VI SA/Wa 3000/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. z siedzibą w N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. z siedzibą w N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu S. z siedzibą w N. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W załączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPPr) S. z siedzibą w N.K. wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że jest zwykłym stowarzyszeniem, nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego celem statutowym jest działanie na rzecz ochrony terenów gminy S. K. przed szkodliwymi skutkami wszelkich zanieczyszczeń oraz działanie na rzecz zrównoważonego rozwoju gminy. Stowarzyszenie nie pobiera opłat od swoich członków. Jego działalność opiera się na osobistym zaangażowaniu i pracy jego członków na rzecz realizacji celów statutowych stowarzyszenia. Skarżący dodał, iż przedmiotowa działalność jest prowadzona w sposób konkretny i efektywny – stowarzyszenie zainicjowało wszczęcie kilku postępowań administracyjnych, mając na względzie interes społeczny w postaci ochrony środowiska naturalnego i zdrowia ludzkiego, zagrożony na skutek działalności (wydobycie kredy) prowadzonej na nieruchomości położonej w miejscowości N. K. w gminie S. K. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku, jak również nie dysponuje rachunkiem bankowym. Z dokumentów (nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego) wynika, że na podstawie art. 40 ust. 3 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach skarżące stowarzyszenie zostało zarejestrowane 24 grudnia 2013 r. pod Nr [...], otrzymało numer identyfikacyjny REGON [...] i Numer Identyfikacji Podatkowej [...] (zaświadczenie Starosty [...] z [...] stycznia 2014 r., zaświadczenie Dyrektora Urzędu Statystycznego w Warszawie z 21 stycznia 2014 r. o numerze identyfikacyjnym REGON, potwierdzenie nadania Numeru Identyfikacji Podatkowej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] stycznia 2014 r. – w aktach sądowych sprawy). Skarżący przedłożył także zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2015 (deklaracja CIT-8) wskazujące, iż w roku ubiegłym przychody skarżącego, jak również dochód/strata, wyniosły 0 zł. Ponadto skarżący przedstawił tekst jednolity regulaminu stowarzyszenia zwykłego "C. K.", który w punkcie 7 stanowi, że "Stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich". Natomiast w uzupełnieniu rubryki nr 5 formularza PPF skarżący wskazał, iż nie pobiera opłat od swoich członków. Według oświadczenia z 11 lutego 2016 r., skarżący nie posiadał ani nie posiada rachunku bankowego. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści wyż. cyt. przepisu wynika, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Wobec tego musi on przedstawić Sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Natomiast stosownie do treści art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1393), majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie może również prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34 ww. ustawy). W tym miejscu podkreślić należy, że skarżący chcąc realizować swoją działalność statutową (w tym inicjując postępowania sądowoadministracyjne) musi liczyć się z koniecznością ponoszenia pewnych kosztów, w tym kosztów sądowych. W związku z tym powinien podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania majątku, np. poprzez określenie w odpowiedniej wysokości składki członkowskiej. Zaniechanie pobierania składek (zresztą wbrew punktowi 7 regulaminu skarżącego stowarzyszenia) rodzi skutek w postaci przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa, co z kolei stanowi zaprzeczenie zasady, zgodnie z którą stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Tymczasem Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Z założenia bowiem pomoc finansowa ze strony Państwa przysługuje tylko tym podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (a nie podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków). Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją nieprzynoszącą dochodu, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia w statucie stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 321/08, LEX nr 479098 i z dnia 22 stycznia 2009 r., II OZ 22/09, LEX nr 551904). W świetle powyższego, argumentacja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący, dobrowolnie pozbawiając się środków finansowych w postaci obowiązkowych składek członkowskich, nie może skutecznie domagać się przerzucenia kosztów swojej działalności na rzecz Skarbu Państwa. W konsekwencji uznać należy, iż skarżący nie wykazał, że została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.