VI SA/Wa 516/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości przy prowadzeniu apteki w zakresie jej oznakowania zewnętrznego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w [...] z dnia [...] listopada 2009 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Farmaceutycznego na rzecz skarżącej A. L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z [...] maja 2009 r. [...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w [...] wezwał A. L. do wyjaśnienia i podania podstawy umieszczenia w witrynie apteki "H." położonej w G. przy ul. W. [...] dodatkowego określenia "A. M.", jednocześnie informując o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie naruszenia obowiązującego prawa regulującego działalność objętą zezwoleniem. W wyjaśnieniach strony, zawartych w piśmie z dnia [...] czerwca 2009 r., wskazano, iż nazwa apteki, którą posługuje się strona w obrocie to "H.". Nazwa ta jest umieszczona w szyldzie apteki, jak również m.in. w treści oficjalnej dokumentacji oraz treści komunikatów znajdujących się wewnątrz apteki. Wyjaśniono, iż znak towarowy "A. M." nie stanowi nazwy apteki należącej do strony (ani nie jest elementem tej nazwy) w rozumieniu przepisów Prawa farmaceutycznego, a jest jedynie dodatkowym oznaczeniem używanym jako godło wspólnego przedsięwzięcia prowadzonego przez niezależne od siebie podmioty gospodarcze, przystąpiono bowiem do programu lojalnościowego, na podstawie umowy licencyjnej. Podniesiono, iż żaden przepis regulujący działalność aptek, czy też wymagania przewidziane dla lokali, w których prowadzone są apteki, nie zabrania umieszczania na lokalu apteki dodatkowych oznaczeń. W odpowiedzi [...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w [...] pismem z dnia [...] czerwca 2009 r., powołując się na treść przepisu art. 102 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r., Nr 45, poz. 271 ze zm.) pokreślił, iż wykluczona jest możliwość umieszczania obok słowa "apteka" innych wyrazów, jeśli nie zostały wymienione w zezwoleniu, a stronie zgodnie z udzielonym zezwoleniem przysługuje prawo do umieszczania na szyldzie obok słowa "apteka" jedynie dodatkowej nazwy "H.", więc wszelkie dodatkowe oznaczenia są niezgodne z posiadanym zezwoleniem. W pismem z [...] sierpnia 2009 r. strona podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie. W związku z tym pismem z [...] października 2009 r. została poinformowana przez organ administracji o zakończeniu postępowania w sprawie i o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w przedmiotowym postępowaniu dowodów i materiałów oraz o możliwości zgłoszenia żądań, jak również o możliwości zapoznania się z aktami, zgodnie z dyspozycją art. 10 k.p.a. Decyzją z [...] listopada 2009 r., na podstawie art. 120 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 102 pkt 4 ustawy Prawo farmaceutyczne oraz na podstawie art. 104 k.p.a., [...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w [...], nakazał stronie; - doprowadzić oznakowanie zewnętrzne apteki "H." położonej w G. przy ul. W. [...] do określonego w zezwoleniu na jej prowadzenie poprzez usunięcie z szyldów apteki określenia "A. M."; - bądź wystąpić o stosowną zmianę zezwolenia. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, iż zgodnie z treścią przepisu art. 86 ust. 2 ustawy Prawo farmaceutyczne, nazwa apteka zastrzeżona jest wyłącznie dla miejsca świadczenia usług farmaceutycznych. Natomiast w art. 102 ustawy wskazane są dane, które powinno zawierać zezwolenie na prowadzenie apteki, m.in. w pkt 4 nazwę apteki, o ile taka jest nadana. Wyjaśnił, że strona uzyskała zezwolenie jedynie na prowadzenie apteki o nazwie "H.", a zatem umieszczenie w szyldzie znaku "A. M." nastąpiło poza zezwoleniem. Organ podkreślił, iż uprawnienie polegające na możliwości stosowania (poza wyrazem "apteka") innego oznaczenia dla apteki (nazwy apteki, w tym też znaku towarowego), zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, może wynikać wyłącznie z decyzji administracyjnej w formie zezwolenia na prowadzenie apteki. Jednocześnie źródłem takiego uprawnienia nie mogą być decyzje administracyjne innego rodzaju, w szczególności decyzja Urzędu Patentowego o udzieleniu prawa ochronnego na usługowy znak towarowy. W związku z powyższym posiadanie przez stronę uprawnienia do używania znaku towarowego, nie jest równoznaczne z uprawnieniem do używania go na szyldzie apteki, tworzącym w takiej sytuacji, jej nazwę. Jedyną możliwością aby przedsiębiorca zmienił nazwę apteki już po uzyskaniu zezwolenia, jest wystąpienie z wnioskiem o dokonanie stosownej zmiany w posiadanym zezwoleniu. Od powyższej decyzji A. L. wniosła odwołanie podnosząc, iż znak towarowy "A. M." nie stanowi nazwy apteki. Wyjaśniła, iż sporny znak jest dodatkowym oznaczeniem, którego umieszczenie na zewnątrz lokalu apteki stanowi wykonanie zobowiązania przyjętego na podstawie umowy licencyjnej z innymi podmiotami prowadzącymi apteki w ramach wspólnego przedsięwzięcia. Podkreślono, iż sformułowanie "A. M." nie może być uznane za część nazwy apteki, gdyż nie znajduje się w jej szyldzie, tylko obok niego. Nazwą identyfikującą przedmiotową aptekę jest słowo "H.", a więc nazwa ujęta w zezwoleniu na prowadzenie apteki. Sporne oznaczenie jest jedynie informacją dla pacjentów o przystąpieniu strony do wspólnego przedsięwzięcia organizowanego z innymi aptekami – tzw. programu lojalnościowego. Strona w treści odwołania powołała się na szereg innych funkcjonujących na rynku programów lojalnościowych, do których w przypadku przystąpienia konkretnej apteki, jest ona zobowiązana do używania znaku innego podmiotu współpracującego. Jako przykłady tego rodzaju "sieci programowych" rynku aptecznego na terenie całego kraju podano – "A. D. C.", "D.", "S.", "A. M.M.", "A. K.", "A. C.". Wskazano, iż organy Inspekcji Farmaceutycznej nie kwestionowały dotychczas oznaczeń ww. programów. Po rozpoznania odwołania i ponownej analizy zebranego materiału w sprawie, Główny Inspektor Farmaceutyczny decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podkreślił, iż zgadza się, że sformułowanie "A. M." stanowi informację o przystąpieniu do danego przedsięwzięcia, jednak nie powinno być ono umieszczane obok nazwy apteki na szyldzie, gdyż może wprowadzać to w błąd, iż "A. M." to część nazwy apteki. Powołując się na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ podkreślił, iż ustawa Prawo farmaceutyczne wyraźne wyklucza możliwość umieszczenia obok słowa "apteka" innych wyrazów, jeżeli nie zostały wymienione w zezwoleniu. Zdaniem organu, posiadanie przez stronę skarżącą uprawnienia do używania znaku towarowego, mające znaczenie dla wyników ekonomicznych firmy, nie jest równoznaczne z uprawnieniem do używania go w szczególnym miejscu, jakim jest szyld apteki, tworzący niewątpliwie w takiej sytuacji, jej nazwę. Dodany znak towarowy wraz ze słowem apteka i jej nazwą określoną z zezwolenia, stanowią bowiem identyfikację konkretnego miejsca usług farmaceutycznych. Organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie znak towarowy "A. M." dodany do nazwy apteki może wprowadzać odbiorców w błąd co do samej nazwy apteki. Dlatego bez znaczenia jest powód jego umieszczenia, na przykład w celu wykonania zobowiązania przyjętego we współpracy z innymi podmiotami. Organ podkreślił ponadto, iż oznaczenie "A. M." mogłoby być umieszczone na lokalu apteki, jednakże tylko wtedy gdyby nie stwarzało to możliwości potraktowania tego wyrażenia jako części nazwy apteki. Na powyższe rozstrzygniecie A. L. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnoszą o uchylenie decyzji Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] stycznia 2010 r., oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] listopada 2009 r. W uzasadnieniu strona powołała się na treść umów handlowych ze spółką A. M. Sp. z o.o., na podstawie których skarżąca zobowiązana jest do eksponowania znaku "A. M.", w taki sposób aby konsument nie miał wątpliwości, iż korzysta z apteki należącej do programu lojalnościowego, dzięki któremu korzysta z upustów, rabatów i promocji. Ponadto strona wskazywała, iż nazwa apteki "H." jest umieszczana m.in. w treści oficjalnej dokumentacji, w tym w dokumentacji fiskalnej oraz w treści komunikatów znajdujących się wewnątrz apteki, dlatego każdy pacjent przychodzący do apteki pod nazwą "H." nie ma wątpliwości, z jakiej apteki korzysta. Skarżąca powołała się na przypadki innych aptek, należących do poszczególnych programów patronackich, wobec których nie zostało wszczęte postępowanie, mimo oznaczenia ich w analogiczny sposób. Odnosząc się do treści zaskarżonej decyzji skarżąca stwierdziła, że przywołane przez organ orzecznictwo, odpowiadało zupełnie innej sytuacji faktycznej. Dodatkowo przytoczyła stanowisko organu I instancji, w analogicznej sprawie, gdzie postępowanie zostało umorzone. W powołanej sprawie organ uznał, iż oznaczenie przynależności strony skarżącej do programu lojalnościowego "A. M." jest zgodne z prawem i nie wprowadza, żadnego pacjenta-konsumenta w błąd, jeżeli oznaczenia "A. M." będą znajdowały się tylko i wyłącznie na witrynach okiennych, a nie na kasetonie przy nazwie własnej apteki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie. Dodatkowo odnosząc się do zarzutów skargi podkreślił, iż przed [...] Wojewódzkim Inspektorem Farmaceutycznym toczyły się inne postępowania dotyczące nieprawidłowego oznakowania apteki, m.in. poprzez wykorzystywanie w szyldzie apteki określeń "S." czy "Z.". W związku z czym, uznał za niesłuszny zarzut, iż przepisy są przez organ I instancji stosowane wybiórczo w stosunku do różnych podmiotów. Odnośnie zarzutu błędnego powołania orzecznictwa, organ wyjaśnił, iż w przypadku wyroku VII SA/Wa 576/06, stan faktyczny różnił się nieznacznie od przedmiotowego, jednakże wyrok w sprawie VIII SA/Wa 329/09 wydany został przy niemal identycznym stanie faktycznym, gdzie oznaczenie uznane przez Sąd za nieprawidłowe, występujące obok nazwy apteki zajmuje jeszcze mniejszą część szyldu niż w przedmiotowej sprawie. Pismem z dnia [...] maja 2010 r. uzupełnionym pismem z [...] czerwca 2010 r., spółka A. M. sp. z o.o. z siedziba w W., wniosła o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania popierając skargę strony skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r., uznając że po stronie wnioskodawcy nie występuje interes prawny uzasadniający jego uczestnictwo w postępowaniu sądowym, odmówił spółce A. M. dopuszczenia do udziału w postępowaniu. Na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] października 2010 r. wydanym w sprawie II GZ 291/10 zażalenie oddalił. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna aczkolwiek nie z przyczyn w niej podnoszonych. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji administracyjnej stanowił art. 120 ust. 1 pkt 2 Prawa farmaceutycznego, w myśl którego właściwy organ w razie stwierdzenia naruszenia wymagań dotyczących obrotu produktami leczniczymi lub wyrobami medycznymi nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. W przypadku stwierdzenia naruszenia wymagań dotyczących obrotu produktami leczniczymi lub wyrobami medycznymi, właściwy organ (w zakresie hurtowni - Główny Inspektor Farmaceutyczny, a w zakresie podmiotów prowadzących obrót detaliczny - wojewódzki inspektor farmaceutyczny właściwy dla miejsca prowadzonej działalności) nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. W rozpoznawanej sprawie organ administracji stwierdził nieprawidłowość w zakresie obrotu produktami leczniczymi lub wyrobami medycznymi przez aptekę skarżącej z powodu oznakowania apteki niezgodnie z posiadanym zezwoleniem. Ponieważ chodziło o obrót detaliczny, właściwym organem w I instancji był Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny miejsca położenia apteki, a organem odwoławczym Główny Inspektor Farmaceutyczny. Jak wynika z zaskarżonej decyzji administracyjnej Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny swoją decyzją nakazał wprawdzie skarżącej usunięcie stwierdzonych uchybień, jednakże czyniąc to nie określił, wbrew wymogowi z art. 120 ust. 1 pkt 2 Prawa farmaceutycznego, terminu na ich usunięcie. W osnowie swojej decyzji organ pierwszej instancji zawarł jednocześnie dodatkowo alternatywne zobowiązanie skarżącej do wystąpienia o stosowną zmianę zezwolenia. W myśl art. 99 ust. 2 Prawa farmaceutycznego udzielenie, odmowa udzielenia, zmiana zezwolenia należy do wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego. Jednakże w tym zakresie organ nie działa z urzędu, ale na wniosek zainteresowanej strony, będąc związany wnioskiem podmiotów, wymienionych w art. 99 ust. 4 Prawa farmaceutycznego. - w tym przypadku skarżącej jako podmiotu prowadzącego aptekę pod nazwą "H.". Postępowanie w przedmiocie zmiany zezwolenia jest odrębnym postępowaniem, pozostającym bez związku z postępowaniem zakończonym rozstrzygnięciem wydanym w sprawie na podstawie art. 120 ust. 1 pkt 2 Prawa farmaceutycznego. Decyzja o zmianie zezwolenia jest uzależniona złożeniem stosownego wniosku przez prowadzącego aptekę i w tym zakresie podmiot ten jest w swych działaniach suwerenny. Stąd zobowiązanie skarżącej do wystąpienia o zmianę zezwolenia, w sytuacji braku inicjatywy strony w tym zakresie, nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji wydanej w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Mając powyższe na względzie Sąd orzekający w sprawie uznał, że alternatywne nałożenie obowiązku zawarte w decyzji Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego o wystąpieniu przez skarżącą w celu zmiany zezwolenia, nie ma oparcia w przywołanych w niej przepisach i skutkuje ich naruszeniem. Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny stwierdziwszy wskazane w decyzji administracyjnej naruszenia powinien zobowiązać skarżącą do ich usunięcie (co zrobił) zakreślając jednak termin wykonania obowiązku – czego nie uczynił. Natomiast brak było podstawy prawnej, wobec braku wniosku strony o zmianę zezwolenia, do zobowiązania w tym przedmiocie skarżącej do jakiegokolwiek działania. W rozpoznawanej sprawie uchybieniem było umieszczenie w szyldzie apteki dodatkowo znaku usługowego "A. M.". Kwestia zmiany zezwolenia, jak wyżej wskazano, jest natomiast odrębnym zagadnieniem, nie podlegającym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w ramach prowadzonego postępowania, w wyniku którego wydano decyzję na podstawie art. 120 ust. 1 pkt 2 Prawa farmaceutycznego. Zaakceptowanie przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego decyzji Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego, nakazującej usunięcie uchybień bez określenia terminu do wykonania nakazu z równoczesnym ewentualnym nakazaniem wystąpienia o zmianę zezwolenia, stanowi o naruszeniu art. 120 ust. 1 pkt 2 Prawa farmaceutycznego i w konsekwencji o wadliwości obu decyzji w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. W związku z tym przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji powinien, z uwzględnieniem powyższych uwag, wydać decyzję administracyjną zgodną ze wskazaniami zawartymi w art. 120 ust. 1 pkt 2 Prawa farmaceutycznego mając na względzie uwagi Sądu odnoszące się do zmiany zezwolenia. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie wdając się w ocenę zasadności zarzutów skargi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania z uwzględnieniem art. 200 p.p.s.a.