VI SA/Wa 299/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Jacek Fronczyk Protokolant ref. staż. Julia Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2016 r. sprawy ze skargi A.P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2015 r. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę w całości Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2015 r. na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 507, z późn. zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zm.) uchwałą z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2015 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, którą ustalono wobec A. P. (dalej jako "skarżący", "zdający") negatywny wynik egzaminu radcowskiego. Do wydania niniejszej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Komisja Egzaminacyjna nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. stwierdziła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Komisja ustaliła, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zwanej dalej "urp". Komisja orzekła, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Odwołanie od w/w uchwały wniósł zdający zarzucając: 1. naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. w związku z art. 364 ust. 7 i art. 364 ust. 10 pkt 2 u.r.p. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na zaniechaniu właściwej i obiektywnej oceny zachowanych przez skarżącego w rozwiązaniu pracy egzaminacyjnej z prawa gospodarczego kryteriów ustawowych, tj.: zastosowanych wymogów formalnych, właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający, w szczególności zarzucono (w porządku chronologicznym w stosunku do uwag zawartych w ocenach cząstkowych Egzaminatorów): a) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na niewłaściwej ocenie cząstkowej Egzaminatora SSO Pana M. K., pkt 1 litera c) oceny, że "nie wskazano miejsca prowadzenia działalności gospodarczej przez wynajmującego pomimo, iż taki adres głównego miejsca wykonywania działalności gospodarczej został wskazany poprzez zamieszczenie w komparycji umowy adresu zamieszkania wynajmującego i przyjęcie dopuszczalnego założenia, że wynajmujący jako osoba fizyczna wykonuje działalność gospodarczą w miejscu swojego zamieszkania, co nie jest niezgodne z przepisami prawa, w tym przepisami ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej oraz praktyką obrotu gospodarczego, b) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na niewłaściwej ocenie cząstkowej Egzaminatora SSO Pana M. K., pkt 2 litera b) i pkt 3 litera h) oceny, że to, iż "w przygotowanej umowie nie przewidziano możliwości jej wypowiedzenia z zastosowaniem art. 673 § 3 k.c., co świadczy o niewykonaniu zadania i o tym, że zdającemu omawiana problematyka jest obca", tymczasem w treści zadania egzaminacyjnego przewidziano przygotowanie postanowień regulujących okoliczności szczegółowe pozwalające każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu bez zachowania zasady trwałości przez czas oznaczony natomiast nie zawarto szczegółowych wskazówek świadczących o konieczności zawarcia postanowień przewidujących możliwość wypowiedzenia umowy między stronami, c) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na niewłaściwej ocenie cząstkowej Egzaminatora SSO Pana M. K., pkt 2 litera c) i pkt 3 litera i) oceny, że przewidziane w pracy w § 6 umowy postanowienie umowne, przewidujące sposób zabezpieczenia roszczeń wynajmującego, 1j. kary umownej w wysokości 20. 000 zł (dwudziestu tysięcy złotych) za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania w postaci obowiązku zwrotu przedmiotu najmu po zakończeniu stosunku najmu cyt.: "Jest nieważne podczas gdy tego rodzaju postanowienie umowne jest w świetle przepisów prawa cywilnego (tj. art. 483 k.c. i 484 § 1 k.c.) dopuszczalne i ważne oraz stanowi prawidłowy sposób zabezpieczenia roszczeń wynajmującego, przyznający mu określoną sumę pieniężną na wypadek gdyby najemca nie wykonał lub nienależycie wykonał swoje zobowiązanie niepieniężne, niezależnie od możliwości skorzystania przez wynajmującego z uprawnień przysługujących mu z tytułu uzupełniających roszczeń właścicielskich określonych w 224-225 k.c. i art. 230 k.c., co w świetle dominującego stanowiska prezentowanego przez judykaturę jest dopuszczalne w ramach zasady swobody umów, a zastosowanie tego sposobu zabezpieczenia roszczeń zależy wyłącznie od woli uprawnionego właściciela przedmiotu najmu, d) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez niewłaściwą ocenę cząstkową Egzaminatora SSO Pana M. K., pkt 3 litera g) oceny, iż to że w pracy egzaminacyjnej nie zastosowano rozwiązania "aby to najemca (podobnie jak poprzedni najemca) samodzielnie zawarł umowy z dostawcami mediów", a zastosowano rozwiązanie, że "to wynajmujący zawrze takie umowy", jest "sprzeczne z interesami wynajmującego", czy też "nie zabezpiecza wynajmującego", podczas gdy w świetle założeń kazusu egzaminacyjnego nakładającego na zdającego zawarcie m.in. postanowienia regulującego " sposób ponoszenia przez najemcę, lub rozliczania z wynajmującym opłat dodatkowych z tytułu korzystania w lokalu z mediów i usług komunalnych", można przyjąć, iż było to dopuszczalne, zgodne z interesami wynajmującego i praktyką obrotu gospodarczego, a jednocześnie nie sprzeczne z założeniami kazusu, e) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez zbyt rygorystyczną ocenę cząstkową Egzaminatora SSO Pana M. K., pkt 4 oceny, że to, iż w pracy egzaminacyjnej "nie wskazano dodatkowo na tytuły", można ocenić negatywnie, podczas gdy w praktyce sporządzania umów można spotkać się z poglądem, iż wskazanie tytułów postanowień umownych jest zbędne albo niekiedy wprowadzające w błąd i dlatego lepiej tego unikać, co wpłynęło na ocenę wskazującą na brak "szybkiej orientacji w tekście pracy podczas gdy zdający starał się zapewnić przejrzystość i czytelność swojej pracy poprzez podział na inne jednostki redakcyjne niż tylko paragrafy, tj. na ustępy, punkty i litery, a także poprzez stosowne akapity po danym paragrafie i przed danym zapisem postanowienia umownego,  f) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez jednostronną ocenę cząstkową Egzaminatora SSO Pana M. K., pkt 4 oceny, sprowadzającą się do uznania, że zdający posługiwał się pojęciami języka potocznego, zamiast pojęciami języka prawnego, w szczególności na przykładzie określenia "profesjonalista", gdy w rzeczywistości należało posłużyć się pojęciem "przedsiębiorca", podczas gdy w pracy posłużono się również wskazanym pojęciem: "przedsiębiorcy dokonującego w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa remontów, instalacji i napraw lokali użytkowych " (§ 5 w związku z § 2 ust. 5 umowy), g) naruszenie art. 36 ust. 2 u.r.p. polegające na niewłaściwej ocenie cząstkowej Egzaminator radcy prawnej Pani M. O., pkt 1 akapit pierwszy i pkt 2 akapit siódmy oceny, że opis wynajmującego jest "niepełny", gdyż "nie wskazuje miejsca prowadzenia działalności gospodarczej (na dzień zawarcia umowy najmu)" oraz ocenę, że nie wskazanie tego miejsca "może rodzić uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości zapisu na sąd na podstawie art. 46 KPC", pomimo, iż taki adres głównego miejsca wykonywania działalności gospodarczej został wskazany poprzez zamieszczenie w komparycji umowy adresu zamieszkania wynajmującego i przyjęcie dopuszczalnego założenia, że wynajmujący jako osoba fizyczna wykonuje działalność gospodarczą w miejscu swojego zamieszkania, co oczywiście nie jest niezgodne z przepisami ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, przepisami Kodeksu cywilnego oraz praktyką obrotu gospodarczego, h) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p, polegające na niewłaściwej, zbyt rygorystycznej ocenie cząstkowej Egzaminator radcy prawnej Pani M. O., pkt 1 akapit drugi oceny, iż użyte w pracy egzaminacyjnej w komparycji umowy określenie, że kapitał zakładowy "w całości wpłacony wskazuje na "brak znajomości przepisów KSH dotyczących kapitału zakładowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, m.in. przepisu art. 167 § 1 pkt 2 KSH", podczas gdy można było poprzestać na wskazaniu, iż jest to zapis zbędny przy reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością a wskazane stwierdzenie jest zbyt rygorystyczne i za daleko idące - nie uwzględniające specyfiki warunków egzaminacyjnych, i) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na niewłaściwej, zbyt rygorystyczne ocenie cząstkowej Egzaminator radcy prawnej Pani M. O., pkt 1 akapit czwarty oceny, iż "błędnie przywołano uchwałę zgromadzenia wspólników podjętą na podstawie art. 230 KSH, co świadczy o niezrozumieniu pojęcia wartości świadczenia wskazanego w tym przepisie i braku znajomości stanowiska doktryny i orzecznictwa SN w tym zakresie, np. wyroku SN z dnia 4.08.2005 r., III CK 640/04, Legalis nr 71471", podczas gdy wystarczyłaby uwaga o przyjęciu nadmiernej reprezentacji najemcy i ewentualnie o braku znajomości wskazanego orzeczenia SN, a wskazane stwierdzenie jest zbyt rygorystyczne daleko idące w swojej ocenie, nie uwzględniające specyfiki warunków egzaminacyjnych, j) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych w ocenie cząstkowej Egzaminator radcy prawnej Pani M. O., pkt 2 akapit drugi i pkt 3 akapit drugi oceny, że w pracy egzaminacyjnej z prawa gospodarczego "nieprawidłowo określono warunki wypowiedzenia umowy (nie wskazując także prawidłowo okresu wypowiedzenia), naruszając art. 673 § 3 kc., co skutkowałoby nieważnością ewentualnego wypowiedzenia umowy", czy też cyt.: "projekt wadliwie, niekorzystnie dla wynajmującego określa wypadki uzasadniające wypowiedzenie umowy" podczas gdy w swojej pracy skarżący nie zawarł postanowień umownych określających wypadki uzasadniające wypowiedzenie umowy, k) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na niewłaściwej ocenie cząstkowej Egzaminator radcy prawnej Pani M. O., że w pracy egzaminacyjnej "wadliwie" określono czynsz najmu, pkt 2 akapit trzeci oceny oraz błąd w ustaleniach faktycznych Pani Egzaminator, że w pracy "w ogóle nie przewidziano obowiązku wystawiania przez wynajmującego faktur VAT, co świadczy nie tylko o braku znajomości przepisów ustawy o podatku od towaru i usług, ale i praktyki obrotu gospodarczego" podczas gdy z samego faktu nie- dookreślenia w pracy wysokości kwoty netto czynszu najmu, nie można uznać, że było to rozwiązanie "wadliwe", natomiast w pracy egzaminacyjnej zawarto postanowienia umowne świadczące o znajomości przepisów ustawy o podatku towarów i usług (§1 ust. 4 umowy) oraz przewidujące obowiązek wystawiania przez wynajmującego faktur VAT (§ 4 ust. 1 w związku z § 1 ust 4 umowy), l) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p poprzez przekroczenie granic prawa do oceny dowodów w ocenie cząstkowej Egzaminator radcy prawnej Pani M. O., pkt 2 akapit czwarty oceny, polegające na uznaniu, że z fragmentu pracy dotyczącego ekwiwalentności świadczenia czynszowego można wysnuć wniosek, iż wprowadzono: "niejasna, a więc nieprawidłowa" klauzulę dotyczącą waloryzacji czynszu, choć wprowadzona klauzula, mimo, że mająca charakter ogólny, odnoszący się do obowiązującej w przepisach prawa cywilnego zasady waloryzacji, to jednak uprawnia strony umowy do rewaloryzowania wysokości czynszu i stanowi wypełnienie elementu zadania, a tym samym ww. wniosek można byłoby uznać za niezgodny z zasadami prawidłowej wykładni prawa,  m) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na przyjęciu niezasadnie sugerującej oceny Egzaminator radcy prawnej Pani M. O., pkt 2 akapit piąty oceny, że wprowadzając postanowienie umowne przewidujące sposób zabezpieczenia roszczeń wynajmującego, tj. kary umownej w wysokości 20. 000 zł (dwudziestu tysięcy złotych) za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania w postaci obowiązku zwrotu przedmiotu najmu po zakończeniu stosunku najmu, strony ograniczyły w umowie odpowiedzialność tylko do zapłaty wskazanej kary umownej i zrezygnowały z wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z lokalu pomimo, że w świetle dominującego stanowiska prezentowanego przez judykaturę, wybór reżimu odpowiedzialności i roszczeń z tego tytułu pozostawiony został uprawnionemu, który posiadając tytuł prawny do lokalu w postaci prawa własności, ma prawo wybrać roszczenia z tytułu odpowiedzialności kontraktowej, w tym kary umownej, niezależnie od tego przysługuje mu możliwości skorzystania z uprawnień przysługujących mu z tytułu uzupełniających roszczeń właścicielskich określonych w art. 224-225 k.c. i art. 230 k.c., co jest dopuszczalne w ramach zasady swobody umów i zależy wyłącznie od woli uprawnionego właściciela przedmiotu najmu, n) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na niewłaściwej w świetle założeń egzaminacyjnych ocenie cząstkowej Egzaminator radcy prawnej Pani M. O., pkt 2 akapit szósty i pkt 3 akapit trzeci oceny, że brak zawarcia w pracy egzaminacyjnej sposobu zabezpieczenia należności pieniężnych przysługujących wynajmującemu od najemcy stanowi "niewykonanie kolejnego istotnego elementu zadania podczas gdy w treści kazusu egzaminacyjnego zawarto jedynie założenie, że umowa powinna zawierać postanowienie regulujące zabezpieczenie roszczeń na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy (zawarte w mojej pracy w § 6 umowy), natomiast brak jest w założeniach kazusu bardziej szczegółowych wskazań co do sposobu zabezpieczenia należności pieniężnych, co oznacza tym samym, iż nie można uznać, że nie zawarcie w pracy takiego postanowienia umownego stanowi "niewykonanie kolejnego istotnego elementu zadania", o) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych w ocenie cząstkowej Egzaminator radcy prawnej Pani M. O., pkt 3 akapit trzeci in fine oceny, że praca egzaminacyjna z prawa gospodarczego nie zawiera "innych zabezpieczeń prawidłowego wykonania przez najemcę zobowiązań niepieniężnych", podczas gdy w pracy egzaminacyjnej zawarto dopuszczalne i ważne postanowienie przewidujące sposób zabezpieczenia roszczeń na wypadek gdyby najemca nie wykonał lub nienależycie wykonał swoje zobowiązanie niepieniężne (karę umowną określoną w § 6 umowy), 2. naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. w związku z art. 364 ust. 10 pkt 2) u.r.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych do zaproponowanego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego, a w konsekwencji błędne ustalenie faktyczne, że zdający zasługuje na ocenę negatywną - niedostateczną, podczas gdy w sporządzonej pracy zaproponowano rozwiązania, które w świetle ustawowych kryteriów wymienionych w art. 365ust. 2 u.r.p. oraz skali ocen przewidzianej w art. 364 ust. 10 u.r.p. można uznać za zasługujące na ocenę pozytywną Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie przez organ II instancji zaskarżonej uchwały nr [...] r. z dnia [...] kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] w całości, a także orzeczenie co do istoty w postaci stwierdzenia, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego w 2015 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania. Komisja stwierdziła, iż postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Komisja II stopnia odnosząc się do odwołania zawierającego szczegółową analizę recenzji obu egzaminatorów z zakresu prawa gospodarczego, jak również treść zadania egzaminacyjnego. Wskazała, że istotnymi elementami pracy, wpływającymi na jej ocenę w ramach ustawowych kryteriów oceny rozwiązania zadania, były w szczególności: a) sporządzenie projektu umowy ważnej i prawnie skutecznej, b) sporządzenie projektu umowy mieszczącego się w wyznaczonych treścią zadania ramach prawnych i faktycznych, bez zmian obligatoryjnych założeń umowy, c) wypełnienie wszystkich poleceń zawartych w treści zadania, d) poprawne przyjęcie brakujących elementów stanu faktycznego, e) posłużenie się właściwą terminologią prawniczą, f) sposób sformułowania treści poszczególnych postanowień umownych i ich usystematyzowania, pod kątem ich spójności, czytelności, jednoznaczności i przydatności dla dokonania wykładni autentycznej treści umowy na gruncie art. 65 § 2 k.c., g) sposób i zakres zabezpieczenia interesu strony reprezentowanej przez osobę egzaminowaną, h) zakres, forma i poprawność ewentualnego wzbogacenia projektu umowy, wykraczającego poza elementy podmiotowo i przedmiotowo istotne oraz poza zakres obligatoryjnych założeń umowy. Komisja II Stopnia podzieliła spostrzeżenia zawarte w uzasadnieniach ocen cząstkowych. Odnosząc się do szczegółowych zastrzeżeń zawartych w odwołaniu, Komisja wyjaśniła, że w pracy nie wskazano wyraźnie, że adres zamieszkania wynajmującego to zarazem miejsce prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. O ile zdający poczynił założenie co do tożsamości miejsca zamieszkania i miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, to powinien ten wątek zasygnalizować w projekcie. Omawiane zaniechanie wywołało niepewność, skutki której trafnie dostrzeżono w uzasadnieniu jednej z ocen. Nie jest to uchybienie poważnej rangi, a raczej niestaranność, która w nieznacznym stopniu wpływa na ocenę pracy.  W ocenianej pracy nie przewidziano możliwości wypowiedzenia umowy z zastosowaniem art. 673 § 3 kc. Z treści odwołania wynika, że zdający uznaje, że zadanie nie wymagało przygotowania rozwiązania nawiązującego do przywołanej regulacji (art. 673 § 3 kc) Tymczasem jest to instytucja charakterystyczna i powiązana wyłącznie z kontraktem, którego projekt należało w ramach egzaminu przygotować. Zdaniem Komisji nie budzi wątpliwości, że przygotowując pracę należało do niej nawiązać. Zagadnienie dotyczące zastosowania przez zdającego kary umownej w kontekście obowiązku zwrotu przedmiotu najmu jest dyskusyjne i Komisja zgodziła się ze zdającym, że zbyt daleko idące jest stwierdzenie o jego nieważności. Formalna dopuszczalność przyjęcia przez zdającego rozwiązania polegającego na obowiązku rozliczania dostarczonych mediów przez najemcę z wynajmującym wymaga przedstawienia przez autora pracy argumentacji, która równoważyłaby przeciwną, opartą na doświadczeniu życiowym i logicznym założeniu, że najwłaściwsze jest redukowanie własnych obowiązków. W ocenianej pracy brak jakiegokolwiek stanowiska w tej kwestii. Odnośnie uwag związanych z redakcyjnym ujęciem projektu Komisja II stopnia uznała ocenę egzaminatorów za uzasadnioną, przy czym stwierdziła, że brak jest podstaw do przypisania temu uchybieniu poważniejszego wpływu na ostateczną ocenę. Również istotniejszego znaczenia dla oceny pracy nie ma dostrzeżona przez egzaminatorów uwaga dotycząca potoczności terminów, którymi posługiwał się zdający redagując treść umowy. Odnośnie kolejnych uwag zawartych w odwołaniu (pkt 1. h oraz i) Komisja II stopnia zauważyła, że zawierają w sobie przyznanie uchybień, które odnotowali w uzasadnieniach ocen egzaminatorzy. Komisja zgodziła się ze zdającym co do nietrafności zarzutu, o którym wspomina się w pkt. 1. j. Określenie wysokości czynszu w kwocie brutto jest oczywiście nieprawidłowe. Dotyczące tej kwestii wywody skarżącego są niezrozumiałe, bowiem z treści § 1 ust. 4 umowy nie wynika automatycznie aby autor tego zapisu znał przepisy ustawy o podatku od towarów i usług. Uwzględnienie potrzeby odnotowania zobowiązania w fakturze w zakresie odnoszącym się do świadczeń dodatkowych (§ 4 ust. 1) potwierdza w istocie wadliwość rozwiązania w części odnoszącej się do czynszu. Za oczywiście nietrafny Komisja II stopnia uznała również zarzut zdającego w kwestii waloryzacji świadczenia czynszowego. Zamiast precyzyjnego mechanizmu w ocenianej pracy zaproponowano deklarację, której pierwszą wadą jest użycie słowa "czynsz może zostać odpowiednio zwaloryzowany". Nie dość zatem, że nie określono miernika waloryzacji i terminów, to założono konieczność podjęcia kolejnego zgodnego oświadczenia stron. Komisja II stopnia zwróciła również uwagę na określenie w pracy zastrzeżonej kary umownej. Egzaminator wyraziła wątpliwości co do możliwości realizacji roszczeń ponad uzgodnioną wysokość kary. Zdaniem Komisji, uwaga ta jest uzasadniona. W projekcie brak pełnego omówienia owego zagadnienia. W szczególności–nie wypowiedziano się na okoliczność ewentualnej odpowiedzialności najemcy przenoszącej wysokość kary. W ocenie Komisji II stopnia, przedmiotowa umowa, angażująca finansowo wynajmującego ponad miarę (obowiązek wykonania remontu, pośredniczenie w zapłacie za dostawy mediów) wymagała starannego zabezpieczenia jego potencjalnych roszczeń. Pominięcie zabezpieczeń roszczeń pieniężnych jest poważnym błędem. Tłumaczenie zaistniałej sytuacji brakiem bardziej szczegółowych wskazań co do sposobu zabezpieczenia należności pieniężnych jest nieczytelne. Ten brak wskazówek powodował, że zdający miał pełną swobodę w doborze środków zabezpieczających. Kontynuując wątek związany z zabezpieczeniem - oceniana praca przewiduje jeden sposób zabezpieczenia roszczeń. Słuszna zatem jest uwaga egzaminatora stwierdzającego, że praca nie zawiera innych zabezpieczeń prawidłowego wykonania prze najemcę zobowiązań niepieniężnych. Zdaniem Komisji II stopnia, oceniany projekt zawierał elementy pozytywne. Dotknięty jest jednak licznymi wadami. Obejmują one w szczególności regulacje dotyczące prac remontowo-adaptacyjnych, brak mechanizmu waloryzacji czynszu, brak jakichkolwiek zabezpieczeń roszczeń pieniężnych, przerzucenie na wynajmującego obowiązku zapewnienia dostaw mediów, zignorowanie treści art. 673§3 kc. Suma tych błędów uniemożliwiała przyznanie pracy oceny pozytywnej. Stwierdzone uchybienia świadczą o braku należytego przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego świadczenia pomocy prawnej. Całościowa ocena pracy wskazywała na to, że skarżący nie posiadał umiejętności wystarczających do świadczenia pomocy prawnej w interesie klienta. Na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II stopnia skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest: a) naruszenie art. 365 ust. 2 urp, polegające na błędnej ocenie wskazującej, iż "O ile zdający poczynił założenie co do tożsamości i miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, to powinien ten watek zasygnalizować w projekcie", podczas gdy przyjęcie powyższego założenia nie było obwarowane obligatoryjnym zasygnalizowaniem w projekcie umowy, gdyż treść zadania egzaminacyjnego, wskazywała na fakultatywność przedstawienia w pracy zestawienia przyjętych samodzielnie przez siebie, brakujących lub dodatkowych elementów stanu faktycznego i można było poprzestać na ustnym założeniu tożsamości miejsca zamieszkania i miejsca prowadzenia działalności gospodarczej wynajmującego, b) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na stwierdzeniu, że skoro "W ocenianej pracy nie przewidziano możliwości wypowiedzenia umowy z zastosowaniem art. 673 § 3 kc to można to uznać jako "jedną z najpoważniejszych wad" pracy, ze względu na to, że "jest to instytucja charakterystyczna i powiązana wyłącznie z kontraktem, którego projekt należało w ramach egzaminu przygotować" i zdaniem organu odwoławczego, - "Nie może budzić wątpliwości, że przygotowując pracę należało do niej nawiązać podczas gdy z samego charakteru tej instytucji nie wynika, że powinna być ona zawarta obligatoryjnie w pracy egzaminacyjnej, na co również bezpośrednio nie wskazywały założenia zadania egzaminacyjnego, c) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na błędnej ocenie, że przyjęte przez skarżącego rozwiązanie polegające na obowiązku rozliczania dostarczonych mediów przez najemcę z wynajmującym, nie zostało oparte na "argumentacji, która równoważyłaby przeciwną, opartą na doświadczeniu życiowym i logicznym założeniu, że najwłaściwsze jest redukowanie własnych obowiązków" i że "W ocenianej pracy brak jakiegokolwiek stanowiska w tej materii" podczas gdy w pracy nie było konieczności uzasadnienia przyjętego przez siebie założenia ("równoważenia" opcji która wydaje się najwłaściwsza według organu odwoławczego), a w swoim odwołaniu skarżący wyjaśnił dlaczego przy sporządzaniu pracy zdecydował się na zaproponowane rozwiązanie, zawierając argumentację świadczącą o tym, że z punktu widzenia praktyki obrotu gospodarczego dopuszczalne i pozostawione swobodzie uznania stron umowy jest takie rozwiązanie, iż to wynajmujący dokonuje płatności za korzystanie przez najemcę z dostarczonych mediów, po uprzednim wyegzekwowaniu należności od najemcy, co też zostało oparte twierdzeniami wskazującymi na własne doświadczenie i praktykę, a nie było niezgodne z założeniami kazusu egzaminacyjnego, d) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na błędnej ocenie, iż w swojej pracy skarżący określił wysokość czynszu w kwocie brutto, co jest zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia "oczywiście nieprawidłowe", a "dotyczące tej kwestii wywody skarżącego są niezrozumiałe" podczas gdy w swojej pracy skarżący zaproponował wysokość czynszu bez dookreślenia czy jest to kwota netto czy też brutto oraz naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. w ten sposób, iż organ odwoławczy zawarł ocenę, iż z faktu zawarcia postanowień § 1 ust. 4 oraz § 4 ust. 1 umowy "nie wynika automatycznie aby autor tego zapisu znał przepisy ustawy o podatku od towarów i usług", podczas gdy powyższe postanowienia umowne wskazują przynajmniej na świadomość obowiązywania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, które mają zastosowanie do stron zaproponowanej umowy, e) naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. polegające na błędnej ocenie, ze "pominięcie zabezpieczeń roszczeń pieniężnych uznać należy za poważny błąd" oraz, że "tłumaczenie zaistniałej sytuacji brakiem bardziej szczegółowych wskazań co do sposobu zabezpieczenia należności pieniężnych jest nieczytelne" podczas gdy w treści kazusu egzaminacyjnego zawarto jedynie założenie, iż umowa powinna zawierać postanowienie regulujące zabezpieczenie roszczeń na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, które zostało zawarte w mojej pracy w § 6 umowy, natomiast brak jest w założeniach kazusu bardziej szczegółowych wskazań co do sposobu zabezpieczenia należności pieniężnych, co oznacza tym samym, iż nie można uznać, że nie zawarcie w pracy takiego rodzaju zabezpieczenia stanowi "poważny błąd", 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy to jest: f) naruszenie art. 80 KPA poprzez dowolną, czy wręcz sprzeczną z materiałem dowodowym ocenę organu odwoławczego, że w pracy brak jakiegokolwiek uzasadnienia stanowiska odnośnie przyjętego przez zdającego rozwiązania polegającego na odmiennym uregulowaniu obowiązku rozliczania dostarczonych mediów przez najemcę z wynajmującym, niż rozwiązanie rekomendowane przez Pana Egzaminatora Komisji Egzaminacyjnej nr [...] SSO M. K., podczas gdy w odwołaniu skarżący przedstawił klarowną i zasadną argumentację wskazującą, iż w świetle założeń kazusu egzaminacyjnego nakładającego na zdającego zawarcie m.in. postanowienia regulującego "sposób ponoszenia przez najemcą lub rozliczania z wynajmującym opłat dodatkowych z tytułu korzystania w lokalu z mediów i usług komunalnych", można przyjąć, iż było to dopuszczalne, zgodne z interesami wynajmującego i praktyką obrotu gospodarczego, a jednocześnie nie sprzeczne z założeniami kazusu, g) naruszenie art. 7 i 77 § 1 KPA i art. 107 § 3 KPA obligujące go do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz stosownego wyjaśnienia przyjętego uzasadnienia faktycznego, poprzez niewyczerpuiace, wręcz lakoniczne odnotowanie w uchwale zarzutów zawartych w odwołaniu (pkt lh oraz 1 i) z pominięciem oceny sensu tychże zgłoszonych zarzutów, wskazujących na daleko idący rygoryzm w ocenie Pani Egzaminator Komisji Egzaminacyjnej nr [...], nadmierny w stosunku do stopnia uchybienia pracy, h) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 KPA poprzez utrzymanie w mocy uchwały naruszającej prawo, podczas gdy organ nie powinien był jej utrzymać w mocy, lecz uchylić i rozstrzygnąć o istocie sprawy, - a w konsekwencji wszystkich powyższych zarzutów naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest: i) naruszenie art. 365 ust. 2, art. 364 ust. 7 i art. 364 ust. 10 pkt 2) u.r.p. polegające na błędnym uznaniu za właściwą argumentację zawartą w uchwale nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Komisji nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2015 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, która niewłaściwie oceniła na poziomie oceny negatywnej pracę egzaminacyjną zawierającą rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, choć praca zawierała elementy wystarczające do wystawienia oceny pozytywnej, a zatem niewłaściwe zastosowanie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych, do zaproponowanego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego, j) naruszenie art. 365 ust. 3 u.r.p. w związku z art. 364 ust. 10 pkt 2 u.r.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na braku wyczerpującego uzasadniania przyczyn, dla których nie było możliwe postawienie ocen cząstkowych pozytywnych oraz skoncentrowanie się w uzasadnieniach prac na ich ujemnych aspektach zamiast na pozytywnych, co miało wpływ na niezasadne wystawienie ocen negatywnych z zadania z zakresu prawa gospodarczego, k) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest art. 364 ust. 1 u.r.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż nie spełnia przesłanek do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie uchwał obydwu instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Komisja, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133 tj.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej przy czym kontrola ta stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej ppsa). Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przedmiotem skargi jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2015 roku utrzymująca w mocy uchwałę z dnia [...] kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2015 r. z siedzibą w W. w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku, jaki uzyskał skarżący z egzaminu radcowskiego, który odbył się w dniach [...] marca 2015 r. Powyższy wynik egzaminu został podyktowany tym, iż skarżący uzyskał ocenę niedostateczną z zadania z zakresu prawa gospodarczego (art. 366 ust. 1 urp). Organ II stopnia po rozpoznaniu zarzutów skarżącego, zawartych w odwołaniu uznał je za chybione a w związku z tym utrzymał w mocy uchwałę, wydaną w I instancji. W skardze na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2015 r. A. P. wskazał, że uchwała ta narusza przepisy prawa materialnego, tj. art. 365 ust. 2 urp, 364 ust. 7 i 364 ust. 10 pkt 2 urp, 365 ust. 3 urp w związku z art. 364 ust. 10 pkt 2 urp, a także art. 364 ust. 1 urp oraz przepisy postępowania tj. art. 7, 77 § 1 kpa art. 80 kpa, 107 § 3 kpa a także art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia przepisów postepowania Sąd uznał je za niezasadne albowiem zaskarżona uchwała Komisji II stopnia zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, a przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko zostało w sposób wyczerpujący wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, które zawiera omówienie tak pozytywnych jak i negatywnych elementów pracy skarżącego z zakresu prawa gospodarczego z dokładnym wyjaśnieniem, dlatego ilość i waga mankamentów pracy nie pozwoliła na uwzględnienie odwołania. W tym stanie rzeczy zarzuty naruszenia przepisów postępowania podniesione przez skarżącego nie są trafne. Odnosząc się zaś do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy wskazać, że zgodnie z art. 364 ust. 1 urp egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W myśl art. 365 ust. 2 wskazanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Jak trafnie wskazał organ II instancji dokonując oceny prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego należy kierować się kryteriami zawartymi w art. 365 ust. 2 urp, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy, a organ odwoławczy ma obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie poprzez dokonanie poprawnej, ostatecznej oceny propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez skarżącego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania. Zarówno egzaminatorzy dokonujący oceny pracy skarżącego z prawa gospodarczego jak i Komisja Egzaminacyjna II stopnia dostrzegli w przygotowanym przez skarżącego projekcie umowy liczne mankamenty, które uzasadniały wystawienie oceny niedostatecznej z tej części egzaminu. Zaliczyć do nich należy 1) brak wskazania, że adres zamieszkania wynajmującego to zarazem miejsce prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, 2) brak zawarcia regulacji związanej z możliwością wypowiedzenia umowy w oparciu o art. 673 § 3 kc, 3) formalna dopuszczalność przyjęcia przez zdającego rozwiązania polegającego na obowiązkowym rozliczeniu dostarczonych mediów przez najemcę z wynajmującym wymagała przedstawienia przez autora pracy argumentacji, która równoważyłaby przeciwną, opartą na doświadczeniu życiowym i logicznym założeniu, że najwłaściwsze jest redukowanie własnych obowiązków 4) błędne określenie wysokości czynszu w kwocie brutto 5) niewłaściwe uregulowanie kwestii waloryzacji świadczenia cywilnego 6) pominięcie zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. Uchybienia te są oczywiste, zostały szeroko omówione przez obydwu egzaminatorów i znalazły potwierdzenie w postępowaniu odwoławczym. Sąd w całości podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, że stwierdzone błędy w pracy skarżącego nie pozwalały na wystawienie mu oceny pozytywnej co w ostatecznym wyniku przesądziło o wyniku całego egzaminu. Z tych względów Sąd nie zgodził się z zarzutami podniesionymi w skardze odnośnie naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów prawa materialnego. Wywody skargi stanowią polemikę z argumentami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały i nie podważają ostatecznego stanowiska organu. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 695/11 zawarte w art. 365 ust. 2 urp kryteria oceny prac muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W toku postępowania wykazane zostało, że skarżący nie posiada dostatecznej wiedzy z problematyki objętej egzaminem z prawa gospodarczego (znajomość przepisów prawnych i umiejętność ich interpretacji) co w efekcie rzutowało na interes strony, którą zgodnie z założeniem egzaminacyjnym miał reprezentować. Z tych względów Sąd nie znalazł podstaw, by zakwestionować wystawioną skarżącemu ocenę niedostateczną z pracy z zakresu prawa gospodarczego. Celem postępowania w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 364 ust. 1 urp) stąd też wymogi stawiane przyszłym adeptom tego zawodu powinny być wysokie. Praca skarżącego została oceniona prawidłowo z uwzględnieniem zarówno pozytywnych jak i negatywnych aspektów pracy z właściwym odniesieniem do istotności stwierdzonych w niej wad i ich zaznaczenie przy ostatecznym wystawieniu oceny końcowej. Z tych wszystkich względów Sąd uznał zarzuty skargi za chybione co skutkowało jej oddaleniem na mocy art. 151 ppsa.