VI SA/Wa 2761/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 22 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. W. K. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Do skargi strona skarżąca załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że obecnie otrzymuje zasiłek rehabilitacyjny w kwocie ok. 950 złotych i nie posiada środków na uiszczenie wpisów od wszystkich swoich skarg wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz 30-letnią córką. Z oświadczenia strony skarżącej wynika ponadto, iż cały majątek rodziny wyczerpuje dom o powierzchni 140 m kw. posadowiony na działce o powierzchni 1 ha. Skarżący zauważył, że powyższa nieruchomość jest obciążona kredytem hipotecznym w wysokości ok. 62.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata spłaty wynosi ok. 2.200 złotych. Jako miesięczne dochody swojej rodziny skarżący wskazał wynagrodzenia małżonki z tytułu umowy o pracę w wysokości 3.968,80 złotych oraz z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 500 złotych. Jednocześnie skarżący dodał, że córka z tytułu jednorazowej umowy zlecenia otrzymała w miesiącu lipcu 2013 r. wynagrodzenie w wysokości 1.227 złotych. Skarżący stwierdził, że jeśli chodzi o niego, to od trzech lat choruje, pozostając pod stałą opieką lekarską, w związku z czym nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Skarżący podniósł, że miesięczne dochody rodziny są w całości wydatkowane na ratę kredytu hipotecznego oraz bieżące utrzymanie, w tym zakup leków. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, zarządzeniem Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwano stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku - w terminie 14 dni - poprzez nadesłanie: a) zeznań podatkowych skarżącego, jego żony oraz córki za rok 2012, ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, b) dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskanych przez skarżącego oraz jego żonę w roku bieżącym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w zależności od formy opodatkowania, np. ostatni PIT-5, kopie księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów), c) dokumentu wskazującego wysokość otrzymywanego przez żonę skarżącego wynagrodzenia (np. zaświadczenie wystawione przez pracodawcę, wydruk z rachunku bankowego zawierający wysokość wynagrodzenia, kopię aktualnej umowy o pracę), d) informacji, czy poza jednorazową umową zlecenia w lipcu 2013 r., córka skarżącego uzyskała od tego czasu jakikolwiek dochód z tytułu umów cywilnoprawnych bądź z tytułu zatrudnienia (w takim przypadku zobowiązano skarżącego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskanego dochodu), e) wyciągów z posiadanych przez skarżącego, jego żonę i córkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku, jeśli takie rachunki posiadają, jeżeli nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia), f) dokumentów potwierdzających spłatę zobowiązań finansowych z tytułu kredytów bankowych (rubryka 7 i 11 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy), a także g) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń. W wykonaniu powyższego wezwania skarżący przesłał do akt spraw szereg dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej oraz sytuacji majątkowej osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu zauważyć należy, że w niektórych sprawach, toczących się przed tut. Sądem ze skargi W. K., przedstawiona dokumentacja źródłowa nie była kompletna (np. nie obejmowała wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych należących do żony i córki skarżącego), jednakże, mając na uwadze okoliczność, iż dokumenty te znajdowały się w innych sprawach, referendarz sądowy, rozpoznając poszczególne wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy, z urzędu miał wiedzę o wszystkich nadesłanych dokumentach, wśród których należy wymienić: 1) zeznanie podatkowe skarżącego za 2012 r., wskazujące, że w 2012 r. prowadził działalność gospodarczą, która przyniosła mu stratę w kwocie 376,52 złotych (przy przychodzie w wysokości 16.349,58 złotych i kosztach uzyskania przychodów wynoszących 16.726,10 złotych), a z tytułu innych źródeł uzyskał dochód w kwocie 12.661,07 złotych, 2) zeznanie podatkowe córki za 2012 r., z którego wynika, iż córka skarżącego – K. K. prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której osiągnęła w 2012 r. dochód w wysokości 16.527,72 złotych (przy przychodzie w wysokości 94.004,98 złotych i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 77.477,26 złotych); ponadto z tytułu działalności wykonywanej osobiście jej dochód zamknął się w kwocie 568,80 złotych (przy przychodzie w wysokości 711 złotych i kosztach uzyskania przychodu wynoszących 142,20 złotych), a z tytułu innych źródeł uzyskała dochód w kwocie 66,99 złotych, 3) zeznanie podatkowe małżonki skarżącego za 2012 r., z którego wynika, że małżonka skarżącego – E. K. w 2012 r. osiągnęła łączny dochód w kwocie 119.876,27 złotych, z czego: • 46.907,67 złotych z tytułu stosunku pracy (przy przychodzie w wysokości 48.909,67 złotych i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 2.002 złotych), • 15.368,60 złotych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (przy przychodzie w wysokości 115.533,80 złotych i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 100.165,20 złotych) oraz 57.600 złotych z tytułu działalności wykonywanej osobiście (przy przychodzie w wysokości 72.000 złotych i kosztach uzyskania przychodu w kwocie 14.400 złotych), 4) wniosek skarżącego z dnia 4 października 2013 r. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, 5) decyzję ZUS Oddział w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od [...] marca 2013 r. do [...] października 2013 r. w wysokości 75% podstawy wymiaru oraz odcinki przekazów pocztowych tego świadczenia w wysokości 937,60 złotych netto za okres od [...] do [...] września 2013 r. oraz 375,44 złotych za okres od [...] do [...] października 2013 r., 6) zaświadczenie pracodawcy żony skarżącego stwierdzające, iż jej przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w okresie od lipca 2013 r. do września 2013 r. wyniosło 4.110,54 złotych, 7) wyciągi z trzech rachunków bankowych należących do skarżącego, 8) wyciągi z dwóch rachunków bankowych należących do małżonki skarżącego, 9) wyciągi z trzech rachunków bankowych należących do córki skarżącego, 10) wyciąg ze wspólnego rachunku bankowego żony i córki skarżącego, zarejestrowanego na prowadzoną przez nie spółkę cywilną – E. spółka cywilna E. K.K.K., 11) rozliczenia podatkowe córki i małżonki skarżącego z tytułu prowadzonej przez nie działalności gospodarczej, obejmujące miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r., 12) umowę kredytu hipotecznego w kwocie 93.670,00 franków szwajcarskich na dokończenie budowy domu jednorodzinnego, którego ostatnia rata spłaty przypada na dzień [...] kwietnia 2022 r. oraz zawiadomienie o wysokości miesięcznej raty spłaty tego kredytu (613,91 franków szwajcarskich), 13) dokumenty potwierdzające wydatki związane z utrzymaniem domu: dowód zakupu węgla na kwotę 787 złotych, faktura VAT za wodę (obejmująca okres 2 miesięcy) wystawiona na kwotę 142,77 złotych, faktura VAT za energię elektryczną (obejmująca okres 2 miesięcy) wystawiona na kwotę 377,76 złotych, potwierdzenie uiszczenia opłaty za wywóz śmieci w wysokości 80,80 złotych, a także dwie faktury za leki obejmujące odpowiednio kwoty 53,45 złotych i 51,37 złotych. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowym zakresie, przyjmując w uzasadnieniu, że strona nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi wynoszącego 200 złotych. W dniu [...] kwietnia 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia Referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podkreślił, że nie był w stanie poczynić oszczędności na poczet kosztów tego postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, składającej się oprócz niego z jego żony i 30-letniej córki. Skarżący wskazał ponadto, że w ostatnim czasie - w związku z toczącymi się sporami pomiędzy nim, a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Prezesem NFZ - podupadł na zdrowiu i jest pod stałą opieką lekarską. W konsekwencji, skarżący wskazał, że z uwagi na zły stan zdrowia duża część jego dochodów przeznaczana jest na lekarstwa. Ponadto, skarżący zauważył, że ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Jednocześnie strona poinformowała, że w obecnym czasie pozostaje na utrzymaniu córki oraz żony, których sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu w stosunku do roku 2012. Skarżący ponownie wskazał, że jest obciążony kredytem hipotecznym w wysokości 62.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata do spłaty wynosi 2.200 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając ex officio, stwierdza ponadto, że do tut. Sądu wpłynęły dotychczas trzydzieści dwie skargi W. K. których przedmiotem są decyzje administracyjne Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W każdej z tych spraw, w tym w sprawie niniejszej, do skargi został załączony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a."), od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Jak stanowi art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zdaniem Sądu, celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1218/13, LEX nr 1420139). W ocenie Sądu, złożone przez skarżącego informacje i dane poparte dokumentami obrazującymi sytuację materialną skarżącego oraz osób z którymi prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe, nie uprawdopodobniają, że w jego przypadku zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący i jego rodzina posiadają płynność finansową. Strona skarżąca ponosi wydatki związane z utrzymaniem domu, w tym z comiesięczną spłatą kredytu hipotecznego przekraczającego w skali miesiąca kwotę 2.000 złotych, a członkowie jego rodziny, z którymi prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe - żona i córka regularnie uiszczają koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Należy zauważyć, że córka skarżącego do końca września 2013 r. uzyskała narastająco przychody w wysokości 38.881,30 złotych, natomiast jego żona z tytułu własnej działalności gospodarczej do końca września 2013 r. osiągnęła narastająco przychody w kwocie 66.167,40 złotych. Przy czym, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2012 r. małżonka skarżącego oraz jego córka uzyskały stosunkowo wysokie przychody - odpowiednio 115.533,80 złotych i 94.004,98 złotych. Do tego żona skarżącego w 2012 r. osiągnęła znaczny przychód z tytułu działalności wykonywanej osobiście (72.000 złotych), a nadto jest także zatrudniona w ramach stosunku pracy, za miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 4.110,54 złotych. W tym miejscu zauważyć należy, iż strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych (podobnie: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 oraz z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Podkreślić przy tym warto, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka i to niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 434/13, LEX nr 1394354). W takich warunkach, w ocenie Sądu, nie można uznać, by skarżący nie był w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 złotych. Według Sądu, koszty ewentualnego prowadzenia postępowań sądowych związanych z przedmiotem prowadzonej działalności należą do normalnych kosztów prowadzania działalności gospodarczej i należy je przewidywać w preliminarzu wydatków. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1524/13, LEX nr 1417308). Kwestia dysponowania posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań, jest indywidualną sprawą strony skarżącej i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego przez nią postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może więc korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 16 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1247/04, z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05 oraz z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 105/05). Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej argumenty, Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – działając w oparciu o przepisy art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.