VI SA/Wa 3163/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. O. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii IV postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie Pismem z 17 października 2014 r. B. O. na urzędowym formularzu (PPF), złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] lipca 2014 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii IV. W uzasadnieniu wskazała, że uiszczenie opłaty będzie zbyt dużym obciążeniem dla jej gospodarstwa domowego, ponieważ ponosi stratę z prowadzonej działalności gospodarczej. Z informacji zamieszczonych w formularzu wniosku wynikało, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem, który pobiera wynagrodzenie w wysokości 1.680 zł brutto z tytułu umowy o pracę. Jako jedyny składnik majątku obojga małżonków skarżąca wskazała dom o powierzchni 140 m kw. Natomiast jako ich miesięczne wydatki wymieniła: opłatę za energię elektryczną – 200 zł, opłatę za wodę – 90 zł, opłatę za ogrzewanie – 300 zł, koszty wyżywienia – 800 zł. Dokumenty nadesłane przez stronę skarżącą w odpowiedzi na wezwanie Sądu (przy piśmie z 8 grudnia 2014 r.) wskazywały, że w roku 2013 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca osiągnęła dochód w kwocie 7.341,68 zł (przy przychodzie w wysokości 274.173,11 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 266.831,43 zł), z tytułu stosunku pracy uzyskała dochód w wysokości 3.817,49 zł, a dochód jej małżonka z tytułu stosunku pracy wyniósł 34.164,45 zł. Z kopii księgi przychodów i rozchodów obejmujących miesiące sierpień - październik 2014 r. wynikało, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca - średnio w skali miesiąca - poniosła stratę rzędu kilku tysięcy złotych, przy wysokich przychodach przekraczających 200 tysięcy złotych. Natomiast miesięczne wynagrodzenie za pracę małżonka skarżącej kształtowało się na poziomie 2.000 zł – 2.200 zł netto. Ponadto skarżąca przedstawiła wyciąg z jednego ze swoich rachunków bankowych prowadzonych w Credit Agricole Bank Polska S.A. za okres od 1 września 2014 r. do 30 listopada 2014 r., na którym saldo końcowe wynosiło 0,66 zł, przy czym wpływy na ten rachunek w miesiącach: wrześniu 2014 r. i listopadzie 2014 r. przekraczały po 40 tysięcy zł, a w miesiącu październiku suma wpływów na przedmiotowy rachunek przekroczyła 60 tysięcy zł. Dokumenty zgromadzone w sprawie okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji powyższego, postanowieniem z 30 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z 27 lutego 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, zwracając uwagę Sądu na okoliczność partycypacji przez małżonka skarżącej w kosztach prowadzenia działalności gospodarczej. Do sprzeciwu skarżąca nie załączyła żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających jej obecną sytuację majątkową lub zmianę sytuacji finansowej w relacji do dokumentacji stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej też jako p.p.s.a.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnych od niej kosztów. Z tego powodu w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do sytuacji wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych określonej w art. 84 Konstytucji RP, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 p.p.s.a. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 marca 2012 r., I OZ 179/12, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie wskazuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Unormowanie art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Ponadto, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana została do uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawczyni nie wykonała prawidłowo zobowiązania do przedłożenia dokumentacji obrazującej jej pełną sytuację finansową. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji (por. orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II GZ 828/14; a także orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 125/14 – orzeczenie dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma Sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze informacje wskazane przez stronę nie dały Sądowi podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na etapie sprzeciwu również nie uzupełniono danych. Sąd miał więc do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącej, oświadczenia pełnomocnika skarżącej i częściową dokumentację. Strona wyraźnie zaś nie zamierzała ujawnić transakcji prowadzonych na rachunku Credit Agricole Bank Polska S.A. nr [...]. Fakt ten, w rozstrzygnięciu referendarza sądowego został zasygnalizowany, jednakże mimo to, do sprzeciwu nie załączono dodatkowych sprostowań, które tłumaczyłyby pominięcie przedmiotowego rachunku w złożonych wyjaśnieniach. Należy jednocześnie podkreślić, że to strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę przyznania prawa pomocy czy nie. (por. orzeczenie NSA z 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 276/15, dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle ujawnionych okoliczności, złożonych oświadczeń i przedłożonej dokumentacji, Sąd uznał, że brak jest podstaw do uznania skarżącej za osobę ubogą, wymagającą pomocy państwa w zakresie poniesienia kosztów postępowania w zainicjowanej przez nią sprawie sądowoadministracyjnej. Konfrontacja bowiem wysokości należnego wpisu z miesięcznymi dochodami wnioskodawczyni prowadzi do wniosku, że jest ona w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 200 złotych, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.