VI SA/Wa 4325/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym p o s t a n a w i a: odmówić M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej też jako skarżąca, spółka) – wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że od 20 lat działa na rynku usług marketingowych, na którym coraz bardziej zaostrza się konkurencja. Wydłużanie terminów płatności i nieterminowość spłat zobowiązań klientów powoduje, że Spółka ma problemy z płynnością finansową i zmuszona jest zaciągać kredyty obrotowe w celu zmniejszenia własnych zobowiązań. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych to 879.775,93 zł, a strata za okres styczeń – grudzień 2014 r. według bilansu wyniosła 259.000 zł. Ponadto skarżąca wskazała na stan 11 posiadanych przez nią kont bankowych, na których były zgromadzone środki pieniężne w kwocie 69.871,22 zł. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 3 lipca 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, wskazując, że spółka nie posiada już środków finansowych na rachunkach, zobowiązania wobec podwykonawców wynoszą 1.744.655,59 zł, a należności ściągalne oscylują w granicach 1.057.007,66 zł, lecz nie ma żadnych wpływów z czynności egzekucyjnych. Ponadto powiększyła się strata z działalności spółki i wynosi 200.155,18 zł. Strona podkreśliła, że przychody spółki są wprost związane z jej kosztami bowiem spółka otrzymuje pieniądze na wynagrodzenia uczestników badań i nie stanowią one zarobku spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego też udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i oceny jej możliwości finansowych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Analizując niniejszą sprawę należy mieć na uwadze przedłożony przez skarżącą w sprawie materiał dowodowy. Wymaga podkreślenia, że w oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych to 879.775,93 zł, a strata za okres styczeń-grudzień 2014 r. według bilansu wyniosła 259.000 zł. Ponadto skarżąca wskazała stany 11 posiadanych przez nią kont bankowych, z których wynika, że posiada na ww. kontach środki pieniężne w kwocie 69.871,22 zł. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony skarżącej, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 23 marca 2015 r. wezwano skarżącą spółkę, do nadesłania w terminie 14 dni: a/ dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2013 roku – np. rocznego sprawozdania finansowego spółki za rok 2013, ewentualnie odpisu z księgi rachunkowej na koniec 2013 roku, b/ dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2014 roku – np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec 2014 roku, c/ dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2015 roku – np. odpisu z księgi rachunkowej na koniec lutego 2015 roku, d/ wyciągów z posiadanych przez skarżącą spółkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie. Powyższe wezwanie doręczono stronie skarżącej w dniu 23 kwietnia 2015 r. i dotychczas nie zostało ono wykonane. Z treści przywołanego art. 246 § 2 pkt 2 wynika, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Jeżeli zatem strona nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, to fakt ten uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (patrz: J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wyd. II, Warszawa 2006 s. 527). W niniejszej sprawie nienadesłanie przez stronę skarżącą na wezwanie Sądu dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów skarżącej uniemożliwia dokonanie oceny spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Dodatkowo skarżąca przedkładając sprzeciw również nie nadesłała dokumentów niezbędnych dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony skarżącej. Podkreślić bowiem należy, iż jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej jest jej stan majątkowy. Wydanie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy umotywowane innymi przyczynami niż sytuacja materialna wnioskodawcy jest niedopuszczalne, ponieważ nie znajduje uzasadnienia w art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy (patrz; postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt II OZ 118/05 – niepubl.). W związku z powyższym Sąd musi ustalić, czy ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy osoba prawna wypełnia ustawowe przesłanki przyznania tejże pomocy, co nie jest możliwe w przypadku niewykazania stanu majątkowego strony skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.