VI SA/Wa 532/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w związku ze skargą H. S. o wznowienie postępowania w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia [...] lutego 2001 r. nr [...] w przedmiocie sankcji ekonomicznej za wprowadzenie do obrotu towarów nieoznaczonych znakiem bezpieczeństwa, zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2004 r., sygn. akt 6 IV SA 1493/01 p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu H. S. zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu [...] marca 2007 r. H. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia [...] lutego 2001 r. nr [...] w przedmiocie sankcji ekonomicznej za wprowadzenie do obrotu towarów nieoznaczonych znakiem bezpieczeństwa, zakończonej wyrokiem z dnia 20 maja 2004 r. oddalającym skargę, sygn. akt 6 IV SA 1493/01. W skardze o wznowienie postępowania został zawarty wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania sądowego. Wobec powyższego, przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2007 r. Sąd przesłał skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) w celu jego wypełnienia i odesłania do Sądu – w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia przedmiotowego wniosku bez rozpoznania. W wykonaniu w/w wezwania Sądu oraz wezwania z dnia [...] maja 2007 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż ustanowienie adwokata czy opłacenie kosztów sądowych byłoby znacznym uszczerbkiem dla jego koniecznej egzystencji. Wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nigdzie nie pracuje, jak również nie dysponuje żadnymi oszczędnościami. Jest w ½ części właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,60 ha, które nie przynosi dochodów. Ponadto posiada 1/6 część nieruchomości o łącznej powierzchni 2000 m2 (spadek po ojcu), jednak została ona zajęta w trybie egzekucji prowadzonej przez komornika skarbowego. Źródło utrzymania skarżącego stanowią prace dorywcze, które wykonuje sporadycznie. W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2007 r. skarżący oświadczył, że nie otrzymał żadnych dopłat bezpośrednich do gruntów z funduszy Unii Europejskiej. Dodał, iż nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania, ponieważ "samotnie mieszka u brata, który ponosi wszelkie wydatki". Do powyższego pisma skarżący dołączył kserokopie następujących dokumentów: - zawiadomienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] kwietnia 2007 r. o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwania do zapłaty długu [...], - decyzji – nakazu płatniczego z dnia [...] lutego 2007 r. ustalającego łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2007 na kwotę 118 złotych od nieruchomości rolnej [...], - nakazu płatniczego nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za okres [...] 2007 r. na kwotę 546,92 zł [...]. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2007 r. referendarz sądowy ustanowił dla skarżącego adwokata, uznając, iż w przedstawionej powyżej sytuacji skarżący nie jest w stanie poczynić oszczędności celem pokrycia kosztów zastępstwa procesowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W przesłanym do wiadomości Sądu piśmie z dnia [...] sierpnia 2007 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w W. poinformował o wyznaczeniu adw. I. Z. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego W dniu [...] września 2007 r. [...] skarżący złożył na urzędowym formularzu kolejny w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie pracuje i nie pobiera żadnego zasiłku. Jako jedyne źródło dochodów wskazał gospodarstwo rolne o powierzchni 2,60 ha, określając roczny dochód z tego gospodarstwa na kwotę 1.200 zł. Nadto z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym wynika, iż pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem, bratową i dwojgiem bratanków (w wieku 11 i 10 lat). Brat skarżącego pobiera wynagrodzenie w kwocie 1.500 zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] lipca 2008 r. Sąd wezwał pełnomocnika substytucyjnego skarżącego z urzędu – adwokata M. M. D. - do uzupełnienia w terminie 14 dni powyższego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie następujących dokumentów: 1) zaświadczenia pracodawcy brata skarżącego potwierdzającego wysokość wynagrodzenia miesięcznego określonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, 2) dokumentów wskazujących sytuację finansową bratowej skarżącego: w przypadku wykonywania pracy zarobkowej - przedstawienie zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokość wynagrodzenia, w przypadku posiadania statusu osoby bezrobotnej – przedstawienie zaświadczenia właściwego urzędu pracy, 3) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik substytucyjny w piśmie z dnia [...] lipca 2008 r. podał, iż brat skarżącego "jest w trakcie zwolnienia z firmy, w której jest zatrudniony i nie jest w stanie przedłożyć zaświadczenia o zarobkach. Bratowa (...) jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku, ma na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku 11 i 12 lat. H. S. zamieszkuje przy ul. [...] jako lokator w tym budynku i częściowo partycypuje w utrzymaniu domu". Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504). Po pierwsze podnieść należy, iż skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sytuacji, gdy adwokat z urzędu został mu już przyznany postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 czerwca 2007 r. Tymczasem przyznanie prawa pomocy przed lub w toku postępowania rozpoznawczego obejmuje nie tylko to postępowanie (tj. postępowanie sądowoadministracyjne), ale także postępowanie egzekucyjne (por. art. 243 § 2 p.p.s.a.). Zatem niniejszy (drugi z kolei) wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie będzie podlegał rozpoznaniu w zakresie ustanowienia pełnomocnika, a jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po wtóre, od momentu rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy (czerwiec 2007 r.) sytuacja skarżącego uległa zmianie. Otóż w poprzednim wniosku skarżący wskazał, iż nie posiada osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Podniósł również, że jego gospodarstwo rolne jest "całkowicie bezdochodowe", a w piśmie z dnia [...] czerwca 2007 r. podał, iż "zamieszkuje samotnie u brata, który ponosi wszelkie wydatki". Natomiast w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wymienił brata i jego rodzinę jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarnie domowym (powyższa zmiana legła u podstaw ww. wezwania Sądu z dnia [...] lipca 2008 r., skierowanego do pełnomocnika substytucyjnego skarżącego z urzędu). Skarżący wskazał też, że gospodarstwo rolne przynosi mu dochód w wysokości 1.200 zł rocznie. Nadto z treści pisma procesowego pełnomocnika substytucyjnego skarżącego z dnia [...] lipca 2008 r. wynika, iż skarżący częściowo partycypuje w utrzymaniu domu, w którym zamieszkuje jako lokator. Oceniając ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący bowiem w żaden sposób nie dokumentował sytuacji majątkowej osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. brata i jego rodziny. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, że w związku ze zwolnieniem z pracy brat skarżącego nie jest w stanie przedstawić zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia. Do czasu zakończenia stosunku pracy pracodawca może takie zaświadczenie wystawić na wniosek pracownika, a po rozwiązaniu stosunku pracy pracownik niezwłocznie otrzymuje świadectwo pracy, w którym na żądanie pracownika należy podać także informację o wysokości i składnikach wynagrodzenia (art. 97 §1 i § 2 Kodeksu pracy). Również okoliczność, iż bratowa skarżącego ma status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie została poparta stosownym zaświadczeniem z właściwego urzędu pracy. Wobec nieprzedstawienia żądanych przez Sąd dokumentów, nie można ustalić, czy H. S. wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym miejscu podkreślić należy, iż jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy jej i jej rodziny. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1" (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). "Instytucja zwolnienia od kosztów stanowi w istocie pomoc państwa dla osób które, ze względu na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny" (tak na gruncie przepisów k.p.c. J. Gudowski /w:/ T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska "Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze", tom 1, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 290 i cytowane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego). Skoro zatem jest to pomoc państwa, Sąd musi ustalić, czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, wypełnia ustawowe przesłanki przyznania tejże pomocy państwa, co nie jest możliwe w przypadku niewykazania stanu majątkowego osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto za odmową uwzględnienia niniejszego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy przemawia fakt, iż w dniu [...] września 2007 r. (a zatem na kilka dni przed złożeniem przedmiotowego wniosku) skarżący uiścił wpis od skargi o wznowienie postępowania w wysokości 100 zł [...]. Powyższe pozwala bowiem przypuszczać, że skarżący dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.