VI SA/Wa 3307/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska - Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (spr.) Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant st. ref. Paulina Stylińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi T. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...[ przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013r. (zwana dalej "Komisją Egzaminacyjną II Stopnia") uchwałą z dnia [...] września 2013r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej w W. do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013r. (zwaną dalej "Komisją egzaminacyjną") z dnia [...] kwietnia 2013r. w której, na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010r. Nr 10, poz. 65 ze zm., zwanej dalej "u.o.r.p."), stwierdzono, że T.S. (zwany dalej "Skarżącym") uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Powyższe uchwały zapadły w następującym stanie faktycznym. W dniach od [...] do [...] marca 2013r. Skarżący przystąpił do egzaminu radcowskiego na podstawie art. 361 ust. 1 u.o.r.p. przed Komisją egzaminacyjną powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2013r. Nr [...]. Komisja egzaminacyjna uchwałą z dnia [...] kwietnia 2013r. stwierdziła, że Skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Uzasadniając rozstrzygnięcie Komisja egzaminacyjna wskazała, że Skarżący z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę niedostateczną, z czwartej części egzaminu ocenę dostateczną, zaś z piątej części egzaminu ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.o.r.p., który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, stwierdziła, że z uwagi na powyższe należało uznać, że Skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. W odwołaniu od powyższej uchwały Skarżący wniósł o uchylenie uchwały z dnia [...] kwietnia 2013r. i podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego. Ww. uchwale zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 365 ust. 2 u.o.r.p., przez pominięcie przez Komisję Egzaminacyjną I stopnia, przy ocenie pracy wymaganych kryteriów oceny zawartych w wyżej wymienionym artykule obejmujące w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, a które spełniała praca z zakresu prawa cywilnego, co w konsekwencji doprowadziło do wystawienia oceny negatywnej z trzeciej części egzaminu, - naruszenie art. 365 ust. 3 i 4 u.o.r.p. przez wydanie uchwały w oparciu o wadliwe oceny cząstkowe pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego z trzeciej części egzaminu radcowskiego, w sytuacji gdy sporządzona apelacja zawiera uzasadnione zarzuty istotne z punktu widzenia ochrony interesów pozwanego odpowiadające opisowi istotnych zagadnień podanym przez Ministra Sprawiedliwości zgodnie z przepisem § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych i zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606, z późn. zm.), - naruszenie art. 7 K.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez wydanie uchwały w oparciu o błędne ustalenia faktyczne dotyczące przyjęcia za podstawę oceny negatywnej z trzeciej części egzaminu w sytuacji, gdy całokształt pracy egzaminacyjnej w zakresie poprawność i trafność koncepcji jej sporządzenia nie mógł budzić wątpliwości. W uzasadnieniu podniósł, iż sposób rozwiązania przez niego zadania z zakresu prawa cywilnego był zgodny z opisem istotnych zagadnień podanym przez Ministra Sprawiedliwości. Stwierdził, iż sporządzona niego apelacja zawiera uzasadnione zarzuty istotne z punktu widzenia ochrony interesów pozwanego i powinna być skuteczna. Zaznaczył, iż zakres zaskarżenia wyroku Sądu I instancji w punkcie 1, dotyczył również kosztów postępowania. Brak w treści uzasadnienia apelacji zarzutu o kosztach procesu nie wpływał - w jego ocenie - na wynik sprawy. Przyznał również, iż wniosek apelacyjny był nieprecyzyjny. Podkreślił, że z innych części egzaminu otrzymał oceny pozytywne, co wskazuje na posiadanie wystarczającego zasobu teoretycznej wiedzy prawniczej, jak również umiejętności wykorzystania jej w praktyce. W konkluzji stwierdził, iż popełnione błędy podczas sporządzania pracy egzaminacyjnej miały znikomy wpływ na wysokość oceny i nie uzasadniały wystawienia oceny niedostatecznej. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uchwałą z dnia [...] września 2013r. utrzymała w mocy powyższą uchwałę Komisji egzaminacyjnej. Komisja wskazała na wstępie, że zgodnie z art. 364 ust. 1 u.o.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W myśl art. 365 ust. 2 ww. ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna - jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi zaś spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Określone w ww. przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia za trafne należy uznać stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że opis istotnych zagadnień nie może stanowić kryterium ocen. Określony bowiem w art. 36 ust. 12 u.o.r.p. zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części drugiej do piątej. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wskazała, że Skarżący kwestionował ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa cywilnego, to jest w zakresie sporządzenia apelacji. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie zgadzając się z zarzutami zawartymi w odwołaniu wskazała, że Skarżący sporządził apelacje zawierającą kilka poważnych błędów. Przedstawiając stan faktyczny zadania egzaminacyjnego, będącego przedmiotem oceny wskazała, iż Skarżący błędnie podniósł zarzut naruszenia art. 961 K.c. Zakres zaskarżenia został sformułowany błędnie (w całości zaskarżono rozstrzygnięcie w punkcie 1 wyroku), co nie korelowało z wartością przedmiotu zaskarżenia ani z wnioskami apelacyjnymi oraz ze stanowiskiem pozwanego w procesie. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia ten błąd dyskwalifikował pracę Skarżącego. Ponadto podniesiono zarzut błędnego i nieprofesjonalnego sformułowania wniosku apelacyjnego, który nie korespondował z zakresem zaskarżenia zarzutami i treścią uzasadnienia. Za nie zasadny i sprzeczny z przepisami postępowania cywilnego uznano wniosek o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosek o "uchylenie i zmianę wyroku" miał świadczył w ocenie Komisji Egzaminacyjna II Stopnia o braku podstawowej wiedzy zdającego w tym zakresie i nie była to omyłka pisarska. W konsekwencji uznano, iż sama redakcja wniosku apelacyjnego była bardzo nieprofesjonalna. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia zwróciła uwagę, iż uzasadnienie apelacji nie przytaczało orzecznictwa i nie zawierało wywodów jurydycznych i ich odniesienia do konkretnego stanu faktycznego. Ponadto Skarżący nie wskazał w jaki sposób dokonał obliczenia zachowku i jak należało wyliczyć wartość masy spadkowej i obliczyć zachowek. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia ww. zarzuty wskazywały na brak wiedzy Skarżącego w tym zakresie. Uzasadnienie apelacji uznano za niestaranne i skrótowe. W konkluzji stwierdzono, iż apelacja była niepełna i niefachowa. Podsumowując Komisja Egzaminacyjna II Stopnia zaliczyła do najistotniejszych uchybień Skarżącego: nieprawidłowo sformułowany zakres zaskarżenia w punkcie 1 wyroku, błędny i nieprofesjonalny wniosek apelacyjny, błędne podniesienie naruszenia art. 961 K.c. i art. 5 K.c., który nie może być samodzielnym zarzutem oraz niestaranne, niepełne i skrótowe uzasadnienie apelacji. Jednocześnie na korzyść Skarżącego zaliczono sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia oraz poprawne wskazanie naruszonych przez sąd pierwszej instancji części przepisów prawa procesowego i materialnego. Końcowo zaznaczyła, iż zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób (w szczególności pod względem formalnym), aby w jak najszerszym zakresie zabezpieczyć interes pozwanego, samo zaś sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie w całości uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia z dnia [...] września 2013r., zarzucając naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 365 pkt 2 u.o.r.p. przez pominięcie przez Komisję Egzaminacyjną, przy ocenie jego pracy wymaganych kryteriów oceny zawartych w wyżej wymienionym artykule takich jak: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, a które spełniała jego praca z zakresu prawa cywilnego, co w konsekwencji doprowadziło do wystawienia oceny negatywnej z trzeciej części egzaminu, - naruszenie art. 365 ust. 3 i 4 u.o.r.p. przez wydanie uchwały w oparciu o wadliwe oceny cząstkowe pracy egzaminacyjnej Skarżącego z zakresu prawa cywilnego, w sytuacji gdy sporządzona przez niego apelacja zawiera prawidłowo sformułowane zarzuty, które są dowodem ochrony interesów pozwanego oraz odpowiadają opisowi istotnych zagadnień podanych przez Ministra Sprawiedliwości zgodnie z przepisem § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych i zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606, z późn. zm.), 2) przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 7 K.p.a., przez wydanie uchwały w oparciu o błędne ustalenia faktyczne dotyczące przyjęcia za podstawę oceny negatywnej z trzeciej części egzaminu w sytuacji, gdy całokształt pracy egzaminacyjnej Skarżącego w zakresie poprawności i trafności koncepcji jej sporządzenia nie budziła wątpliwości, - naruszenie art. 8 i 107 § 3 K.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej uchwały z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, wewnętrznie sprzecznych co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, - naruszenie art. 11 K.p.a., polegające na nie wyjaśnieniu zasadności przesłanek, którymi kierował się organ wydając zaskarżoną uchwałę, - naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W ocenie Skarżącego, zaskarżona uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia była niesłuszna. Skarżący zarzucił zbyt krytyczną ocenę jego pracy przez egzaminatorów. Sposób rozwiązania przedstawiony z pracy uznał za zgodny z opisem istotnych zagadnień podanym przez Ministra Sprawiedliwości. Wskazał również na pozytywne aspekty swojej pracy egzaminacyjnej. Odnosząc się do zarzutu nieprecyzyjnego zakresu zaskarżenia, uznał go za nieuzasadniony. Jako argumentację przywołał okoliczność, iż apelacja nie wymaga precyzyjnego wskazania zakresu rozpoznania. Za istotne uznał wskazanie jakie wady przypisuje się przebiegowi postępowania przez sądem pierwszej instancji. Odpowiadając na zarzut błędnego sformułowania wniosku o zmianę i uchylenie wyroku, przyznał, iż jest on nieprecyzyjny. Skarżący zaznaczył, iż zapis ten stanowił niedopatrzenie i błąd w edycji pracy. Świadczyć o tym miało omyłkowe zawarcie w jego pracy dwóch wniosków o uchylenie wyroku. Ponadto alternatywny wniosek o uchylenie wyroku na wypadek braku uwzględnienia wniosku o zmianę wyroku miał - w jego ocenie - świadczyć o daleko idącym działaniu na korzyść reprezentowanego klienta. Skarżący zarzucił, iż uzasadnienie zaskarżonej uchwały było lakoniczne, krótkie i nie odnoszące się do istoty sprawy. Podkreślił, że uzasadnienie powinno być realne i adekwatne, nie pozorne. Skarżący zanegował konieczność powoływania doktryny i judykatury w pracy egzaminacyjnej. Wskazał na ograniczony czas na napisanie pracy, co przekładało się na brak przywołania wystarczającego orzecznictwa w jego pracy. W konsekwencji uznał, iż wystawienie oceny niedostatecznej z trzeciej części egzaminu było niesprawiedliwe i krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia przepisów prawa. Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 u.o.r.p. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163 poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 ww. ustawy. Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 tej ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dni od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy). Z kolei od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 u.o.r.p.). W myśl art. 368 ust. 12 u.o.r.p. do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie znajduje odpowiednio zastosowanie art. 138 K.p.a., według którego, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 3 K.p.a. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę (patrz m.in. wyrok NSA z 22 marca 1996 r., sygn. SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, Nr 1, poz. 35, wyrok NSA z 14 sierpnia 1987 r., sygn. IV SA 385/87). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 czerwca 2013 r. sygn. akt II GSK 319/12 stwierdził, że kontrolując uchwałę komisji egzaminacyjnej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, o której mowa w art. 366 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 1 u.o.r.p., sąd administracyjny czyni to według kryterium zgodności z prawem, kwalifikując tę uchwałę do grupy decyzji związanych, nie zaś według uznania administracyjnego. Z uzasadnienia uchwały Komisji II Stopnia wynika, że zdający z części pierwszej egzaminu (test) otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne) ocenę niedostateczną, z czwartej części egzaminu (prawo gospodarcze) ocenę dostateczną, zaś z piątej części egzaminu (prawo administracyjne) ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.o.r.p., który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wskazała, iż zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Zatem o ostatecznym negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego zadecydowała ocena niedostateczna z prawa cywilnego. Art. 364 ust. 1 u.o.r.p. stanowi, iż w ramach egzaminu radcowskiego sprawdzeniu poddawana jest, między innymi, wiedza zdającego z zakresu prawa i umiejętność jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa cywilnego. Zgodnie natomiast z art. 364 ust. 6 u.o.r.p. trzecia część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Ocenie kandydatów na radców prawnych został poddany wyrok wydany przez Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny, którym to wyrokiem zasądzono od pozwanego na rzecz powoda kwotę 99.305,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2010r. do dnia zapłaty oraz kwotę 10.550,66 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W zakresie dochodzonej pozwem kwoty 19.614,00 zł – umorzono postępowanie. Kwota powyższa została zasadzona tytułem zachowku należnego powodowi po śmierci jego matki, a babki pozwanego – A.L. Spadkodawczyni zostawiła testament notarialny, w którym cały majątek zapisała pozwanemu nie wydziedziczając jednocześnie swoich dzieci tj. powoda i jego siostry, a matki pozwanego. Zadanie egzaminacyjne polegało na przygotowaniu, jako pełnomocnik pozwanego, apelacji od wydanego w sprawie wyroku lub – w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej wniesienia – sporządzeniu opinii prawnej. Prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się zatem do wniesienia apelacji uwzględniającej : - pominięcie przez sąd pierwszej instancji zeznania świadków M.C. i J.M., wieloletnich koleżanek zmarłej oraz E.M. - córki (choć dał im wiarę), z których wynikało, że matka powoda miała do niego żal za brak zainteresowania, kontaktów, choćby telefonicznych, z pobytów u niego wracała niezadowolona z racji traktowania jej tam przez syna i jego rodzinę, a jak powód był w W., to widywała się z nim jedynie na dworcu PKP, w czasie jego przesiadki na inny pociąg; - nie zastosowanie przez Sąd I instancji możliwości miarkowania zachowku w oparciu o art. 5 kc; Z uwagi na powyższe, stanowisko sądu pierwszej instancji odnośnie wniosku pozwanego o miarkowanie zachowku nie wydaje się prawidłowe. Nie ulega wątpliwości, że skoro prawo uprawnionego do zachowku służy urzeczywistnieniu obowiązków moralnych, jakie spadkodawca ma względem swoich najbliższych, to przy ocenie tego prawa nie można pomijać oceny moralnej także zachowania czy postępowania uprawnionego (powoda) do zachowku względem spadkodawcy, a ta po uwzględnieniu dowodów zgromadzonych w sprawie budzi wątpliwości; - zasadnie też pozwany wnosił o uwzględnienie faktu, że powód otrzymał od spadkobiercy 12.000 zł. Wadliwe było pominięcie przez sąd przy ustaleniu wartości spadku środków pieniężnych, jakie pozostawiła spadkodawczyni w kwocie co najmniej 24.000 zł (po odliczeniu długów spadkowych). Okoliczność, że powód obliczał należny mu zachowek tylko od wartości spadkowego mieszkania, nie zwalniała sądu z obowiązku ustalenia wartości masy spadkowej; - wadliwie też, na niekorzyść pozwanego, ustalił Sąd Okręgowy początkowy termin odsetek jako datę wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Ustalenie wartości spadku w celu określenia zachowku oraz obliczenie zachowku następuje według cen z chwili orzekania o roszczeniu z tytułu zachowku (por. uchwała SN z 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, OSNC 1985/10/147, Lex nr 3078, wyrok SN z 25 maja 2005 r., I CK 765/04, Lex nr 180835). Dlatego też odsetki od ustalonego według cen na chwilę orzekania zachowku, powinny być naliczone dopiero od daty wyrokowania w sprawie, skoro dopiero z tym momentem roszczenie o zapłatę tak ustalonej przez sąd kwoty, stało się wymagalne; - właściwe byłoby także zaskarżenie rozstrzygnięcia sądu o braku podstaw do rozłożenia zasądzonej kwoty zachowku na raty, czyli zastosowania art. 320 k.p.c. -dostrzec należało także błędne rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji w zakresie kosztów procesu. Sąd ten bowiem obciążył pozwanego na podstawie art. 98 k.p.c. całością kosztów poniesionych przez powoda, mimo, że nie wygrał on procesu w całości. Zgodnie z art. 365 ust. 2 u.o.r.p. ocena rozwiązań każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonywana jest niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, której dotyczy praca pisemna, a egzaminatorzy mają brać "pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje". Odnosząc powyższe kryteria do pracy Skarżącego należy zauważyć, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia do najistotniejszych uchybień oraz braków sporządzonej przez Skarżącego apelacji zaliczyła: nieprawidłowo sformułowany zakres zaskarżenia w punkcie 1 wyroku, błędny i nieprofesjonalny wniosek apelacyjny, błędne podniesienie naruszenia art. 961 K.c. i art. 5 K.c., który nie może być samodzielnym zarzutem oraz niestaranne, niepełne i skrótowe uzasadnienie apelacji. Nadto, w ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, w sporządzonej przez Skarżącego apelacji zachowano co prawda warunki formalne, ale nie zaproponowano rozwiązania, uwzględniającego interes reprezentowanej strony, Samo zaś sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Powyższe uchybienia w pełni uzasadniają, zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, stanowisko obu egzaminatorów, iż uchybienia i mankamenty sporządzonego przez Skarżącego opracowania uzasadniały wystawienie oceny niedostatecznej. Sąd podziela powyższe stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady sporządzonej apelacji są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, prawidłowo uznano, że rozwiązanie zadania egzaminacyjnego zaproponowane przez Skarżącego nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi. Wobec powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 K.p.a., a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 K.p.a. Zdaniem Sądu, niezasadne są także zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego tj. art. 365 ust. 2 u.o.r.p. Oceny wystawione przez obu egzaminatorów, zdaniem Sądu, zostały w sposób prawidłowy uzasadnione i następnie podzielone przez organ drugiej instancji. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez Skarżącego jest nieprawidłowe. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisja Egzaminacyjna II Stopnia słusznie uznała, iż apelacja nie mogła zostać oceniona pozytywnie. W ocenie Sądu, co wynika z uzasadnienia uchwały odwoławczej, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Nawet gdyby Komisja Odwoławcza nie rozprawiła się ze wszystkimi argumentami strony skarżącej, naruszając tym samym obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek, którymi kierowała się, podejmując określone rozstrzygnięcie, to nie byłaby naruszona dyspozycja art. 107 § 3 k.p.a. – co do nieodniesienia się przez organ administracji do wszystkich argumentów odwołania - jeżeli wskazane i objaśnione przez ten organ w uzasadnieniu okoliczności przesądzają o trafności decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 2 grudnia 2011 r. II GSK 2333/11). Odnosząc się do zarzutu w zakresie tzw. Opisu istotnych zagadnień stwierdzić należy, że jest on jedynie instrumentem pomocniczym o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny (por. orzeczenie NSA z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 108/12) i ani egzaminatorzy, ani Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie dokonali oceny pracy Skarżącego na podstawie owego Opisu istotnych zagadnień, lecz na podstawie stanu faktycznego przedstawionego w zadaniu oceniając jego rozwiązanie zaproponowane przez Skarżącego. Oceny tej egzaminatorzy i Komisja Egzaminacyjna II Stopnia dokonali w oparciu o posiadaną przez zdającego wiedzę specjalistyczną w zakresie prawa cywilnego, a przy ocenie pracy Skarżącego stosowano kryteria określone w art. 365 ust. 2 u.o.r.p. Biorąc powyższe pod rozwagę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.