VI SA/Wa 381/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2016 r. sprawy ze skargi K. z siedzibą w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r.; 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącej K. z siedzibą w W. kwotę 2217 (dwa tysiące dwieście siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] lipca 2012 r. K. z siedzibą w W. zgłosiła do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej, w celu uzyskania prawa ochronnego, znak towarowy słowno - graficzny L LEWIATAN, pod nr [...] lipca 2012 r. K. z siedzibą w W. zgłosiła do Urzędu, przeznaczony do oznaczania towarów i usług z klasy 35, 36, 41, 42 i 45. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. K z siedzibą w W. zgłosiła do Urzędu kwietnia 2015 r. nr [...] Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, stosując art. 132 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 145 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1410), odmówił K. z siedzibą w W. udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy słowno - graficzny L LEWIATAN w części dotyczącej usług z klasy 35, 36, 41 i 42. W motywach rozstrzygnięcia Urząd Patentowy RP wyjaśnił, że zgłoszony znak towarowy L LEWIATAN jest podobny, w rozumieniu art. 132 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej, do zarejestrowanego znaku towarowego słowno - graficznego LEVIATAN nr [...], do zarejestrowanego znaku towarowego słowno - graficznego L LEVIATAN nr [...], do zarejestrowanego znaku towarowego słowno - graficznego L LEVIATAN SUPERMARKET, do zarejestrowanego znaku towarowego słownego leviatan nr [...], zarejestrowanego znaku towarowego słownego LEVIATAN nr [...], do zarejestrowanego znaku towarowego słownego L LEWIATAN POLSKA SIEĆ HANDLOWA nr [...]. Organ zaznaczył, że wszystkie wymienione znaki towarowe są znakami krajowymi i służą do oznaczania towarów i usług tego samego rodzaju, jak w przypadku zgłaszanego znaku towarowego. Ponadto, oznaczenia przeciwstawione charakteryzują się tak wysokim stopniem podobieństwa, że nawet w przypadku konsumenta-specjalisty zgłaszane oznaczenie może, zdaniem Urzędu, wprowadzać w błąd co do pochodzenia oznaczanych nim towarów i usług. W ocenie organu, zachodzi również niebezpieczeństwo uznania zgłaszanego znaku towarowego za odmianę znaku już wcześniej zarejestrowanego. Z tych względów brak jest podstaw do udzielenia prawa ochronnego na przedmiotowy znak towarowy na podstawie art. 132 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej. K. z siedzibą w W. powyższą decyzję uczyniła przedmiotem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zgadzając się ze stanowiskiem Urzędu Patentowego RP i kwestionując dokonaną przez organ ocenę zgłaszanego znaku towarowego. Strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez udzielenie prawa ochronnego na znak towarowy L LEWIATAN. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, działając na podstawie art. 245 w związku z art. 132 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 145 ust. 3 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgłaszane oznaczenie wykazuje bardzo wysoki stopień podobieństwa do znaków towarowych już wcześniej zarejestrowanych i z tego powodu, jako mogące wprowadzać odbiorców w błąd, nie może zostać zarejestrowane, zważywszy że dotyczy identycznych lub jednorodzajowych towarów i usług. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję K. z siedzibą w W. wniosła o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Strona skarżąca podniosła zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego, w tym: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 75 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym nieustosunkowanie się do zarejestrowanych na rzecz skarżącej i pozostających w mocy znaków towarowych słownych: LEWIATAN, KONFEDERACJA LEWIATAN, oraz znaku słowno - graficznego L LEWIATAN, przy tożsamym przedmiocie wyznaczonym do ochrony, jak kwestionowany znak L LEWIATAN [...], a także niewyjaśnienie motywów, jakimi kierował się organ, uznając tożsamość oznaczeń, co w konsekwencji wskazuje na podejmowanie różnych decyzji w identycznych stanach faktycznych. Skarżąca podniosła, że Urząd Patentowy RP dokonał błędnej subsumpcji, uznając, że zgłaszany znak towarowy posiada tożsamy krąg odbiorców, i że zachodzi niebezpieczeństwo wprowadzenia odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów i usług, które mają być nim sygnowane, czym naruszył art. 132 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie poddane kontroli Sądu decyzje Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej naruszają zarówno przepisy procesowe, jak i prawa materialnego w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Jak trafnie podnosi w skardze strona skarżąca, procedowanie organu ujawnia szereg błędów, które nie pozostają bez wpływu na wynik sprawy, bowiem wskazują na nieprawidłową ocenę prawną organu, wynikającą także z niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie z brzmieniem art. 120 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1410 ze zm.), znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli oznaczenie takie nadaje się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa. Znakiem towarowym, w rozumieniu ust. 1, może być w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania, a także melodia lub inny sygnał dźwiękowy. Istniejąca prawna możliwość przedstawiania znaków towarowych w formie oznaczeń graficznych wcale nie oznacza, że znak towarowy ma być jedynie wymyślną formą ekspresji w ramach dostępnych środków i sposobów porozumiewania się, bowiem użyte w art. 120 ust. 2 ww. ustawy sformułowanie "w szczególności" wskazuje, że wyliczenie zawarte w tym przepisie ma jedynie charakter przykładowy. W praktyce będzie to oznaczać, że znakiem towarowym może być nie tylko określony ornament, rysunek czy kompozycja tworząca logo, ale równie dobrze może nim być także poszczególne słowo posiadające wystarczającą zdolność odróżniającą lub wyrażenie będące zapisem składającym się z kilku słów, tworzących swego rodzaju hasło reklamowe. Istotne bowiem jest, by znak towarowy posiadał obiektywną zdolność oddziaływania na odbiorcę w celu dostrzeżenia przez niego produktów czy usług nim oznaczonych i ich odróżniania od innych tego rodzaju produktów czy usług oferowanych przez występujące w obrocie podmioty konkurencyjne. W myśl art. 129 ust. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej, nie udziela się praw ochronnych na oznaczenia, które nie mogą być znakiem towarowym i nie mają dostatecznych znamion odróżniających. Z kolei w świetle art. 129 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, z zastrzeżeniem art. 130, nie mają dostatecznych znamion odróżniających oznaczenia, które składają się wyłącznie z elementów mogących służyć w obrocie do wskazania w szczególności rodzaju towaru, jego pochodzenia, jakości, ilości, wartości, przeznaczenia, sposobu wytwarzania, składu, funkcji lub przydatności. Z uwagi na to, że powyższy przepis w swym brzmieniu zastrzega stosowanie art. 130 ww. ustawy, konieczne jest także przywołanie jego treści. Wskazuje on, że przy ocenie, czy oznaczenie ma dostateczne znamiona odróżniające, należy uwzględnić wszystkie okoliczności związane z oznaczaniem nim towarów w obrocie. Odmowa udzielenia prawa ochronnego na podstawie przepisu art. 129 ust. 1 pkt 2 nie może nastąpić w szczególności, jeżeli przed datą zgłoszenia znaku towarowego w Urzędzie Patentowym znak ten nabrał, w następstwie jego używania, charakteru odróżniającego w przeciętnych warunkach obrotu. Według treści art. 132 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej, nie udziela się prawa ochronnego na znak towarowy identyczny lub podobny do znaku towarowego, na który udzielono prawa ochronnego lub zgłoszonego w celu uzyskania prawa ochronnego (o ile na znak taki zostanie udzielone prawo ochronne) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych, jeżeli zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym. W świetle przywołanych wyżej przepisów, konieczne zatem jest, by znak towarowy – co do zasady – posiadał zdolność rejestracyjną i odróżniającą, która pozwoli mu na pełną autonomiczność w obrocie zarówno w sensie prawnym, jak i faktycznym. Ma być więc swoistym komunikatorem służącym oznaczeniu produktów lub usług, które będą korzystać z jego sugestywności i oryginalności. Znak towarowy nie może być zatem identyczny lub podobny do znaku towarowego występującego już w obrocie i korzystającego z ochrony, zwłaszcza gdy miałby służyć oznaczaniu towarów identycznych lub podobnych. Z powyższych przepisów wynika także, że stworzenie znaku towarowego nie może opierać się tylko na tych kryteriach, które wprost oznaczają dany produkt czy usługę, i to niezależnie od tego, czy będzie to płaszczyzna rodzajowa, pochodzenia towaru, jego jakości, ilości, wartości, przeznaczenia, sposobu wytwarzania, składu, funkcji czy przydatności, bowiem w sytuacji, gdy znak towarowy wprost określa wyłącznie jedną z tych płaszczyzn, wówczas nie spełnia on funkcji odróżniającej. W niniejszej sprawie K. z siedzibą w W. zgłosiła do Urzędu Patentowego RP, w celu uzyskania prawa ochronnego, znak towarowy słowno - graficzny L LEWIATAN. Natomiast organ uznał, że oznaczenie to jest podobne do występujących już w obrocie innych znaków towarowych korzystających z ochrony. Jednakże organ w swych wywodach faktycznych, jak i prawnych wykazuje niekonsekwencję, bowiem dokonując oceny zgłaszanego znaku, koncentruje swą uwagę jedynie na słowie "LEWIATAN", zupełnie pomijając warstwę graficzną oznaczenia. Nieprawidłowa analiza znaku w tym zakresie wpływa z kolei na niewłaściwą jego ocenę w świetle stosowanego prawa materialnego. Urząd Patentowy RP swoje rozważania o braku podstaw do udzielenia prawa ochronnego skupił bowiem wyłącznie na warstwie słownej znaku, gdy tymczasem dla przedstawienia istniejącego podobieństwa między przeciwstawionymi oznaczeniami a zgłaszanym znakiem, konieczne jest wykazanie, że całość kwestionowanego oznaczenia jest podobna do istniejących już w obrocie znaków towarowych. Nieprzedstawienie całościowej analizy w tym względzie jest istotnym uchybieniem procesowym i świadczyć może, że organ miał świadomość istniejących między porównywanymi oznaczeniami różnic, a mimo tego odmówił stronie skarżącej udzielenia prawa ochronnego. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie sporny znak towarowy posiada nie tylko zdolność rejestracyjną i odróżniającą, ale przede wszystkim nie stwarza ryzyka jego podobieństwa do znaków przeciwstawionych. Trzeba przy tym zastrzec, że dokonywana w tym aspekcie ocena porównywanych znaków towarowych dotyczy tylko całości oznaczeń, gdyż nie może być prowadzona jedynie pod kątem słowa, które jest wspólne dla porównywanych znaków. Prawo ochronne nie może być bowiem udzielane tylko jednemu podmiotowi na zasadzie monopolizowania poszczególnych słów występujących czy to w języku potocznym, czy nomenklaturze specjalistycznej, których znaczenie ma w wymiarze świadczonych przez ten podmiot usług wartość uniwersalną, a przez to powszechną. Użyte w spornym znaku towarowym słowo "LEWIATAN" ma w rzeczy samej taki właśnie walor, przez co jako takie pozbawione jest dostatecznych znamion odróżniających, jednakże wplecione w treść całego spornego znaku towarowego w żaden sposób nie odbiera temu oznaczeniu jego cech dystynktywnych. Gdyby przyjąć odmienny punkt widzenia za prawidłowy, należałoby wówczas zakwestionować także prawidłowość udzielonej ochrony prawnej na przeciwstawione znaki towarowe LEVIATAN nr [...], L LEVIATAN nr [...], L LEVIATAN SUPERMARKET, leviatan nr [...], LEVIATAN nr [...], L LEWIATAN POLSKA SIEĆ HANDLOWA nr [...], które w warstwie słownej brzmią podobnie, a mimo tego uzyskały ochronę w myśl zasady o braku podstaw do monopolizowania (zawłaszczania) poszczególnych słów na potrzeby indywidualnych oznaczeń, która to zasada wynika wprost z treści art. 129 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej. Zgłaszany znak towarowy L LEWIATAN spełnia wszystkie funkcje znaku towarowego, bowiem jego cechy dystynktywne w pełni pozwalają na stwierdzenie, że posiada on dostateczne znamiona odróżniające, natomiast samo podobieństwo, a nawet tożsamość usług, dla oznaczenia których zarejestrowane zostały porównywane znaki towarowe, nie może w żadnej mierze przesądzać o podobieństwie tychże znaków, a tym bardziej - o możliwości zaistnienia ryzyka konfuzji pomiędzy tymi znakami. Zdolność odróżniająca jest bowiem tą cechą znaku, którą oceniać należy przez pryzmat całościowego oddziaływania danego oznaczenia. W ocenie tej niedopuszczalne jest więc skoncentrowanie się na wybranym, pojedynczym elemencie, jakim jest warstwa słowna znaku towarowego, z kompletnym pominięciem wszystkich pozostałych składników znaku, tj. jego kolorystyki, układu graficznego, wyróżniających elementów graficznych, etc. Urząd Patentowy RP winien zatem przedmiotowe znaki towarowe oceniać jako całość i w takiej postaci z pewnością nie zachodzi ryzyko, że podobieństwo znaków towarowych mogłoby wprowadzać odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów czy usług nimi oznaczonych. Wyprowadzanie zatem wniosku o zachodzącym i istniejącym podobieństwie porównywanych znaków towarowych, opartego jedynie o warstwę słowną, jest nieuprawnione, wszak zmierza w istocie do monopolizowania jednego słowa (lewiatan, leviatan) dla potrzeb wybranych podmiotów, przy jednoczesnym odbieraniu skarżącej prawa do ochrony zgłaszanego znaku jedynie de facto z tej przyczyny, że słowo to znalazło się już w innych, wcześniej zarejestrowanych oznaczeniach. Widoczna jest tutaj niekonsekwencja organu, bowiem Urząd Patentowy w przypadku słowa "lewiatan" i "leviatan" różnie ocenia zdolność rejestracyjną i odróżniającą znaków. Zarówno zgłaszany znak towarowy, jak i niektóre z przeciwstawionych znaków towarowych (także i te należące do strony skarżącej, których organ nie oceniał), są znakami towarowymi słowno - graficznymi, z których każdy składa się z kilku elementów. Są nimi: treść warstwy słownej, charakterystyczne elementy graficzne, odmienny kształt, układ i rozmieszczenie poszczególnych elementów w znakach oraz zróżnicowana kolorystyka. Porównanie znaków na płaszczyznach: słownej, wizualnej (graficznej), fonetycznej oraz znaczeniowej wskazuje, że zarówno forma przedstawieniowa znaków, ich brzmienie, jak i treść są różne. Struktura słowna porównywanych znaków, pomimo korzystania ze wspólnego elementu słownego "LEWIATAN", pozostaje zgoła odmienna. Odnosząc się z kolei do warstwy graficznej porównywanych znaków, należy zauważyć, że ich stylistyka jest zupełnie różna, co zasadniczo wpływa na całościowy odbiór tych oznaczeń w warstwie wizualnej. W zgłaszanym znaku towarowym dominującym elementem graficznym jest symbol litery "L". Ponadto, element słowny "LEWIATAN" zapisano wielkimi literami pod literą "L". Oceniając zaś podobieństwo fonetyczne spornego znaku towarowego i znaków przeciwstawionych, należy mieć na względzie wskazane powyżej różnice w strukturze graficznej znaków, czego organ nie uwzględnił. Sąd raz jeszcze zwraca uwagę, że Urząd Patentowy RP swoje twierdzenia o podobieństwie znaków opiera na fakcie, iż wszystkie oceniane znaki korzystają ze wspólnego elementu – słowa "LEWIATAN", natomiast zupełnie pomija pozostałe elementy występujące w porównywanych znakach, odmawiając im prawnego znaczenia. Takie podejście nie może być uznane za prawidłowe i nie znajduje ono potwierdzenia w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie badania podobieństwa znaków towarowych. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2012 r. o sygn. akt II GSK 1091/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), dla stwierdzenia podobieństwa między znakami słowno - graficznymi nie jest wystarczającym sam fakt występowania zbieżnych słów i każdorazowo należy brać pod uwagę także pozostałe elementy znaków. Z kolei w wyroku z dnia 11 kwietnia 2012 r. o sygn. akt II GSK 391/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że zasadą jest, iż znaki towarowe porównuje się całościowo, tzn. biorąc pod uwagę łącznie wszystkie elementy tworzące znak. W znaku towarowym słownym jest to określone słowo lub słowa, a w znaku słowno - graficznym wszystkie tworzące ten znak elementy, a więc słowo (jeżeli jest), grafika, kolor, kompozycja, etc. Nie jest dopuszczalne badanie podobieństwa znaków według dowolnie wybranych elementów oznaczenia, bez wcześniejszej analizy całego znaku. W niniejszej sprawie organ nie dokonał takiej całościowej analizy zgłaszanego oznaczenia, czym naruszył wskazane w skardze przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 75 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23). Ponadto, przeprowadzona powyżej analiza wszystkich elementów mających znaczenie przy badaniu ryzyka konfuzji wskazuje, że w niniejszej sprawie również art. 132 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej został przez organ naruszony. Dlatego też Sąd zdecydował o wyeliminowaniu z obrotu prawnego obu wydanych w sprawie decyzji. Porównanie zgłaszanego znaku do znaków przeciwstawionych zarówno w warstwie słownej, wizualnej (graficznej), fonetycznej oraz znaczeniowej nie wskazuje, że w przypadku spornego znaku towarowego zachodzi ryzyko konfuzji, bowiem całościowa analiza oznaczenia prowadzi do wniosku, że znak ten nie jest podobny do znaków przeciwstawionych. Co więcej, wyodrębnienie kręgu odbiorców towarów i usług, do oznaczania których przeznaczone są przeciwstawione znaki, pozwala stwierdzić, że będą to osoby niezwykle uważne, wybierające daną usługę spośród oferty podobnych towarów i usług dostępnych na rynku, a ta okoliczność dodatkowo znosi ewentualne ryzyko wprowadzenia w błąd. Urząd Patentowy RP powinien zatem dokonać ponownej całościowej analizy zgłaszanego znaku towarowego, uwzględniając poczynione przez Sąd wskazania. Uznając zatem skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stosując art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 200, art. 205 § 1 i 2 oraz art. 209 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.