II GSK 667/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński Sędziowie Maria Lorych-Olszanowska NSA Janusz Zajda (spr.) Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 lutego 2008 r.; sygn. akt VI SA/Wa 2247/07 w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz T. B. kwotę 297 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 21 lutego 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 2247/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę T. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Z akt sprawy wynika, że skarżący 30 czerwca 2007 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w W. Uchwałą z [...] lipca 2007 r., nr [...] Komisja ustaliła wynik egzaminu konkursowego kandydata na 188 punktów, co zgodnie z przepisem art. 75i ust. 3 ustawy z 26 05 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) oznaczało negatywny wynik egzaminu. W odwołaniu od powyższej uchwały skarżący zarzucił dokonanie nieprawidłowych ocen udzielonych odpowiedzi na pytania testowe nr nr 39, 149, 181 i 196. Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] października 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej, stwierdzając, że kwestionowane pytania zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. W skardze strona zarzuciła naruszenie przepisu art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, poprzez zawarcie w teście egzaminacyjnym pytań, na które żadna z trzech proponowanych odpowiedzi nie była prawidłowa, bądź jako prawidłowe możliwe były różne odpowiedzi. Skarżący podtrzymał zarzuty dotyczące pytań nr nr 149, 181 i 196, wytykając, że test zawierał błędy. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zakres odwołania obejmuje kontrolę prawidłowości ustalenia wyniku egzaminu, w tym ilości uzyskanych punktów. Celem kontroli organu rozpatrującego odwołanie jest także sprawdzenie, czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne związane z procedurą oceniania testu egzaminacyjnego i obliczania ilości punktów. Stwierdził także, że nie jest rolą sądu administracyjnego ponowne sprawdzanie testu egzaminacyjnego przeprowadzonego w ramach konkursu na aplikację, jednakże sąd nie może abstrahować w ramach przeprowadzanej kontroli sądowoadministracyjnej od konkretnych zarzutów merytorycznych sformułowanych przez stronę skarżącą w zakresie poszczególnych pytań testowych. Sąd nie może ograniczyć się wyłącznie do zbadania, czy Komisja Egzaminacyjna, a następnie Minister Sprawiedliwości, poprawnie podliczyli punkty, czy też nie naruszyli innych proceduralnych wymogów konkursowych, a także nie może poprzestać na generalnym ustaleniu, że Minister ustosunkował się do zarzutów strony, nie badając przy tym w ogóle czy argumenty użyte przez organ dla uzasadnienia wydanej decyzji odpowiadają prawu. Sąd uznał wyjaśnienia organu w zakresie prawidłowości sformułowania pytań i odpowiedzi testowych za poprawne i wyczerpujące. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały opracowane zgodnie z zaleceniem zawartym w art. 75i ust. 1 ustawy, a odpowiedź wskazana przez organ jako właściwa wynikała z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Odnośnie pytania nr 181 wskazał, ze odpowiedź na nie wynika literalnie z art. 137 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, natomiast odpowiedź na pytanie nr 196 jest zacytowaniem przepisu art. 14 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i również nie zasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Analizując pytanie nr 149 - dotyczące reprezentacji spółki z o.o. w relacjach z członkiem jej zarządu - Sąd stwierdził, że bez większego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawał fakt, że w kluczu odpowiedzi Minister wskazał przez pomyłkę inny przepis k.s.h. (dot. spółki akcyjnej), jak również okoliczność, że do zwrotu "zgromadzenia wspólników" mylnie dodano słowo "walnego". Z unormowań kodeksu spółek handlowych, jak i z samego pytania testowego, wyraźnie wynikało, że chodzi o relacje panujące w ramach spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a odpowiedź bazowała na art. 210 § 1 k.s.h. Zdaniem Sądu, skarżący wykazując w skardze znajomość odpowiednich przepisów prawnych, jednocześnie dokonywał ich interpretacji jedynie w kierunku zgodnym ze swoimi założeniami, nie uwzględniając, że przepisy na podstawie których powstały zaskarżone pytanie testowe każdorazowo wprost regulowały poruszane kwestie prawne. Wyraził pogląd, że pytania testowe na aplikację adwokacką powinny być wyłącznie testem umiejętności kandydata na przyszłego aplikanta adwokackiego, a zarazem testem na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, nie zaś egzaminem ze znajomości niejednoznacznych i kontrowersyjnych często poglądów wyrażanych przez doktrynę i judykaturę. W skardze kasacyjnej T. B. wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: - przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), poprzez nieprawidłową wykładnię art. 75i ust. 1 i 3 ustawy - Prawo o adwokaturze sprowadzającą się do tego, iż nawet w sytuacjach, w których co najmniej wątpliwa jest poprawność odpowiedzi uznanej przez Komisję Egzaminacyjną za prawidłową, to wskazanie innej odpowiedzi nie powinno być traktowane, jako udzielenie odpowiedzi nieprawidłowej, gdyż takie pytanie testu konkursowego w ogóle nie powinno być traktowane jako niezaliczone ze względu na wadliwość wszystkich trzech propozycji odpowiedzi; - przepisów o postępowaniu (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), to jest art. 151 p.p.s.a. przez wadliwe uznanie, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, chociaż zachodziły przesłanki do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcie WSA w W. powinno być wydane w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, a także w 2 pismach uzupełniających k. 29-30, 35-38), strona wskazała na nieprawidłowe skonstruowanie pytań testowych. W pytaniu nr 149 wskazanie, jako organu powołującego pełnomocnika, organu, który nie istnieje w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, było ewidentnie wadliwe. Tzw. jednoznaczny przepis art. 210 § 1 k.s.h. nie wymienia "walnego" zgromadzenia wspólników, tylko zgromadzenie wspólników. Zatem odpowiedź "c" uznana za jedyną prawidłową jest sformułowana niepoprawnie. Wadliwa odpowiedź na wadliwie wskazane do wyboru odpowiedzi nie powinna dyskwalifikować osoby zdającej. Podobne uwagi skarżący odniósł do pytań nr 196 i nr 181, przy czym względem ostatniego z wymienionych podniósł, że sformułowanie pytania nie było identyczne jak sformułowanie zawarte w przepisie wskazanym, jako podstawa prawidłowej odpowiedzi. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej - wynikająca z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) - oznacza, że zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji kontrolowany może być tylko i wyłącznie pod kątem ustalenia, czy jest on wadliwy w zakresie objętym podstawami rozpoznawanego środka odwoławczego - poza przypadkami nieważności postępowania, których nie dopatrzono się w niniejszej sprawie. Stawiając zarzut naruszenia przepisów o postępowaniu autor skargi kasacyjnej ograniczył się do stwierdzenia, że naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a. nastąpiło przez wadliwe uznanie, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji i rozstrzygnięcie Sądu I instancji winno być wydane na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jego zdaniem, naruszenie art. 151 p.p.s.a. polegało na wadliwym przyjęciu, że sformułowania 3 pytań z testu na aplikację adwokacką nie naruszają prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do powyższego zarzutu wskazać trzeba, że artykułowi 151 p.p.s.a. - jako przepisowi z zakresu procedury sądowoadministracyjnej - przypisać należy charakter przepisu prawa procesowego. Wskazuje on przesłanki, formę i treść, jaką przybiera orzeczenie sądu I instancji po merytorycznym rozpoznaniu skargi. Czyli o naruszeniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy Sąd I instancji wadliwie stwierdzi, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego, jak i gdy Sąd ten błędnie uzna, iż wytknięte naruszenie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Tym samym, aby przepis art. 151 p.p.s.a. mógł stanowić samodzielną podstawę kasacyjną niezbędne jest jednoczesne wskazanie, jakich mających wpływ na wynik sprawy naruszeń przepisów prawa materialnego Sąd I instancji się nie dopatrzył. Tak sformułowana podstawa rozpoznawanej skargi kasacyjnej pozostaje więc w ścisłym związku z drugim zarzutem, tj. zarzutem naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 75i ust. 1 i 3 ustawy z 26 05 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.), sprowadzającą się do tego, iż w sytuacjach, zdaniem skarżącego, co najmniej wątpliwej poprawności odpowiedzi uznanych przez Komisję Egzaminacyjną za prawidłowe - wskazanie innej odpowiedzi było traktowane jako udzielenie odpowiedzi nieprawidłowej, gdy takie pytanie testu konkursowego w ogóle nie powinno być traktowane, jako niezaliczone, ze względu na wadliwość wszystkich trzech propozycji odpowiedzi. Taka sytuacja dotyczyła w sprawie pytań testowych nr nr 149, 181 i 196, sformułowanych w sposób niejasny i mylący, zatem niedających możliwości udzielenia poprawnej odpowiedzi. Należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, iż w zakresie, w jakim zakwestionował on prawidłowość sformułowań trzech pytań testowych miało miejsce błędne odczytanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny powołanego przepisu, aby tylko jedna odpowiedź z trzech zaproponowanych w oparciu o treść pytania była prawidłowa. Ma również rację, że nie można uznać za dopuszczalne czynienie przez zdającego egzamin jakichkolwiek założeń czy uzupełnień do postawionego pytania. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie kierował się przy ocenie testu prawidłową wykładnią omawianego przepisu prawa materialnego stwierdzając, że odnośnie dotyczącego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pytania nr 149 może być uznana za prawidłową odpowiedź, która wskazuje termin określający organ spółki akcyjnej ("walne zgromadzenie..."). W pytaniu tym wystąpił błąd zarówno w jego konstrukcji, jak i w odpowiedzi na pytanie. Kwestia objęta omawianym pytaniem testowym była już rozstrzygana w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 09 2008 r. (sygn. akt II GSK 628/08, niepubl.), wydanym w następstwie rozpoznania skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 14 lutego 2008 r. (VI Sa/Wa 2152/07). Podzielić należy stanowisko skarżącego odnośnie pytania nr 196, dotyczącego możliwości ustnego ogłoszenia decyzji stronom. Wynikająca z testu konkursowego propozycja odpowiedzi C (w kluczu odpowiedzi wskazana jako prawidłowa), poprzez art. 109 § 2 Kpa nawiązywała do uregulowania z art. 14 § 2 Kpa. Ten ostatni przepis reguluje kwestię, kiedy sprawy mogą być załatwiane ustnie (gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawa nie stoi temu na przeszkodzie). W tej sytuacji prawidłową odpowiedzią na pytanie, czy decyzja organu administracji publicznej może być ogłoszona ustnie, jest - tak, gdy sprawa była załatwiona ustnie. Wymienione w odpowiedzi C przesłanki ustnego ogłoszenia decyzji są zatem, w części przesłankami możliwości ustnego załatwienia sprawy (a nie ogłoszenia), a w części - poprzez niewłaściwe użycie spójnika "zaś"- niezasadnie włączonymi do przesłanek czynnościami materialno-technicznymi służącymi utrwaleniu treści rozstrzygnięcia organu administracji publicznej. Nie usprawiedliwia tutaj uchybienia sformułowanie Sądu I instancji o karygodnej, ale drugorzędnej pomyłce. Podobnie za trafny należy uznać zarzut dotyczący pytania nr 181. W świetle przepisu art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze sposób formułowania pytań i odpowiedzi na nie tak, aby tylko jedna odpowiedź z trzech zaproponowanych w oparciu o treść pytania była prawidłowa, oznacza, że konstrukcja pytań i odpowiedzi na pytania nie może wprowadzać uczestnika konkursu w błąd; pytanie musi być w stosunku do odpowiedzi niewątpliwe. W sprzeczności z powyższym pozostaje pogląd Sądu I instancji, że w pytaniu może znaleźć się sformułowanie, które nie jest stricte kodeksowe, ale za to powszechnie używane, czy też stanowisko organu odwoławczego o "niefortunnym" sformułowaniu w pytaniu, które jednak "nie wprowadza niejasności do jego treści". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro w myśl powołanego artykułu "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa (...)", nie powinno budzić wątpliwości, że nie chodzi o to, aby kandydat wybrał odpowiedź najbardziej odpowiadającą treści pytania, najpełniejszą, czy najściślej odpowiadającą i korespondującą z treścią pytania. Test nie może zawierać pytań i odpowiedzi z wyrażeniami potocznymi, wyraźnie odbiegającymi od sformułowań kodeksowych. Nie można kodeksowego określenia "roszczenie o świadczenie alimentacyjne" (konkretne świadczenie z art. 137 Kro, które przedawnia się z upływem lat trzech) używać zamiennie z określeniem "roszczenie alimentacyjne" (czyli niepodlegającym przedawnieniu prawie do alimentów). Powyższe prowadzi do wniosku, że skoro do pytania nr 181 nie podano żadnych prawidłowych odpowiedzi, to w związku z tym nie można stwierdzać, że uczestnik konkursu błędnie odpowiedział na to pytanie. Ustalony w zgodzie z prawidłową wykładnią przepisu art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze stan faktyczny sprawy w pełni uzasadnia przyjęcie, że doszło do błędu w subsumpcji, a test w spornym zakresie nie spełniał wymogów unormowaniem tym przewidzianych. Wskazanie nieprawidłowości przy sformułowaniach już dwóch pytań wpływa na rozstrzygnięcie sprawy w sposób rzutujący na sytuację prawną strony postępowania administracyjnego, bowiem skarżący uzyskał 188 punktów testowych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji powinien ponownie przeanalizować zarzuty dotyczące pytań testu egzaminacyjnego, z uwzględnieniem przedstawionych powyżej uwag, co do konieczności indywidualnej oceny zarzucanych wadliwości; ponadto powinien dokonać oceny, czy ewentualne błędne ich sformułowanie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jako że okoliczność ta ma istotne znaczenie w procesie kontroli zgodności orzeczenia sądu z prawem. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.