VI SA/Wa 449/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Związku Stowarzyszeń [...] z siedzibą w S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Związku Stowarzyszeń [...] z siedzibą w S. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie udzielenia koncesji na eksploatację piasku p o s t a n a w i a odmówić Związkowi Stowarzyszeń [...] przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu – Związkowi Stowarzyszeń [...] (zwany dalej: skarżący, strona) prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie udzielenia koncesji na eksploatację piasku Od powyższego postanowienia strona skarżąca w dniu 21 lipca 2009 r. (data stempla na kopercie) wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu strona skarżąca wskazała, że według niej Sąd nie uwzględnił zasady pomocniczości Państwa oraz wspierania działań obywateli na rzecz ochrony i poprawy środowiska. W jej ocenie przyznanie prawa pomocy nie spowoduje przerzucenie ciężaru działalności Związku na Skarb Państwa, gdyż udział w procesach sądowych jest marginesem działalności wnioskodawcy – a nawet gdyby była to podstawowa działalność to, zdaniem strony, miałaby ona moralne prawo do jej finansowania z funduszy publicznych. Ponadto skarżący wskazał, że w prawie wszystkich dotychczasowych postępowaniach sądowych był zwolniony od kosztów sądowych, zaś nie przyznanie tego zwolnienia w jednej ze spraw wiązało się z przekroczeniem terminu na złożenie wniosku. Skarżący wskazał również, że jego statut nie przewiduje możliwości prowadzenia działalności gospodarczej oraz wskazał na nieznajomość sytuacji finansowej członków związku. Nie zgodził się również z możliwością pozyskania środków finansowych z pożyczek, gdyż przyjęte w wyjątkowej sytuacji pożyczki w kwocie 600 i 650 zł trzeba będzie zwrócić. W związku z powyższym strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na brak środków i możliwości ich uzyskania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z regulacji prawnej zawartej w p.p.s.a. wynika, że zasadą jest ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych z udziałem w postępowaniu i tylko wyjątkowo może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ww. ustawy, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona skarżąca w myśl art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) zwanej dalej "ustawą o stowarzyszeniach" jest związkiem stowarzyszeń, do którego stosuje się odpowiednio przepisy tej ustawy (art. 22 ust. 2). Przepis art. 33 ust. 1 w związku z art. 22 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach przewiduje możliwość uzyskiwania przez związek stowarzyszeń środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Ponadto związek stowarzyszeń może prowadzić działalność gospodarczą, której dochód może posłużyć do realizacji celów statutowych. Związek stowarzyszeń chcąc realizować swoją statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów sądowoadministracyjnych. Zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek w odpowiedniej wysokości czy pozyskiwania darowizn prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa (por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06). Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, że przerzucenie ciężaru funkcjonowania związku stowarzyszeń na Państwo, chociażby w zakresie uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego związku stowarzyszeń finansowana jest ze środków publicznych, co zaprzecza zasadzie, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Ponadto związek stowarzyszeń nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach musi się liczyć z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której został utworzony i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Brak w statucie zapisów dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej przez związek stowarzyszeń nie może również stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m. in. w stowarzyszeniach, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Wynika z tego, że pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą – z powodów od siebie niezależnych – pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Jak wynika ze statutu członkami Związku Stowarzyszeń [...] jest co najmniej 5 stowarzyszeń: T., G., S., O. oraz P. Składka od każdego członka ustalona jest w kwocie 5 złotych miesięcznie. Ukształtowanie składki członkowskiej na tak niskim poziomie oraz niepozyskiwanie dochodów z innych źródeł przewidzianych w ustawie nie pozwala na uznanie, że wnioskodawca podjął wszelkie dostępne mu środki do zapewnienia przychodów pozwalających na funkcjonowanie. Nie ma również znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku zarzut, iż w prawie wszystkich dotychczasowych postępowaniach sądowych Związek Stowarzyszeń był zwolniony od kosztów sądowych, gdyż Sąd w każdym postępowaniu ocenia indywidualnie wniosek o przyznanie prawa pomocy kierując się zasadą swobodnej oceny dowodów oraz przepisami prawa, przy czym Sąd nie jest związany orzeczeniami zapadłymi w innych sprawach. W związku z powyższym należy uznać, że Związek [...] nie wykazał, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co pozwalałoby na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.