VI SA/Wa 3380/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia postanawia: odmówić W. P. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący – W. P. w skardze na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 grudnia 2013 r. skarżący został wezwany do przesłania wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wobec bezskutecznego upływu zakreślonego terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu – referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 17 lutego 2014 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od zarządzenia referendarza sądowego skarżący – W.P. wyjaśnił, że wezwania do przesłania wypełnionego urzędowego formularza nie odebrał w terminie, ponieważ był to okres świąteczny, w trakcie którego przebywał u ciężko chorującego teścia. Po powrocie do domu i odebraniu awiza udał się na pocztę, jednak przysyłka została zwrócona już do Sądu. Do sprzeciwu skarżący załączył wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumenty medyczne potwierdzające chorobę teścia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") od zarządzeń wydanych na podstawie art. 258 § pkt 6 p.p.s.a., strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie (art. 260 p.p.s.a.). Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący jest rolnikiem prowadzącym jednocześnie działalność gospodarczą. Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, a na utrzymaniu mają troje uczących się dzieci, w tym dwoje studentów. Wnioskodawca podkreślił, że jest obciążony kredytami bankowymi, których łączna kwota miesięczna wynosi 2 483,08 zł. Wśród składników majątkowych swoich i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wymienił dom o wielkości 180 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 15,81 ha we współwłasności z bratem, koparko-ładowarkę [...], samochód ciężarowy [...] oraz cztery działki rolne we wsi T. o powierzchni 0,12 ha, 0,07 ha, 0,14 ha oraz ½ współwłasności działki o pow. 0,48 ha. Ponadto skarżący wskazał, że żona z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód miesięczny w wysokości 800 zł, z rolnictwa skarżący osiąga dochód w skali miesiąca w kwocie 2381 zł, a jedna z córek otrzymuje stypendium sportowe w wysokości 1200 zł. Podał, że łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 4 381 zł. Jednocześnie wnioskodawca wymienił posiadane zadłużenie i wysokość kwot miesięcznych rat z tytułu jego spłaty. I tak w banku [...] – kredyt gotówkowy udzielony w dniu 14.04.2010 r. na 5 lat - rata miesięczna 621, 25 zł, w BNP [...] kredyt gotówkowy udzielony w dniu 23.02.2011 r. na 5 lat – rata miesięcznej 1082,98 zł, kredyt gotówkowy w [...] udzielony w dniu 03.04.2013 r. na 2 lata - rata miesięcznej raty 515,77 zł oraz w dniu 23.04.2013 r. na 2 lata – rata miesięcznej raty 263,08 zł. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie: a) zeznań podatkowych za rok 2013 skarżącego i jego żony, ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie; b) dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego przez skarżącego do końca kwietnia 2014 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (lub poniesionej straty) – np. kopii zapisów z księgi przychodów i rozchodów na koniec kwietnia 2014 roku; c) dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego do końca kwietnia 2014 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (lub poniesionej straty) – np. kopii zapisów z księgi przychodów i rozchodów na koniec kwietnia 2014 roku; d) wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; e) dokumentów potwierdzających fakt zadłużenia z tytułu kredytów i pożyczek wymienionych w Rubryce 11 PPF – alternatywnie - informacji o wysokości miesięcznych rat spłacanych kredytów wraz z dokumentami potwierdzającymi fakt ich spłaty, np. wydruk przelewu bankowego lub wpłaty w urzędzie pocztowym, kopia harmonogramu spłaty; f) oświadczenia, czy skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak to w jakiej wysokości; g) dokumentów potwierdzających fakt pobierania przez dzieci skarżącego nauki (np. zaświadczeń ze szkoły/uczelni, czy też kopii legitymacji ucznia/studenckiej). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył: • oświadczenie, że w dniu 10.12.2013 r. otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości 7 515, 10 zł wraz z potwierdzeniem przelewu o ich otrzymaniu; • wyciągi z rachunku bankowego w Bank [...] za okres kwiecień, maj, czerwiec potwierdzających spłatę raty kredytu gotówkowego w wysokości między 509,25 zł a 522,92 zł; • harmonogramy spłaty kredytów gotówkowych zaciągniętych w mBank, z których wynika, że do dnia 15.10.2014 r. spłacie w wysokości miesięcznej raty 251,35 zł podlega kredyt w wysokości 5340,09, zł, do dnia 28.04.2015 r. spłacie w wysokości miesięcznej raty 515,77 zł podlega kredyt w wysokości 11 218,74 zł, spłacie w wysokości miesięcznej raty 263,15 zł podlega kredyt w wysokości 5 609,37 zł; • harmonogram spłaty kredytu zaciągniętego w BNP [...], z którego wynika, że miesięczna rata kredytu wynosi 1 082,98 zł; • wyciąg z rachunku bankowego w BNP [...] za okres 05.01.2014 r. – 07.07.2014 r. na którym saldo na dzień 04.07.2014 r. wynosi 0,00 zł; • wyciąg z rachunku bankowego A. P. w [...] za okres od 01.04.2014 r. do 05.07.2014 r. na którym saldo końcowe wynosi 881,97 zł; • wyciąg z rachunku bankowego W. P. w [...] za okres od 01.04.2014 r. do 05.07.2014 r. na którym saldo końcowe wynosi 2 274,00 zł; • potwierdzenia spłaty w okresie od kwietnia 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. rat kredytów zaciągniętych w [...]; • kopię zapisów z księgi przychodów i rozchodów na 30 kwietnia 2014 r. z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, z których wynika, że od początku b.r. do 30 kwietnia 2014 r. skarżący osiągnął przychód w wysokości 5 851,56 zł, przy poniesionych koszach w wysokości 5 435,85 zł/17 650,04 zł bez określenia czasokresu ich poniesienia; • kopię zapisów z księgi przychodów i rozchodów z tytułu prowadzonej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej z których wynika, że osiągnięty przychód kształtował się następująco: styczeń 2014 r. – 9659,00 zł; luty 2014 r. – 4757,00 zł; marzec 2014 r. – 543,90 zł; kwiecień 2014 r. – 1038,00 zł; • zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z., z którego wynika, że A. P. – żona skarżącego w 2013 r. osiągnęła przychód w wysokości 44 012,28 zł; • zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z., z którego wynika, że dochód skarżącego w 2013 r., po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu wyniósł 0,00 zł; • informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku 2013 r., z której wynika, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości 4 467,84 zł, przy osiągniętym przychodzie w wysokości 69 189,04 zł oraz poniesionych kosztach jego uzyskania w wysokości 73 656,88 zł ; • kopie legitymacji szkolnej i studenckich potwierdzające naukę dzieci skarżącego odpowiednio w szkole podstawowej i wyższej. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej jako: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Z dokumentów, jakie skarżący przedstawił w odpowiedzi na wezwanie Sądu, wynika że skarżący w 2013 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał stosunkowo wysoki przychód, tj. kwotę 69 189,04 zł, natomiast żona skarżącego z tytułu własnej działalności gospodarczej w 2013 r. osiągnęła przychód w kwocie 44 012,28 zł. Na uwagę zasługuje również fakt, że w pierwszych dwóch miesiącach b. r. żona skarżącego z tytułu prowadzonej działalności osiągnęła znaczny przychód odpowiednio w wysokości 9 659,00 zł oraz 4 757 zł, a skarżący w kwietniu 2014 r. osiągnął przychód w wysokość 3049,96 zł. W tym miejscu podkreślić należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich należy zarówno skarżący i jego żona) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Ponadto jak oświadczył skarżący w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy dodatkowo z tytułu prowadzonej działalności rolniczej osiąga w skali miesiąca dochód w wysokości 2 381 zł. W ocenie Sądu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, do osób ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania. Tymczasem analiza transakcji na przedłożonych rachunkach bankowych wskazuje, że skarżący i jego rodzina posiadają płynność finansową. Zauważyć przede wszystkim należy, że obciążenie kredytowe rodziny skarżącego przekracza w skali miesiąca kwotę 2500 zł, a skarżący nie sygnalizował trudności czy zaległości w jego spłacie, co więcej z przedstawionych przez niego wyciągów bankowych wynika, że zaciągnięte kredyty na bieżąco obsługuje. Dodać przy tym wypada, że sam fakt udzielenia kredytu świadczy o możliwościach płatniczych strony i nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Kwestia dysponowania posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego przez nią postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może więc korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 16 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1247/04, z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05 oraz z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 105/05). W oparciu o wszystkie przedstawione powyżej argumenty stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.