VI SA/Wa 407/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. S. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wprowadzenie do obrotu partii artykułów rolno-spożywczych nieodpowiadających jakości handlowej p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu T. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu [...] lutego 2014 r. – data stempla pocztowego) skarżący T. S. zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że trudna sytuacja finansowa zmusiła go do zamknięcia sklepu w dniu [...] października 2013 r. Natomiast małżonka skarżącego, prowadząca własną działalność gospodarczą, straciła większość zleceń z powodu problemów zdrowotnych. Obecnie raty kredytów zaciągniętych przez małżonków przewyższają ich dochody. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i małoletnią córką. Jako składniki majątku rodziny wymienił: lokal mieszkalny o powierzchni 63 m kw obciążony kredytem hipotecznym w wysokości 166.000 franków szwajcarskich oraz dwie działki (stanowiące nieużytki) o powierzchni 3,44 ha i 0,60 ha, obciążone hipoteką łączną w kwocie 120.000 złotych. Jednocześnie skarżący wskazał, iż zarówno on, jak i jego żona nie uzyskują żadnych dochodów. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego pismem Sądu z [...] kwietnia 2014 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie 14 dni: 1. wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie, 2. dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego do końca lutego 2014 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (lub poniesionej straty) - np. kopii zapisów z księgi przychodów i rozchodów na koniec lutego 2014 roku, 3. dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego do końca 2013 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (lub poniesionej straty), 4. wyjaśnienie, czy aktualnie skarżący aktualnie uzyskuje jakiekolwiek dochody, czy też posiada status osoby bezrobotnej; jeżeli skarżący uzyskuje dochód, zobowiązano go do przedłożenia dokumentu potwierdzającego wysokość tego dochodu (np. kopia umowy lub zaświadczenie pracodawcy), a jeżeli posiada status osoby bezrobotnej - zobowiązano do przedstawienia zaświadczenia z właściwego powiatowego urzędu pracy o zarejestrowaniu w ewidencji osób bezrobotnych, 5. dokumentów wskazujących na wysokość ciążących na skarżącym i jego żonie kredytów, w tym na wysokość miesięcznych rat. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (w piśmie z [...] kwietnia 2014 r.) skarżący oświadczył, że obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. Dodał, że wraz z żoną spłacają trzy kredyty, w tym jeden hipoteczny, którego miesięczna rata spłaty wynosi 2.100 – 2.200 złotych, zaś kolejne umowy kredytowe zostały małżonkom wypowiedzialne w związku z niedotrzymaniem terminów płatności rat. Do ww. pisma skarżący załączył: - wyciągi z dwóch rachunków bankowych należących do jego żony, obejmujące okres od [...] stycznia 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r., na których salda końcowe wynosiły odpowiednio 3,59 złotych oraz 15,56 złotych, - wyciągi z dwóch rachunków bankowych skarżącego za okres od [...] stycznia 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r., na których salda końcowe wynosiły odpowiednio 15,91 złotych oraz –74.938,70 złotych, - kopie podatkowej księgi przychodów i rozchodów małżonki skarżącego za miesiące luty i marzec 2014 r., - informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego w roku podatkowym 2013 (PIT/B), - harmonogramy spłat kredytu obejmującego kwotę 80.336,26 złotych i pożyczki w kwocie 200.000 złotych brutto, - wypowiedzenia małżonce skarżącego trzech umów kredytowych wraz z wezwaniem do zapłaty całości należności. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej NSA/ z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Nadesłane do akt sprawy dokumenty nie pozwalają bowiem na dokonanie oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego małżonki. Tymczasem jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy jej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Z akt sądowo-administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że każde z małżonków prowadzi odrębną działalność gospodarczą: skarżący – w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej w sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych pod nazwą "[...] T. S.", a jego małżonka – w zakresie inżynierii pod nazwą "B.". Skarżący w uzasadnieniu wniosku podniósł, iż zmuszony był do zamknięcia sklepu [...] października 2013 r., lecz znajdujący się w aktach administracyjnych wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej (aktualny na [...] listopada 2013 r.) wskazuje, że skarżący posiada jeszcze drugie (dodatkowe) miejsce wykonywania działalności gospodarczej. Natomiast z nadesłanej do akt sądowych sprawy deklaracji PIT/B (karta [...] – [...] verte akt) wynika, że w roku 2013 żona skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła dochód w wysokości 10.182,89 złotych (przy przychodzie w kwocie 56.690 złotych i kosztach uzyskania przychodu w wysokości 46.507,11 złotych). Z kolei w miesiącu lutym br. poniosła wyłącznie wydatki, a w marcu br. koszty prowadzonej przez nią działalności przewyższyły przychód (vide kserokopie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów – karty [...] – [...] akt ). Analiza transakcji na rachunkach bankowych skarżącego (karty [...] – [...] akt) wskazuje, iż skarżący otrzymuje świadczenie z ZUS (np. [...] stycznia 2014 r. została dokonana wpłata w kwocie 3.515,30 złotych, [...] lutego 2014 r. – wpłata w kwocie 1.588,20 złotych, a [...] marca 2014 r. – wpłata w kwocie 1.473,90 złotych). Ponadto jeden z rachunków skarżącego jest bardzo często zasilany kwotami rzędu kilkaset – kilka tysięcy złotych przez H. S. (np. [...] stycznia 2014 r. wyżej wymieniona wpłaciła skarżącemu kwotę 900 złotych, [...] stycznia 2014 r. - kwotę 2.500 zł, [...] lutego 2014 r. - kwotę 850 złotych, a [...] lutego 2014 r. - kwotę 2.900 złotych). Natomiast na drugi rachunek bankowy skarżącego regularnie – raz w miesiącu – przelewa środki pieniężne L. W. - i tak [...] stycznia 2014 r. wpłacił on skarżącemu kwotę 750,11 złotych, [...] lutego 2014 r. – 1.202,29 złotych, [...] marca 2014 r. – 1.445,08 złotych, a [...] kwietnia 2014 r. dokonał wpłaty 1.458,30 złotych. Wobec niedotrzymania terminów płatności rat małżonce skarżącego zostały wypowiedziane łącznie trzy umowy kredytu, w tym dwie umowy wypowiedział F. S.A. w W., żądając spłaty całości kredytów obejmujących odpowiednio kwoty: 132.259,15 złotych oraz 79.932,34 złotych (karty [...] – [...] akt), a trzecią umowę kredytu wypowiedział M. S.A. z siedzibą w G., wzywając do spłaty zadłużenia w wysokości 202.247,86 złotych. Jednakże skarżący nie poinformował Sądu, czy powyższe kredyty zostały spłacone. Natomiast oświadczył, iż wraz z małżonką spłacają: - kredyt w wysokości 80.336,26 złotych udzielony żonie skarżącego na okres 96 miesięcy, którego miesięczna rata spłaty wynosi 1.424,17 złotych (harmonogram spłat – karty [...] – [...] verte akt), - pożyczka w kwocie 200.000 złotych brutto, której miesięczna rata spłaty wynosi 4.748,43 złotych (harmonogram spłat – karta [...] – [...] verte akt), - kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata spłaty wynosi ok. 2100 – 2.200 złotych. Jednocześnie skarżący wskazał, że oboje z małżonką nie uzyskują żadnych dochodów, on zaś obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. Nie wyjaśnił przy tym skąd czerpie środki pieniężne na regulowanie zobowiązań kredytowych, których miesięczna spłata przekracza w sumie 8.000 złotych. W tym miejscu podkreślić należy, że Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego nie są znane. W przypadku gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez skarżącego oświadczeń, to skarżącemu powinno zależeć na ich obaleniu. Bowiem sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (vide postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 394/08, Lex nr 565703, a także postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, Lex nr 220289). Brak wyjaśnienia skąd skarżący - ubiegający się o udzielenie prawa pomocy oraz jego żona pozyskują środki na codzienne utrzymanie oraz na pokrycie kosztów związanych z prowadzeniem przez każdego z nich odrębnej działalności gospodarczej, niewskazanie przez skarżącego jakichkolwiek źródeł pozyskiwania dochodów rzutuje negatywnie na wiarygodność jego wyjaśnień w tym zakresie (vide postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GPP 1/08, Lex nr 479150). W świetle powyższego nie jest możliwe uznanie, iż skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zaakcentować przy tym należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną – pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.