II OZ 321/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z dnia 3 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2465/07 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu na prawach strony postanawia: zażalenie oddalić. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tejże organizacji na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia z dnia [...], w przedmiocie odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu na prawach strony. Skarżące Stowarzyszenie we wniesionym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazało, że prowadzi działalność niezarobkową, która polega na ochronie obiektów historycznych w W., podejmowaniu działań w celu zachowania walorów architektoniczno urbanistycznych, zbieraniu informacji i rozpowszechnianiu wiedzy na temat historii i architektury W. oraz na dbaniu o estetykę i właściwe utrzymanie obiektów i terenów zielonych o szczególnym znaczeniu. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie generuje żadnych przychodów, nie pobiera składek członkowskich. Nie ma rachunku bankowego, majątku, wszystkie działania są podejmowane społecznie przez członków. W uzasadnieniu tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazując na treść art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej – p.p.s.a.) wskazał, iż Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. W przeciwnym bowiem razie zwolnienie od kosztów sądowych tejże organizacji oznaczałoby, iż jej działalność jest faktycznie finansowana ze środków publicznych i zaprzecza zasadzie, że Stowarzyszenie to prowadzi działalność na bazie swojego majątku. Nie istnieje bowiem norma prawna dająca podstawę do finansowania działalności stowarzyszeń przez Państwo. Stowarzyszenie na zasadzie art. 33 ust. 1 i 2 i art. 34 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) ma możliwość gromadzenia własnego majątku służącego do realizacji jego celów statutowych. Z powyższych przyczyn Sąd pierwszej instancji oddalił złożony wniosek na podstawie art. 246 § 2 i art. 254 § 1 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie [...] wnosząc o jego zmianę albo uchylenie. W uzasadnieniu Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania bowiem działalność Stowarzyszenia nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez jego członków. Zaskarżone postanowienie stanowi, zdaniem strony, niezrozumiałe odstępstwo od jednolitej praktyki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego polegającej na zwalnianiu Stowarzyszenia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji skupił się na trafnym wskazaniu, iż wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych organizacja, chcąc aktywnie realizować cele statutowe poprzez udział w postępowaniu sądowym, winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z takim postępowaniem. Należy wskazać, że wymienione w art. 246 § 2 p.p.s.a. podmioty obowiązane są wykazać brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W tym względzie zażalenie strony skarżącej nie przedstawia żadnych wiarygodnych okoliczności, które świadczyłyby o braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego. Zawarte w zażaleniu stwierdzenie, iż działalność Stowarzyszenia nie wymaga żadnych środków oraz, że jest realizowana społecznie przez jego członków prowadzi do wniosku, iż obciążenia wynikające z kosztów sądowych na rzecz Stowarzyszenia mogą również ponosić jego członkowie. Stowarzyszenia muszą mieć bowiem świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 271/08, oraz II OZ 266/08 – oba niepublikowane). Również w piśmiennictwie przyjmuje się, iż osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2006 r., str. 504). Należy także podkreślić, iż to, że Stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia w statucie stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz z dnia 31 marca 2008 r. sygn. akt II OZ 263/08 – oba niepublikowane). W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji niniejszego postanowienia.