VI SA/Wa 2678/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący – W. K., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w prawidłowym trybie i terminie, skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, którą ustalono, że pracownik skarżącego podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zawartej z nim umowy. Wraz ze skarga skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 8 akt). Postanowieniem z 30 stycznia 2014 r. (k. 24 akr) Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w ww. zakresie ponieważ uznał, że analiza transakcji uwidocznionych na wyciągach z rachunków bankowych przedłożonych przez skarżącego wskazuje, że na bieżąco pokrywa on koszty związane z utrzymaniem domu, a jego żona i córka regularnie uiszczają koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto wskazano, że obciążenie kredytowe rodziny skarżącego przekracza w skali miesiąca kwotę 2.000 złotych, przy czym skarżący nie sygnalizował ani trudności, ani zaległości w jego spłacie. Dla Referendarza sądowego sam fakt udzielenia kredytu świadczy o możliwościach płatniczych strony i nie stanowi przesłanki do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Odnośnie kwestii dysponowania przez skarżącego posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań wskazano, że jest to indywidualna sprawa skarżącego i nie może ona skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Skarżący niezgadzając się z odmową, w terminie się jej sprzeciwił i podniósł, że nie był w stanie poczynić oszczędności na poczet kosztów tego postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, składającej się oprócz niego z jego żony i 30-letniej córki. Wskazał, że w ostatnim czasie – w związku z toczącymi się sporami pomiędzy nim, a ZUS-em i Prezesem NFZ, podupadł na zdrowiu i jest pod stałą opieką lekarską, co wiąże się z tym, że duża część dochodów przeznaczana jest na lekarstwa oraz z tym, że nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Poinformował, że w obecnym czasie pozostaje na utrzymaniu córki oraz żony, których sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu w stosunku do roku 2012. Raz jeszcze skarżący przywołał, że jest obciążony kredytem hipotecznym w wysokości 62.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata do spłaty wynosi 2.200 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jej celem jest umożliwienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP. W związku z tym, że przyznanie prawa pomocy pokrywane jest ze środków budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno występować jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją majątkową skarżącego. Chodzi bowiem o taką sytuację, gdy wnioskodawca z przyczyn losowych rzeczywiście nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Należy zauważyć, że wnioskodawca w pierwszej kolejności winien sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje bowiem, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W przypadku skutecznego wniesienia owego sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a. postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd stwierdza, że ww. sprzeciw skarżący złożył w terminie, podobnie jak w terminie uzupełnił jego brak formalny – podpis. Dokonując zatem oceny sprawy z punktu widzenia ww. przesłanek, istotne są złożone przez skarżącego dokumenty, obrazujące jego sytuację rodzinną i majątkową, przy czym zarówno dokumenty złożone do tej sprawy, jaki i do innych spraw skarżącego zawisłych przed WSA. Z podanych przez skarżącego w formularzu informacji oraz z jego uzasadnienia wynika, iż skarżący od trzech lat choruje i pozostaje pod stałą opieką lekarską. Obecnie otrzymuje zasiłek rehabilitacyjny w kwocie ok. 950 złotych i nie posiada środków na uiszczenie wpisów od wszystkich swoich skarg, bowiem nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz 30-letnią córką. Cały majątek rodziny wyczerpuje dom o powierzchni 140m2 posadowiony na działce o powierzchni 1ha. Powyższa nieruchomość jest obciążona kredytem hipotecznym w wysokości ok. 62.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata spłaty wynosi ok. 2.200 złotych. Jako miesięczne dochody rodziny skarżący wskazał wynagrodzenia małżonki z tytułu umowy o pracy w wysokości 3.968,80 złotych oraz z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 500 złotych. Dodał, że córka z tytułu jednorazowej umowy zlecenia otrzymała w miesiącu lipcu 2013 r. wynagrodzenie w wysokości 1.227 złotych brutto. Poinformował również, że miesięczne dochody rodziny są w całości wydatkowane na ratę, kredytu hipotecznego oraz bieżące utrzymanie (w tym zakup leków). Nadto skarżący nadesłał do akt tej sprawy, jak również innych zawisłych przed WSA szereg dokumentów, dotyczących swojej sytuacji majątkowej i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd rozpoznając zatem ww. wniosek skarżącego, z urzędu miał wiedzę o wszystkich nadesłanych przez niego dokumentach (również do pozostałych spraw, w tym w sprawie VISA/Wa 2430/13), wśród których należy wymienić: 1. zeznanie podatkowe skarżącego za 2012 r., z którego wynika, że w 2012 r. prowadził on pozarolniczą działalność gospodarczą, która przyniosła mu stratę w kwocie 376,52 złotych przy przychodzie w wysokości 16.349,58 złotych, a z tytułu innych źródeł uzyskał dochód w kwocie 12.661,07 złotych – w sumie 29.010,65 złotych; 2. zeznanie podatkowe córki za 2012 r., z którego wynika, iż prowadzi ona pozarolniczą działalność gospodarczą, z tytułu której osiągnęła w 2012 r. dochód w wysokości 16.527,72 złotych przy przychodzie w wysokości 94.004,98 złotych; ponadto z tytułu działalności wykonywanej osobiście jej dochód zamknął się w kwocie 568,80 złotych przy przychodzie w wysokości 711 złotych, a z tytułu innych źródeł uzyskała ona dochód w kwocie 66,99 złotych; 3. zeznanie podatkowe małżonki za 2012 r., z którego wynika, że osiągnęła ona łączny dochód w kwocie 119.876,27 złotych z czego: 46.907,67 złotych z tytułu stosunku pracy; 15.368,60 złotych z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej oraz 57.600,00 złotych z tytułu działalności wykonywanej osobiście; 4. wniosek skarżącego z 4 października 2013 r. o rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz decyzję ZUS z kwietnia 2013 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 17 marca 2013 r. do 12 października 2013 r. w wysokości 75% podstawy wymiaru wraz z odcinkami przekazów pocztowych tego świadczenia w wysokości 937,60 złotych netto za okres od 1 do 30 września 2013 r. oraz 375,44 złotych za okres od 1 do 12 października 2013 r.; 5. zaświadczenie pracodawcy żony skarżącego stwierdzające, iż jej przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w okresie od lipca 2013 r. do września 2013 r. wyniosło 4.110,54 złotych; 6. wyciągi z rachunków bankowych, należących oddzielnie do skarżącego, do jego małżonki oraz do jego córki; 7. wyciąg ze wspólnego rachunku bankowego żony i córki skarżącego, zarejestrowanego na prowadzoną przez nie spółkę cywilną; 8. umowę kredytu hipotecznego w kwocie 93.670,00 franków szwajcarskich na dokończenie budowy domu jednorodzinnego, którego ostatnia rata spłaty przypada na dzień 10 kwietnia 2022 r. oraz zawiadomienie o wysokości miesięcznej raty spłaty tego kredytu (613,91 franków szwajcarskich); 9. dokumenty potwierdzające wydatki związane z utrzymaniem domu: dowód zakupu węgla na kwotę 787,51 złotych; fakturę VAT za wodę (obejmująca okres 2 miesięcy) wystawiona na kwotę 142,77 złotych; fakturę VAT za energię elektryczną (obejmująca okres 2 miesięcy) wystawioną na kwotę 377,76 złotych; potwierdzenie uiszczenia opłaty za wywóz śmieci w wysokości 80,80 złotych, a także dwie faktury za leki obejmujące odpowiednio kwoty 53,45 i 51,37 złotych; 10. informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki cywilnej przez żonę i córkę skarżącego za 2013 r., z której wynika, że przychód odnotowały na poziomie 101.483,90 złotych przy stracie 1.44,25 złotych. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że z dokumentów jakie skarżący przedstawił, wynika że jego córka prowadzi własną działalność gospodarczą, a nadto wspólnie ze swoją matką, tj. żoną skarżącego, prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Tymczasem w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, w rubryce nr 10 zatytułowanej "Dochody", skarżący ograniczył się do wskazania, iż córka w miesiącu lipcu 2013 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości ok. 1.227,00 złotych brutto z tytułu jednorazowej umowy zlecenia. Również żona skarżącego – oprócz działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki cywilnej wspólnie z córką – prowadzi własną działalność gospodarczą. Przedmiotem wszystkich ww. działalności gospodarczej jest prowadzenie szkoleń w ramach pozaszkolnej edukacji. Sąd ustalił, że załączone do akt rozliczenia podatkowe za 2013 r. wskazują, iż z tytułu własnej działalności gospodarczej córka skarżącego do końca września 2013 r. uzyskała narastająco przychody w wysokości 38.881,30 złotych, natomiast żona skarżącego z tytułu własnej działalności gospodarczej do końca września 2013 r. osiągnęła narastająco przychody w kwocie 66.167,40 złotych. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2012 r. małżonka skarżącego oraz jego córka uzyskały stosunkowo wysokie przychody - odpowiednio 115.533,80 zł i 94.004,98 złotych. W tym miejscu podkreślić należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich należą żona i córka skarżącego) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Ponadto z akt wynika, że małżonka skarżącego w 2012 r. osiągnęła znaczny przychód z tytułu działalności wykonywanej osobiście (72.000 złotych), a nadto jest także zatrudniona w ramach stosunku pracy, za miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 4.110,54 złotych. W ocenie Sądu wobec powyższych ustaleń wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Jak już wcześniej podniesiono instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Dokonana przez Sąd ocena sytuacji finansowej skarżącego w świetle przedstawionych przez niego dokumentów, pozwala na przyjęcie, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe, które w niniejszej sprawie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 złotych. Należy podkreślić, że uiszczenie wpisu spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy, a w przypadku uwzględnienia skargi wpis ten - na wniosek skarżącego - zostanie zasądzony przez Sąd od organu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.