VI SA/Wa 307/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2009 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania S. Z. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 71k § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369, ze zm.), utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia 22 września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Izby Notarialnej w [...] ustalającą wynik egzaminu konkursowego na aplikację notarialną. Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, iż w dniu [...] września 2008 r. S. Z. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację notarialną, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Izby Notarialnej w [...]. Uchwałą nr [...] z dnia 22 września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu na 189 punktów. Od powyższej uchwały S. Z. wniósł odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. W odwołaniu zarzucił, że pytanie nr 246 zawiera dwie poprawne odpowiedzi, ponadto wykracza poza zakres ustawowy egzaminu a tym samym jest niezgodne z art. 71b ustawy — Prawo o notariacie. W związku z powyższym, skarżący wniósł o ustalenie, że osiągnął wynik pozytywny z egzaminu konkursowego. Minister Sprawiedliwości wskazał, iż ponowna analiza testu wraz z kartą odpowiedzi i przeliczenie punktacji wykazała, że wynik egzaminu konkursowego odwołującego się został ustalony prawidłowo, a zatem uzyskał on z egzaminu 189 punktów. Organ podkreślił przy tym, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, Ustawa w art. 71j § 3 jednoznacznie przesądza bowiem, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Organ nie zgodził się z zarzutami dotyczącymi pytania nr 246 wskazując, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" na to pytanie oparta jest na art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczpospolitej Polskiej, Niezależnie od tego, iż skarżący udzielił odpowiedzi "C", w odwołaniu podniósł, iż za prawidłowe można uznać zarówno odpowiedź wskazaną w kluczu jak również odpowiedź "B". Minister nie zgodził się także ze stanowiskiem, iż pytanie to wykracza poza zakres ustawowy egzaminu, albowiem ustawa o funkcjach konsulów RP obejmuje nie tylko dziedziny międzynarodowego prawa publicznego ale również zawiera szereg przepisów prawa krajowego administracyjnego oraz o ustroju samorządu notarialnego. W ocenie organu, uznając za prawidłową odpowiedź "B" odwołujący się dokonał rozszerzającej wykładni art. 19 ust. 4 ww. ustawy. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. Z., zwany dalej skarżącym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwolnienie od kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący szczegółowo wywodził, że w pytaniu 246 zarówno odpowiedź z klucza jak i odpowiedź "B" są odpowiedziami prawidłowymi. W konkluzji skarżący stwierdził, iż zakwestionowane pytanie nie odpowiada wymogom określonym w art. 75j ustawy Prawo o notariacie. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie kwestionowanych przez skarżącego pytań egzaminacyjnych. Na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2009 r. skarżący rozszerzył skargę podnosząc, iż pytanie nr 14 stanowiło casus co jest niezgodne z zasadami ustalania pytań na aplikację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonych decyzji aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Sąd, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr, 153 poz.1270), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Postępowanie konkursowe na aplikację notarialną jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ - Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości danej Izby Notarialnej. Od rozstrzygnięcia Komisji przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Zgodnie z art. 71j ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369, ze zm.) egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Przepis art. 71b § 3 ustawy – Prawo o notariacie stanowi natomiast, że egzamin konkursowy ma za zadanie i polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta notarialnego, z zakresu prawa: konstytucyjnego, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, prywatnego międzynarodowego, ustroju sądów, samorządu notarialnego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 28 stycznia 2009 r. w sprawie II GSK 667/08, iż sposób formułowania pytań i odpowiedzi na nie tak, aby tylko jedna odpowiedź z trzech zaproponowanych w oparciu o treść pytania była prawidłowa, oznacza, że konstrukcja pytań i odpowiedzi na pytania nie może wprowadzać uczestnika konkursu w błąd; pytanie musi być w stosunku do odpowiedzi niewątpliwe. Nadto nie powinno budzić wątpliwości, że nie chodzi o to, aby kandydat wybrał odpowiedź najbardziej odpowiadającą treści pytania, najpełniejszą, czy najściślej odpowiadającą i korespondującą z treścią pytania. Test nie może zawierać pytań i odpowiedzi z wyrażeniami potocznymi, wyraźnie odbiegającymi od sformułowań kodeksowych. Sąd uznał za wadliwie skonstruowane pytanie nr 14, będące w rzeczywistości casusem opartym na przepisach art. 933 § 1 i 2 k.c. Pytanie brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, gdy spadkodawca pozostawił czworo rodzeństwa i jednego z rodziców, gdyż drugi zmarł wcześniej, to żyjący rodzic dziedziczy z ustawy: 3/8 całości spadku, 1/5 całości spadku, 1/4 całości spadku." Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na tak skonstruowane pytanie wymagało od kandydata wykazania się nie tylko znajomością przepisów dotyczących zasad dziedziczenia ustawowego zawartych w paragrafach 1 i 2 art. 933 k.c., lecz również umiejętnością zastosowania tych przepisów do określonego stanu faktycznego opisanego w tym pytaniu. Egzamin konkursowy na aplikację notarialną polega, zgodnie z treścią przepisu art. 71b § 3 ustawy, na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta, z zakresu prawa, ale nie na wykazaniu się przez kandydata umiejętnością stosowania przepisów prawa w praktyce. Pytania oraz zawarte w nich, zgodnie z kluczem, odpowiedzi prawidłowe, muszą zatem wynikać z konkretnych przepisów prawa. Udzielenie odpowiedzi prawidłowej na to pytanie wymagało, przy wykazaniu się znajomością przepisów art. 933 § 1 i 2 k.c., wykonania dwóch prostych działań matematycznych na ułamkach. Casus zawarty w pytaniu nr 14 nie był więc trudny. Jednak, w ocenie Sądu, tak skonstruowane pytanie, niezależnie od stopnia jego trudności, nie powinno znaleźć się w teście egzaminacyjnym na aplikację, który ma za zadanie sprawdzić wiedzę kandydata ze znajomości przepisów prawa. W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pytanie nr 246 zakwestionowane przez skarżącego, uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutu podniesionego przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnej odpowiedzi na to pytanie. Sporne pytanie testowe mieści się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację notarialną, zostało sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 71j § 1 ustawy – Prawo o notariacie, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytanie oparte było na przepisach prawa i zostało sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Absolwent wydziału prawa, a więc osoba przygotowana teoretycznie, winna rozumieć jego sens i istotę. Udzielenie przez skarżącego błędnej odpowiedzi było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez niego pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz jego własnej interpretacji przepisów. Wobec tego, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2008 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 189 punktów, a jedno z pytań, zdaniem Sądu, zostało sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a.