VI SA/Wa 3084/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 lipca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 3084/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2015 r. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 lipca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 3084/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym w dniu 31 marca 2017 r. (data stempla pocztowego) na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący B.K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwoma małoletnimi synami. Wskazał, iż nie osiąga żadnych dochodów, a jedynym żywicielem rodziny jest małżonka skarżącego, która otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 2.481 zł netto, a także 500 zł tytułem świadczenia "500+". Jako majątek rodziny wymienił: mieszkanie w [...] o powierzchni [...] i szacunkowej wartości 330.000 zł, 1/2 działki o powierzchni [...] i szacunkowej wartości 65.000 zł, oszczędności w kwocie 3.199,37 zł, polisy na życie i dożycie - skarżącego w Towarzystwie Ubezpieczeniowym [...] i jego małżonki w Towarzystwie Ubezpieczeniowym [...], indywidualne konto emerytalne w [...] o wartości ok. 2.500 zł oraz samochód osobowy marki [...] rok produkcji: 2004 r. o wartości ok. 8.000 zł. Do stałych miesięcznych wydatków rodziny skarżący zaliczył: czynsz – 450 zł, opłatę za energię elektryczną – ok. 160 zł, opłatę za media – ok. 140 zł, opłatę za gaz – ok. 20 zł, polisy ubezpieczeniowe – ok. 250 zł, opłatę za benzynę – ok. 120 zł, obiady szkolne – ok. 150 zł, koszty wyżywienia – ok. 1.600 zł. Skarżący w piśmie z 25 kwietnia 2017 r. wyjaśnił, że nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Do ww. pisma załączył: • zaświadczenie pracodawcy jego małżonki z 13 kwietnia 2017 r. o zarobkach, z którego wynika, iż w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. jej średnie miesięczne wynagrodzenie netto wynosiło 2.515,52 zł, • wyciąg z Banku [...] S.A. (bez daty) wskazujący stan środków na rachunku bankowym (609,14 zł) oraz na dwóch lokatach (po 2.500 zł), • potwierdzenia przelewów na rachunek bankowy skarżącego (prowadzony w Banku [...] S.A.) kwot po 2.481,27 zł w dniach: 1 lutego 2017 r., 1 marca 2017 r. i 3 kwietnia 2017 r. tytułem wynagrodzenia za pracę dydaktyczną jego małżonki na rzecz Politechniki [...]. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie, motywując, że skarżący dysponuje środkami pieniężnymi w kwocie 5.609 zł. Dlatego w ocenie starszego referendarza sądowego brak jest przeciwwskazań do pokrycia przez skarżącego z posiadanych zasobów pieniężnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie starszy referendarz sądowy powołał się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09), w którym podkreślono, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Od powyższego orzeczenia starszego referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw, domagając się zmiany lub uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że starszy referendarz sądowy poprzestał na ogólnym stwierdzeniu, iż skarżący dysponuje kwotą 5.609 zł, podczas gdy pierwszeństwo mają wydatki jego czteroosobowej rodziny, która to kwestia nie stała się przedmiotem pogłębionej analizy. Tymczasem podzielenie ww. kwoty na cztery osoby i zestawienie wyniku z wydatkami związanymi z rozpoczynającym się rokiem szkolnym (zakup książek, ubrań i obuwia dla dzieci), nie wspominając o potencjalnym wydatku na wynagrodzenie radcy prawnego z wyboru, powinno skutkować odmiennym rozstrzygnięciem. Dodał, iż w dniu 30 marca 2017 r. dysponował kwotą 3.199,37 zł, a w dniu 25 kwietnia 2017 r. – kwotą 5.609,14 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Sąd podziela ocenę starszego referendarza sądowego, iż skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając na uwadze z jednej strony ostatni przedłożony przez skarżącego wyciąg z banku (wskazujący oszczędności na łączną kwotę 5.609,14 zł), jak również deklarowaną przez niego miesięczną wysokość dochodów netto (na poziomie 3.000 zł, na którą składa się wynagrodzenie jego małżonki oraz świadczenie "500+"), a z drugiej strony skalę miesięcznych wydatków rodziny (oszacowaną przez skarżącego na 2.890 zł), należało uznać, iż skarżący jest w stanie pokryć koszty niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Zauważyć wypada, iż skarżący w dniu 9 grudnia 2015 r. (w odpowiedzi na wezwanie Sądu) uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku na żądanie skarżącego oraz - ewentualnie - wpisu od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł. Koszty wynagrodzenia radcy prawnego z wyboru skarżący może pokryć z oszczędności zgromadzonych na lokatach. Jednocześnie skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił dlaczego "jedynym żywicielem jego czteroosobowej rodziny" jest jego małżonka, o on - w wieku 46 lat - pozostaje bez pracy; poprzestając na oświadczeniu, że nie ma statusu osoby bezrobotnej. Nadto skarżący w żaden sposób nie sygnalizował trudności z regulowaniem opłat; nie jest obciążony kredytami czy pożyczkami; posiada (oprócz lokat gotówkowych) dwie polisy ubezpieczeniowe (dla siebie i małżonki) na życie i dożycie, a także indywidualne konto emerytalne. Natomiast okoliczność, iż w dniu 30 marca 2017 r. dysponował kwotą 3.199,37 zł, a w dniu 25 kwietnia 2017 r. – kwotą 5.609,14 zł świadczy o polepszeniu jego sytuacji materialnej. Wnosząc sprzeciw, skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej. W szczególności nie wskazał, że jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. Argumentacja sprzeciwu wskazuje, iż skarżący chciałby, aby rozpoznając jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd (referendarz sądowy) ograniczył się do jego twierdzeń. W tym miejscu podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty postępowania sądowego pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym do osób ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania, a w świetle powołanych wyżej okoliczności faktycznych z całą pewnością skarżący do takich osób nie należy. W konsekwencji nie jest możliwe uznanie, iż skarżący wypełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów, zdaniem Sądu, orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego należy uznać za prawidłowe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.