VI SA/Wa 286/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2012 r. sprawy ze skargi V. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej V. Sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w [...], celem wydania decyzji o objęciu S. W. (dalej też jako ubezpieczony, uczestnik) ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umów zawartych przez ubezpieczonego z V. Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej też jako płatnik, skarżąca spółka). We wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o wydanie decyzji w przedmiocie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika. W odpowiedzi na zapytanie Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia skarżąca spółka nadesłała kopie umów o dzieło zawartych z ubezpieczonym w następujących okresach: [...] Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją [...] z dnia [...] września 2011 r., stwierdził, że S. W. był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem: V. Sp. z o.o. z siedzibą w S. umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu w okresie: [...] Organ pierwszej instancji podkreślił, iż badając obowiązki ubezpieczonego z tytułu zawartych ze spółką umów stanął na stanowisku, że należy do niej zastosować przepisy o umowie o świadczenie usług, bowiem dotyczą one wykonywania czynności , co w jego ocenie wypełnia definicje art. 734 § 1 k.c. w związku z art. 750 k.c. Od powyższej decyzji pismem z dnia [...] października 2011 r. odwołanie wniosła skarżąca spółka, zarzucając jej: 1. błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na uznaniu przez organ, że uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia we wskazanych powyżej okresach, a w konsekwencji błędnej oceny materiału dowodowego, naruszenie: 2. przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie i przyjęcie, że uczestnik podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, 3. przepisu art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie, pomimo braku przesłanek, 4. przepisu art. 627 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sprawie, pomimo zaistnienia ku temu przesłanek, 5. przepisów art. 734 § 1 i 750 k.c, poprzez ich błędne zastosowanie w sprawie, pomimo braku przesłanek, a nadto naruszenie przepisów postępowania administracyjnego: 1. przepisu art. 7 kpa w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności w zakresie charakteru umów łączących skarżącą spółkę z uczestnikiem, 2. przepisu art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez niezebranie przez organ rentowy w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań uczestnika oraz skarżącej spółki, 3. przepisu art. 107 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez nieprzedstawienie przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji uzasadnienia faktycznego, w szczególności nieprzedstawienie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których organ oparł rozstrzygnięcie. W wyniku rozpatrzenia wniesionego odwołania decyzją nr [...] z [...] listopada 2011 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, na podstawę art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm), dalej też jako ustawa o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 kpa, umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu decyzji umarzającej postępowanie odwoławcze Prezes NFZ wskazał, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie, a w przedmiotowej sprawie stronami byli S. W., którego dotyczyła decyzja oraz ZUS I Oddział w [...], na którego wniosek zostało wszczęte postępowanie. Wydana przez organ I instancji decyzja dotyczyła stwierdzenia podlegania uczestnika obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Przedmiotowa decyzja nie nakładała na spółkę obowiązku polegającego na zobowiązaniu do odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dlatego dla oceny czy spółka jest stroną postępowania istotne znaczenie miało wykazanie, czy wydana decyzja dotyczyła jej interesu prawnego. W ocenie organu odwoławczego brak było podstaw do uznania płatnika za stronę postępowania. O ile bowiem w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, decyzje ZUS są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami NFZ, płatnik, w tym przypadku V. Sp. z o.o., nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. Decyzja pierwszoinstancyjna nie zawierała żadnego skonkretyzowanego prawa lub obowiązku skarżącej spółki, a V. Sp. z o.o. składając odwołanie nie wykazała w odwołaniu na czym polegać miało naruszenie jej interesu prawnego, co statuowałoby ją jako stronę postępowania. Organ odwoławczy podkreślił, iż na mocy art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne zostały wyłączone ze spraw rozpatrywanych indywidualnie przez dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia i należą wyłącznie do właściwości organów ubezpieczenia społecznego. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, iż V. Sp. z o.o. nie była stroną postępowania o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego S. W. Z kolei wystąpienie z odwołaniem przez podmiot nie będący stroną prowadzonego postępowania czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym i jako takie nie może być ono dalej prowadzone a odwołanie nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu. Na powyższą decyzję V. Sp. z o.o. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie, skarżąca spółka zarzuciła naruszenie: art. 28 kpa w zw. z art. 106 ustawy o świadczeniach, poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że skarżąca spółka, jako płatnik, nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika, a tym samym nie jest stroną postępowania, art. 85 ust. 4 w zw. z art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżąca spółka jako płatnik składek ma wyłącznie interes faktyczny, a nie prawny w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, art. 105 § 1 k.p.a. z art. 106 ustawy o świadczeniach, poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie i umorzenie postępowania, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające uznanie postępowania za bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że czynności organu pierwszej instancji potwierdzają niewątpliwie, że była ona traktowana w niniejszym postępowaniu jak strona, a podejmowane przez nią działania były przez organ akceptowane. Uprawnienia z jakich korzystała skarżąca spółka przysługują tylko i wyłącznie stronie, a nie innym uczestnikom postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej spółki, zajęcie przez organ odwoławczy zupełnie odmiennego stanowiska, stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności, zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Abstrahując od powyższych zarzutów skarżąca spółka wskazała także, że pozbawienie jej statusu strony, będzie ograniczało możliwość obrony swoich praw w toku postępowania cywilnego dotyczącego wymierzenia i pobrania składek na ubezpieczenie zdrowotne. W przedmiotowej sprawie poczynione przez organ ustalenia o objęciu uczestnika ubezpieczeniem, wpływają bezpośrednio na strefę prawną skarżącej spółki. Przyjęte przez organ stanowisko, że umowy łączące ją z uczestnikiem nie są umowami o dzieło, a umowami zlecenia sprawiło, że stała się ona automatycznie płatnikiem składek. Niezależnie od powyższego skarżąca spółka zauważyła, że status płatnika jako strony jest niekwestionowany zarówno w sprawach ubezpieczeń społecznych, jak i w sprawach podatkowych. Pozbawienie płatnika możliwości działania w niniejszym postępowaniu można uznać zatem za naruszenie zasady praworządności o jakiej mowa w art. 2 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji zostało oparte na ustaleniu organu administracji, dotyczącym prawa skarżącej spółki V. do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym, dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta, z którym zawarła umowę odmiennie interpretowaną przez organ i spółkę. Organ uznał tę umowę za umowę o charakterze zlecenia, a spółka jako umowę o dzieło, co ma o tyle istotne znaczenie, że w drugim przypadku na spółkę nie mogą zostać nałożone obowiązki, którymi została obciążona jako płatnik. W ocenie organu, spółka V. nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jej interesu prawnego, a więc w konsekwencji odmówiono jej prawa strony w żądaniu zmiany/uchylenia decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym S. W. Stanowisko to w ocenie Sądu w składzie orzekającym jest błędne. Zgodnie z art. 28 kpa, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku spółki V. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo - administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.). Interes prawny wywodzi się z rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą indywidualnych praw danego podmiotu, a prowadzonym postępowaniem. Oceniając interes prawny spółki V. do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym S. W. - jej kontrahenta - należy brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma skarżąca spółka w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, z którą zawarła umowę. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia. W myśl natomiast art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający (art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach ). Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach). Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /j. t. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm./ dalej jako ustawa systemowa). W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez Narodowy Fundusz Zdrowia, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W tej kwestii linia orzecznicza sądów administracyjnych jest utrwalona (vide wyrok NSA z 22 września 2011 r. sygn. akt II GSK 929/10, wyrok NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt II GSK 879/10). Z omawianych względów Sąd uznał, że organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącej spółki do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta. W związku z powyższym w ponownie prowadzonym postępowaniu organ rozpozna merytorycznie wniosek V. Sp. z o.o. mając na uwadze, iż skarżącej spółce powinien przysługiwać status strony w postępowaniu w sprawie dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym S. W. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.