VI SA/Wa 494/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] – [...] marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego postanawia: odmówić przyznania M. P. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. M. P. (dalej też jako skarżąca) złożyła w niniejszej sprawie na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (od dnia [...] grudnia 2011 roku), wykonywanej na rzecz jednego podmiotu (jak wynika z wydruków jest to kancelaria prawna) w kwocie 3 690 złotych, od których odprowadza między innymi składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (około tysiąca złotych miesięcznie) i podatki. Z zeznania podatkowego za rok 2013 wynika, że dochód skarżącej netto wyniósł około 2100 złotych miesięcznie. Skarżąca pokrywa koszty opłat z tytułu użytkowania lokalu mieszkalnego, przy czym w związku z przeprowadzką musiała poczynić znaczne wydatki na zakup sprzętu AGD. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku poz. 270 z późn. zm., dalej też jako p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 533/11). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, iż skarżąca nie wykazała, że znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje stały miesięczny dochód oscylujący około kwoty 2 100 złotych miesięcznie. Tymczasem koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sprowadzają się w istocie do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 złotych. Uwzględniając więc nawet wykazane przez skarżącą miesięczne wydatki, w przypadku opłacenia kosztów sądowych, skarżąca nie znajdzie się w sytuacji, w której nie będzie dysponować środkami na zabezpieczenie bieżących potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżąca wykazała, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a zatem że obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.