VI SA/Wa 469/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant ref. staż. Katarzyna Skurzyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego Z. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] o odmowie wpisu [...] Z. S. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym sprawy: [...] Z. S. w dniu [...] lutego 2012 r. złożył wniosek o wpis na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w trybie art. 65 pkt 1-3 i art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawa o adwokaturze. Z dołączonych do wniosku dokumentów oraz tych, które zostały przedstawione na żądanie rady wynikało, że zainteresowany w dniu [...] czerwca 1975 r. ukończył studia magisterskie na Wydziale Prawa i Administracji w zakresie prawa. Z dniem [...] listopada 1981 r. został wpisany na listę radców prawnych, uzyskał poświadczenie uprawnienia do wykonywania zawodu radcy prawnego z dnia [...] października 1982 r., w latach 1978-1987 wykonywał zawód radcy prawnego, obecnie nie figuruje w kartotece karnej Krajowego Rejestru Karnego, orzeczeniem Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w [...] z dnia [...] czerwca 1989 r. został pozbawiony prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Jednocześnie [...] Z. S. w piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r. wskazał, że uchwałą nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wpisała go na listę radców prawnych, przy czym wobec złożenia sprzeciwu przez Ministra Sprawiedliwości, sprawa trafiła do Sądu Administracyjnego w Warszawie. Po rozpoznaniu złożonego wniosku Okręgowa Rada Adwokacka w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. odmówiła wpisania wnioskodawcy na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Uzasadniając zajęte stanowisko organ wskazał na fakt początkowego zatajenia przez Z. S. uprzedniej karalności i pozbawienia go prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Przestępstwa, jakich się w przeszłości dopuścił miały związek z wykonywaniem zawodu radcy prawnego. Czyny te dyskwalifikują go jako kandydata na adwokata w sferze etyczno-moralnej. Poza tym wnioskodawca, według oceny Rady, instrumentalnie traktuje zawód adwokata, jako alternatywę do wykonywania zawodu radcy prawnego, wbrew istocie wykonywania tego zawodu jako zawodu zaufania publicznego. Uchwała ta została zaskarżona przez stronę do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, które uchwałą z dnia [...] sierpnia 2012 r. uchyliło zaskarżoną uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, iż nadal trwa postępowanie w przedmiocie wpisu [...] Z. S. na listę radców prawnych, co powoduje, że rozpoznanie wniosku o wpis na listę adwokatów było przedwczesne, gdyż w chwili obecnej nie istnieje podstawa prawna do ubiegania się przez wnioskodawcę o wpis. Według oceny Prezydium orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego pozbawiło zainteresowanego prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego i dopiero ponowny wpis na listę radców prawnych stanowiły podstawę prawną do ubiegania się o wpis. [...] Z. S. zaskarżył powyższą uchwałę do Ministra Sprawiedliwości, który uwzględniając argumentację podaną w odwołaniu decyzją z dnia [...] października 2012 r., sygn. akt [...] uchylił uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zdaniem Ministra, błędny jest pogląd, zgodnie z którym rozpoznanie wniosku zainteresowanego o wpis na listę adwokatów należy uznać za przedwczesny, albowiem [...] Z. S. w przeszłości wykonał zawód radcy prawnego zanim zapadło orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w [...] z dnia [...] czerwca 1989 r., a więc sprawa ponownego ubiegania się przez niego o wpis na listę radców prawnych nie ma znaczenia. Według organu, Prezydium nie rozpoznało istoty sprawy tj. czy kandydat spełnia rękojmię należytego wykonywania zawodu a więc tym samym nie odniosło się do oceny przesłanek dokonanej przez Okręgową Radę Adwokacką w [...]. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydium Naczelnej rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] listopada 2012 r. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] o odmowie wpisu [...] Z. S. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] w całości podzielając stanowisko w niej zawarte. Od powyższej uchwały [...] Z. S. złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym domagając się uchylenia zaskarżonej uchwały zarzucił jej naruszenie przepisu art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze i dokonanie niewłaściwej oceny jego osoby, nieuwzględnienie opinii wyrażonej w uchwale Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...], nieobiektywne prowadzenie postępowania administracyjnego oraz zmianę stanowiska wyrażonego w uchwale na podstawie takiego samego stanu faktycznego. Utrzymując w mocy uchwały organów adwokatury obu instancji Minister Sprawiedliwości zgodził się z oceną w nich zawartą, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze, którą jest nieskazitelność charakteru oraz rękojmia prawidłowego zawodu adwokata. Z uwagi przede wszystkim na fakt skazania go wyrokiem Sądu karnego za przestępstwo popełnione w związku z wykonywaniem zawodu radcy prawnego oraz orzeczoną karą dyscyplinarną pozbawienia prawa do wykonywania zawodu. Podnoszony przez zainteresowanego fakt zatarcia skazania zgodnie z art. 106 k.k. nie powoduje jednocześnie wobec treści art. 71 ust. 6 ustawy o radcach prawnych automatycznego zatarcia kary pozbawienia prawa wykonywania zawodu radcy prawnego, wymierzonej w postępowaniu dyscyplinarnym. Minister Sprawiedliwości uprawniony jest do dokonania samodzielnej oceny zachowań odwołującego się pod względem spełniania przesłanek rękojmi. Zdaniem organu pogłębiona analiza dotychczasowej drogi zawodowej Z. S. podważa jego odpowiedzialność, wiarygodność oraz nieskazitelny charakter a zatem dyskwalifikuje go w sferze etyczno-moralnej. Minister Sprawiedliwości podzielił przy tym stanowisko organów samorządu adwokackiego, które oceniły, iż postawa [...] Z. S. polegająca na niepoinformowaniu o fakcie pozbawienia prawa wykonywania zawodu radcy prawnego na mocy orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w [...] z dnia [...] czerwca 1989 r. a następnie skreślenie go z listy radców prawnych oraz zachowanie wnioskodawcy w toku niniejszego postępowania o wpis przed organami adwokatury, polegające na umniejszaniu szkodliwości czynów popełnionych w związku z wykonywaniem zawodu radcy prawnego, za które orzeczono wobec niego wskazaną karę dyscyplinarną, postrzegane są negatywnie i dyskwalifikują go w kontekście przepisu art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze jako kandydata na adwokata. Na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Z. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła: 1. obrazę dyspozycji art. 77 § 1 k.p.a., polegającą na tym, że Minister Sprawiedliwości, naśladując organy samorządu adwokackiego wziął przy ocenie jego osoby same negatywy, pomijając dobrą opinię samorządu radcowskiego i przedstawione przez skarżącego opinie z miejsc pracy po 1989 r. 2. naruszenie art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez nieuwzględnienie wiedzy prawniczej kandydata pod kątem profesjonalności, nabytej praktyki z danych dziedzin prawa. Zdaniem skarżącego nie może być zachwiana równowaga pomiędzy przesłankami wymienionymi w art. 65 pkt 1-3 i art. 6b ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o adwokaturze. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie uzupełniającym skargę z dnia [...] kwietnia 2013 r. skarżący podtrzymał stanowisko o braku należytego przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego, co spowodowało, że przekroczona została swobodna ocena dowodów, wynikająca z art. 80 k.p.a. Wyjaśnił również, że jego bezpośrednim zamiarem nie było zatajenie wymierzonej mu kary dyscyplinarnej. Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] zwrócił się do skarżącego o dostarczenie zaświadczenia i opinii Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. W takiej sytuacji, zdaniem skarżącego, miał on prawo sądzić, że w opinii Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] będzie także wzmianka o karze dyscyplinarnej. Na żądanie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej przedłożył zaś wyrok Wyższego Sądu Dyscyplinarnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. dalej "p.p.s.a."). Mając powyższe kryteria na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona uchwała narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2013 r. utrzymująca w mocy uchwały organów adwokatury obu instancji w przedmiocie odmowy wpisania skarżącego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Powodem powyższego rozstrzygnięcia było niespełnienie przez Z. S. przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Zgodnie z tym przepisem na listę adwokatów może być wpisany ten kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Sąd przyznał rację skarżącemu, iż brak owej przesłanki organy określające w sprawie ustaliły bez wszechstronnej oceny materiału dowodowego w sprawie. W sprawie interpretacji pojęcia "nieskazitelność charakteru" i "rękojmia należytego wykonywania zawodu adwokata" w szeregu orzeczeniach wypowiedziały się sądy administracyjne. Zgodnie z przywołanym w skardze wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 324/09 "o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności na własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Skoro ustawodawca w art. 65 pkt 1 ustawy z 1982 r. Prawo o adwokaturze posługuje się pojęciem "dotychczasowe zachowanie" to zachowanie, postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów należy oceniać do chwili złożenia stosownego wniosku o wpis na listę adwokatów. Oznacza to, że ocena zachowania, postępowania osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów winna mieć charakter oceny moralnej, etycznej, dokonanej w oparciu o ustawowe przesłanki i uwzględniającej cały dotychczasowy okres kandydata na adwokata. Obowiązkiem organu jest branie pod uwagę i ocenianie wszelkich dostępnych danych dotyczących osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, a nie tylko jednej okoliczności". Podobnie orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 lutego 2008 r. II GSK.325/07: "Pojęcie nieskazitelności" zastosowane w art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. nie może być pojmowane jako brak jakiejkolwiek skazy, czy też brak negatywnych okoliczności w dotychczasowej postawie kandydata do zawodu adwokata. Takie podejście uznać trzeba za zbyt restrykcyjne". W niniejszej sprawie, jak trafnie podnosi skarżący, Minister Sprawiedliwości nie wyjaśnił całokształtu okoliczności istotnych dla stanowczego rozstrzygnięcia o braku po stronie skarżącego przesłanki z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, warunkującej wpisanie jego osoby na listę adwokatów. Organ bowiem oparł się jedynie na ustaleniach organów adwokatury, które za decydującą okoliczność negatywnego załatwienia wniosku skarżącego przyjęły niesporną okoliczność skazania go za przestępstwo z art. 244 dkk w zw. z art. 205 dkk i pozbawienie prawa do wykonywania zawodu na mocy wyroku Sądu dyscyplinarnego. Według oceny Sądu, sam fakt skazania skarżącego przez Sąd powszechny oraz ukarania skarżącego w postępowaniu dyscyplinarnym, w sytuacji kiedy zdarzenia te miały miejsce przed wielu laty nie implikował jeszcze konieczności przyjęcia, że nie spełniał on wymagań z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. Wniosek w tym zakresie winna bowiem wyznaczać dopiero wszechstronna i szczegółowa analiza całokształtu postawy kandydata na adwokata z uwzględnieniem również jego postawy i zachowania w okresie po wyroku skazującym Sądu powszechnego i orzeczeniu Sądu dyscyplinarnego pozbawienia prawa wykonywania zawodu radcy prawnego. Ten okres życia skarżącego oraz wykonywania przez niego obowiązków zawodowych został pominięty przez Ministra Sprawiedliwości, który mimo złożonych przez skarżącego opinii z miejsc pracy nie ustosunkował się do nich i podjął decyzję arbitralną o braku nieskazitelności charakteru kandydata i braku rękojmi prawidłowego wykonywania przez niego zawodu adwokata. W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja nie może się ostać i podlega uchyleniu stosownie do art. 145 § 1 pkt c) p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę Minister Sprawiedliwości przeprowadzi postępowanie dowodowe w kierunku wskazanym przez Sąd oraz wyda decyzję, którą uzasadni zgodnie w wymogami z art. 107 § 3 k.p.a. Orzeczenie jak w pkt 2 i 3 wyroku Sąd oparł na art. 152 i 200 § 1 p.p.s.a.