysokość opłat okresowych może ulec zmianie. Należną wysokość opłaty okresowej ustala się według przepisów obowiązujących w dacie jej wniesienia. Obowiązek dozorowania opłat spoczywa na uprawnionym, który winien nieprzerwanie czuwać nad prawidłowym i terminowym wypełnianiem ciążących na nim obowiązków, zwłaszcza będąc świadomym negatywnych konsekwencji ich zaniedbań. Uiszczanie opłat za ochronę wynalazku ma charakter cykliczny, zatem dopełnienie obowiązku ich uiszczania nie jest zdarzeniem wpadkowym i nieregularnym, lecz stałym i dającym się zaliczyć do zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Nie jest w sprawie sporne, że ostatnim dniem 4 roku ochrony przedmiotowego wynalazku był dzień 2 luty 2015 r., zatem podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej za kolejny - 5 rok ochrony wynalazku upływał w tym dniu. Poza sporem jest także, że stosowna opłata za 5 rok ochrony wynalazku wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30 % opłaty należnej za ochronę z tytułu uiszczenia opłaty po upływie wyznaczonego terminu a mianowicie 300 zł za 5 rok ochrony oraz 350 zł za 6 rok ochrony, zostały wniesione w dniu 8 lutego 2016 r., a więc po upływie ustawowych terminów, o których mowa w art. 224 ust. 2 i 4 omawianej ustawy. Podnieść przy tym należy, iż wprawdzie art. 243 ust. 6 p.w.p. stanowi, że do terminów, do których nie ma zastosowania przepis ust. 1 (tj. terminów nie podlegających przywróceniu) uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej i w sprawach tych Urząd Patentowy wydaje, po przedstawieniu przez zainteresowanego odpowiednich dowodów, postanowienia. Jednakże w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, nie było podstaw do zastosowania powyższego trybu. Ocena przyczyn niedochowania terminu była przedmiotem rozważań Urzędu Patentowego RP, który w sposób prawidłowy dokonał analizy i oceny okoliczności przedstawionych przez uprawnionego, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd podziela argumentację organu, że niedopełnienie przez skarżącego obowiązku uiszczenia opłaty za 5 rok ochrony wynalazku nie wynikało z okoliczności nadzwyczajnych, których wystąpienia nie można było przewidzieć, czy też im zaradzić a które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu w myśl art. 243 ust. 6 ustawy p.w.p. albowiem, zgodnie z poglądami wypracowanymi przez orzecznictwo, okolicznościami nadzwyczajnymi nie są przedstawione przez uprawnionego okoliczności w przedmiocie niedochowania terminu. Tym samym nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, iż miały miejsce w sprawie okoliczności nadzwyczajne. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego, Urząd Patentowy RP w sposób prawidłowy dokonał oceny przedstawionych przez niego okoliczności. Zarzuty naruszenia art. 7, 8, 77 i 80 kpa nie są więc zasadne. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. ----------------------- 1