VI SA/Wa 434/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2010 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej k.p.a.)) w związku z art. 33¹º ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002., Nr 128, poz. 1059 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania D. P. z [...] listopada 2009 r., utrzymał w mocy uchwałę [...] z [...] września 2009 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] ustalającą negatywny wynik konkursu na aplikację radcowską. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżąca uzyskała z testu 99 punktów, tymczasem zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. Organ podkreślił, że realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, ponownie merytorycznie rozpatrzył i rozstrzygnął całokształt niniejszej sprawy oraz ponownie ocenił wszystkie zebrane dowody dotyczące egzaminu, poddając analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także pytań testowych), jak i jego przebiegu. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami cytowanej ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzenia egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 449). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez członków komisji Kwalifikacyjnej, również uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami. Minister Sprawiedliwości stwierdził ponadto, że wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Przedmiotem rozpatrzenia były zarzuty skarżącej sformułowane w odwołaniu z dnia [...] listopada 2009 r. dotyczące pytania nr 84. Pytanie nr 84 brzmiało: "Zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, umowa majątkowa małżeńska może rozszerzyć wspólność majątkową na: A. przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny, B. niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, C. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy". Skarżąca udzieliła odpowiedzi "A", podczas gdy prawidłową była odpowiedź "C". W odwołaniu skarżąca podała, że test konkursowy nie spełnia wymagań określonych w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który stanowi, iż spośród trzech propozycji odpowiedzi na pytanie testowe, jedna powinna być prawidłowa. Jej zdaniem żadna z odpowiedzi podanych w pytaniu nr 84 nie jest prawidłowa. Odpowiedzi A i B są oczywiście błędne – jak stwierdza skarżąca – wskazując na treść art. 49 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59, zwana dalej krio). Zgodnie z tym przepisem nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na: (pkt. 1) przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny, (pkt 5) niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków. Z kolei uzasadniając swój pogląd, jakoby odpowiedź "C" wskazana w kluczu odpowiedzi była również błędna, skarżąca powołuje się na tzw. binarny charakter praw autorskich. Jak wskazuje skarżąca Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. Nr 24. poz. 83 ze zm., zwana dalej prawem autorskim) – wprowadza podział na autorskie prawa osobiste (art. 16) oraz autorskie prawa majątkowe (art. 17). Pierwsze z nich, jako niezbywalne i związane ściśle z osobą twórcy podpadają pod dyspozycję art. 49 § 1 kriop stanowiącego, iż nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie. Zdaniem skarżącej, aby odpowiedź "C" mogła zostać uznana za prawidłową należało dokonać zastrzeżenia dotyczącego wyłączenia autorskich praw osobistych. Według skarżącej uznanie za prawidłową odpowiedź "C" doprowadziłoby do stanu, w którym małżonek, który nie jest twórcą utworu dysponowałby tym samym autorskim prawem osobistym co drugi małżonek, a to z kolei mogłoby stanowić podstawę do zastosowania wobec pierwszego z nich odpowiedzialności karnej określonej art. 115 ust. 1 prawa autorskiego Skarżąca podkreśla, iż w odpowiedzi "C" niej jest określone czy dotyczy ona tylko autorskich praw majątkowych, przeciwnie znajdujące się w niej sformułowanie "inne prawa twórcy" sugeruje autorskie prawa majątkowe. Podane zarzuty skarżącej organ uznał za niezasadne, stwierdzając iż zakwestionowane pytanie nr 84 w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości odwołuje się do zawartej w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym regulacji małżeńskich ustrojów majątkowych. Organ podkreśla, iż konstruując kwestionowane pytanie posłużono się identycznymi sformułowaniami, jakich użył ustawodawca w przepisach wspomnianego kodeksu. I tak art. 49 § 1 pkt 1 odpowiada literalnemu brzmieniu wadliwej odpowiedzi "A", natomiast pkt 5 tegoż artykułu odpowiada literalnemu brzmieniu wadliwej odpowiedzi "B". Z kolei art. 33 krio w pkt 9 wskazuje, iż do majątku osobistego każdego z małżonków należą prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własność przemysłowej oraz inne prawa twórcy (literalne brzmienie poprawnej odpowiedzi "C"). Minister Sprawiedliwości zwraca uwagę, iż wspomniane prawa autorskie nie są wymienione w art. 49 krio zawierającego katalog praw lub przedmiotów należących do majątku osobistego, których nie można włączyć do majątku wspólnego poprzez zawarcie umowy pomiędzy małżonkami. Zadaniem zdającego było – przy znajomości art. 33 i 49 krio - rozróżnienie dopuszczalności lub braku dopuszczalności rozszerzenia umową zawartą przez małżonków wspólności majątkowej na określone przedmioty lub prawa. Odnosząc się do zarzutów skarżącej, co do niejednoznaczności odpowiedzi "C" organ stwierdził, iż przedmiotowe prawa autorskie i pokrewne mają niewątpliwie charakter majątkowy, ponieważ pytanie nr 84 dotyczyło umów majątkowych małżeńskich. Jak dalej podkreśla organ – dla kandydata na aplikanta, mającego ukończone wyższe studia prawnicze z tytułem magistra, nie może być wątpliwe, że przedmiotem umów majątkowych, mogą być wyłącznie dobra o charakterze majątkowym. Prawa osobiste (niemajątkowe) nie należą do jakiegokolwiek majątku ani osobistego, ani też objętego wspólnością. Ponadto dodatkowym argumentem przeczącym twierdzeniom skarżącej jest zdaniem Ministra Sprawiedliwości dychotomiczny podział praw autorskich i innych praw na dobrach niematerialnych na prawa niemajątkowe i prawa majątkowe. Podział ten oparty jest na prawie autorskim, na akcie który nie znalazł się w wykazie aktów prawnych obowiązujących na egzaminie. Organ podkreślił, że odpowiedź "C" na pytanie nr 84 nie tylko nie musiała, ale również nie powinna zawierać dodatkowego naprowadzenia, że chodzi wyłącznie o prawa autorskie majątkowe. W przeciwnym razie doszłoby do naruszenia art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. W skardze na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości D. P. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 80 k.p.a., art. 11 k.p.a. Ponadto skarżąca wskazała, iż za niejednoznacznością odpowiedzi "C" przemawia, że art. 33 pkt. 9 wd. nie jest spójny z ustawą o prawie autorskim. "Istnieje poważne prawdopodobieństwo, że gdyby wymiar sprawiedliwości zmierzył się z koniecznością interpretacji tego przepisu pod katem konkretnego przypadku, wykładnia przepisu zmieniłaby się, czy też gdyby przepis byłby badany przez właściwe organy pod kątem zgodności i spójności z ustawodawstwem – przy założeniu, ze ustawodawca jest racjonalny, tworzy system prawa, który jest spójny – wadliwie zredagowany przepis prędzej czy później zostałby wyrugowany z obrotu prawnego". Skarżąca podaje, iż zawodowo zajmuje się prawem autorskim, wobec czego odpowiedź "C" jak wskazuje na pierwszy rzut oka była dla niej nieprawidłowa. Ponadto podtrzymała ona zarzuty sformułowane uprzednio w odwołaniu z dnia [...] listopada 2009 r. od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] dotyczącej pytania Nr 84. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego w zaskarżonej decyzji. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , zwaną dalej p.p.s.a. (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm ). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Minister Sprawiedliwości prawidłowo dokonał kontroli wzmiankowanej uchwały Komisji Egzaminacyjnej uwzględniając w pełni zasadę dwuinstancyjności przedmiotowego postępowania Zgodnie z art. 33(9) ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych egzamin wstępny na aplikację radcowską polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Pozytywny wynik egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. Stosownie zaś do art. 33 ust.2 ustawy, aplikantem radcowskim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 24 ust. 1 pkt 1 i 3-5 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. W myśl art. 33(10) ust. 1 powołanej ustawy po przeprowadzeniu egzaminu wstępnego komisja kwalifikacyjna ustala wynik kandydata w drodze uchwały i doręcza odpis uchwały kandydatowi i Ministrowi Sprawiedliwości.(ust.1) 2. Przewodniczący komisji kwalifikacyjnej niezwłocznie ogłasza wyniki egzaminu wstępnego. 3. W terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały komisji kwalifikacyjnej ustalającej wynik egzaminu wstępnego, kandydatowi służy odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Minister Sprawiedliwości rozstrzyga odwołanie w formie decyzji administracyjnej. 4. Jeżeli w trakcie ponownego rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania od uchwały, o której mowa w ust. 1, zostanie stwierdzony błąd rachunkowy lub inna oczywista omyłka pisarska zawarta w uchwale komisji kwalifikacyjnej, Minister Sprawiedliwości uchyla uchwałę i przekazuje sprawę komisji kwalifikacyjnej do ponownego rozpoznania. Przepis ten nie narusza art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. 5. Minister Sprawiedliwości zawiadamia o wynikach egzaminu wstępnego rady okręgowe izb radców prawnych i publikuje w Biuletynie Informacji Publicznej imiona i nazwiska osób, które uzyskały pozytywny wynik z egzaminu oraz imiona ich rodziców. Zgodnie zaś z art. 33(5) ust.12 ustawy Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Radców Prawnych, określi, w drodze rozporządzenia: 1) tryb i termin zgłaszania kandydatów na członków komisji kwalifikacyjnej oraz powoływania i odwoływania członków komisji kwalifikacyjnej, 2) wysokość wynagrodzenia przewodniczącego i członków komisji kwalifikacyjnej, uwzględniając liczbę osób, które złożyły zgłoszenie o przystąpieniu do egzaminu wstępnego, zakres i nakład ich pracy w zorganizowaniu i w przebiegu egzaminu wstępnego oraz tryb wypłacania tego wynagrodzenia, 3) szczegółowy tryb i sposób przeprowadzania egzaminu wstępnego, w szczególności: a) sposób działania komisji kwalifikacyjnej, b) sposób zorganizowania obsługi administracyjnej i technicznej komisji kwalifikacyjnej przez rady okręgowych izb radców prawnych, w tym przekazywania środków, sprawowania nadzoru nad ich wydatkowaniem i rozliczania wydatków związanych z tą obsługą - uwzględniając konieczność prawidłowego, terminowego i efektywnego przeprowadzenia naboru na aplikację i przebiegu egzaminu wstępnego oraz zapewnienia zachowania bezstronności pracy komisji kwalifikacyjnej. Działając na podstawie upoważnienia zawartego w wyżej wymienionym przepisie Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. z 2009r. Nr 91, poz. 749), w którym określił m. in. szczegółowy tryb i sposób przeprowadzania egzaminu wstępnego. W § 11 i 12 wskazał, iż wybór odpowiedzi polega na zakreśleniu na karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi (A, B, albo C), zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedozwolona oraz wskazał, że wyłączną podstawę ustalenia wyniku kandydata stanowią odpowiedzi zakreślone na karcie odpowiedzi. Z przebiegu egzaminu wstępnego sporządza się niezwłocznie protokół, który podpisują członkowie komisji kwalifikacyjnej uczestniczący w egzaminie wstępnym. Członkowie komisji kwalifikacyjnej mogą zgłaszać uwagi do protokołu - art. 33(9) ust. 4 u.r.p. Przedmiotowy egzamin odbył się w dniu [...] września 2009 r. Z egzaminu sporządzono protokół opisujący jego przebieg. Protokół został podpisany przez komisję egzaminacyjną. Do protokółu załączono listę obecności zdających z ilością punktów otrzymanych przez każdego z nich oraz podano te wyniki do wiadomości zdających. Zachowując wymagania z art. 33(10) ust. 1 u.r.p. komisja egzaminacyjna ustaliła wynik z egzaminu D. P. określając ilość otrzymanych przez zdającą punktów na 99 i doręczyła jej uchwałę, od której zdająca wniosła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, a po utrzymaniu tej uchwały przez ministra w mocy, wniosła skargę do Sądu. Liczba uzyskanych przez kandydatkę punktów wynika wprost z treści przedmiotowej uchwały, znajdującej się w nadesłanych aktach administracyjnych. Minister Sprawiedliwości utrzymując w mocy powyższą uchwałę również wskazuje, iż skarżąca uzyskała 99 punktów zamiast 100, co wynika ze zliczenia punktów za prawidłowo udzielone odpowiedzi. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego określona w art. 15 k.p.a. polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym. Dlatego w rozpatrywanej sprawie Minister Sprawiedliwości miał obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie niezależnie od tego czy strona podnosiła zarzuty związane z procedurą przeprowadzenia egzaminu konkursowego czy też ich nie podnosiła, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy miał zatem obowiązek poddać analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego) jak i jego przebiegu. Z tych obowiązków, zdaniem Sądu, organ wywiązał się należycie, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W rozpatrywanej sprawie skarżąca podnosiła wyłącznie zarzuty dotyczące pytania Nr 84 dlatego organ właściwie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skoncentrował się przede wszystkim na ocenie powyższego pytania w aspekcie spełnienia przez przedmiotowy test konkursowy wymagań określonych w art. 33(9) ust.1 ustawy. D. P. zarzuciła bowiem, że żadna z odpowiedzi podanych w pytaniu Nr 84 nie jest prawidłowa. W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącej sporne pytanie było sprecyzowane jasno i jednoznacznie, a na wskazane odpowiedzi można było udzielić jednej prawidłowej odpowiedzi – "C": Pytanie to brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, umowa majątkowa małżeńska może rozszerzyć wspólność majątkową na: A. przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny, B. niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, C. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy". Rozpoznając zarzuty strony w pierwszej kolejności zaakcentować należy, że skarżąca zakreśliła jako poprawną odpowiedź A podczas, gdy według klucza odpowiedzi prawidłową jest odpowiedź C. Podkreślenia również wymaga, że D. P. zgadza się z argumentacją organu, że zarówno odpowiedź A jak i B na to pytanie są odpowiedziami oczywiście wadliwymi, co wynika wprost z przepisu art. 49 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Podzielając w tym zakresie stanowisko organu i skarżącej, gdyż w art. 49 §1 kriop zawarte jest wyliczenie praw i rzeczy na które małżonkowie nie mogą rozszerzyć wspólności, natomiast w odpowiedzi A oraz B posłużono się identycznymi sformułowaniami, jakie zostały użyte w ustawie. Wskazać należy, że skarżąca na powyższe pytanie udzieliła oczywiście wadliwej odpowiedzi. Zauważyć przy tym wypada, że formułując zarzuty wobec odpowiedzi C skarżąca pomija zupełnie okoliczność jaki związek mają ewentualne wątpliwości strony wobec tej odpowiedzi z dokonanym przez nią na teście wyborem ewidentnie złej odpowiedzi A. Należy zgodzić się z organem, że istota pytania Nr 84 sprowadzała się do wskazania, na jakie kategorie podmiotów lub prawa należących do majątku osobistego (które zostały wymienione w art. 33 kriop) można rozszerzyć umową majątkową wspólność majątkową (których negatywny katalog wymienia art. 49kriop).Pytanie to dotyczyło umów majątkowych małżeńskich, co zostało wprost w nim wyrażone. Natomiast literalne brzmienie odpowiedzi C wynikało wprost z art. 33 pkt 9 krio, który wskazuje, iż do majątku osobistego każdego z małżonków należą prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własność przemysłowej oraz inne prawa twórcy. Reasumując należy stwierdzić, że dla udzielenia odpowiedzi prawidłowej wystarczającą była znajomość przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pytanie było sprecyzowane jasno i jednoznacznie, a na wskazane odpowiedzi można było udzielić jednej prawidłowej odpowiedzi – "C". Przepisy art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.r.o. eliminowały wprost jako odpowiedzi poprawne podane w pkt "A" i "B". Mając powyższe na względzie Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.