VI SA/Wa 539/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 8 października 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami, z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sankcyjnej postanawia: odmówić skarżącemu M. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. skarżący: M. Z. i Z. Z. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sanacyjnej. Zarządzeniem z dnia 11 marca 2011 r. wezwano skarżących do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1500 złotych. Skarżący w terminie do uiszczenia wpisu wnieśli wniosek o zwolnienie ich od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt II GZ 509/11 oddalił zażalenie skarżących na powyższe postanowienie. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy wskazano, że skarżący nie wykazali rzeczywistej sytuacji majątkowej i braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w szczególności nie przedłożyli żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji. Ponadto skarżący Z. Z. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą [...], które w szerokim zakresie zajmuje się produkcją i sprzedażą nawozów naturalnych. W związku z kolejnym wnioskiem skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2012 r. ponownie odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie nie zostało zaskarżone. Odmawiając skarżącym przyznania prawa pomocy w ww. orzeczeniu stwierdzono, że skarżący nie wykazali rzeczywistej sytuacji majątkowej i braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w szczególności nie przedłożyli żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji. Równocześnie M. Z. pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. złożył skargę na przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego. Do niniejszego pisma został załączony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2012 r. zwolniono M. Z. od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 539/11. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, iż z wyjaśnień skarżącego M. Z. wynika, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się właściwie z pomocy rodziny. Nie posiada przy tym żadnego majątku, jak również środków finansowych. Jednocześnie skarżący nie prowadzi już działalności w zakresie produkcji w ramach działów specjalnych produkcji rolnej jako wspólnik spółki cywilnej pod nazwą "E." s. c. W tej sytuacji uznano, że skarżący M. Z. istotnie nie ma możliwości poczynienia oszczędności, aby ponieść koszty sądowe wywołane wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 539/11, w tym uiścić wpis w kwocie 100 złotych. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II GPP 12/12, Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę M. Z. na przewlekłość postępowania. W dniu 22 kwietnia 2013 r. do akt niniejszej sprawy wpłynęło pismo skarżącego M. Z. zawierające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wobec powyższego, przy piśmie z dnia [...] maja 2013 r. skarżącemu M. Z. został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (PPF) w celu wypełnienia i przesłania do Sądu - w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia przedmiotowego wniosku bez rozpoznania. Zachowując ww. termin, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w którym zażądał zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków na prowadzenie postępowania. Ponadto z treści wniosku wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów, a jedynym prawem majątkowym, jakim dysponuje, jest współwłasność nieruchomości gruntowej (na którą składają się nieużytki) o powierzchni ok. 5 ha. Poza ww. składnikiem nie posiada innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów (o wartości powyżej 3.000 euro) czy oszczędności. Pismem z dnia 14 czerwca 2013 r. (w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego) skarżący został wezwany do uzupełnienia ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący M. Z. w piśmie z dnia 19 czerwca 2013 r. (data nadania w UP) podał, że nie otrzymał dopłat do gruntu z funduszy UE, nie prowadzi księgi, nie posiada konta bankowego, a spółka cywilna, której był wspólnikiem uległa likwidacji z dniem [...] kwietnia 2012 r. (vide: kopia zaświadczenia GUS z dnia [...] maja 2012 r., z którego wynika, że numer identyfikacyjny REGON nadany spółce cywilnej pod nazwą: [...] został skreślony z rejestru z dniem [...] kwietnia 2012 r.). Poinformował nadto, że ze spółki cywilnej nie osiągnął żadnego dochodu w 2012 roku, a ponadto: nie korzysta z zasiłków, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Do pisma załączył kopię zaświadczenia Burmistrza [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. z którego wynika, że skarżący M. Z. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego położonego w na terenie gminy [...] o powierzchni 6,3752 ha oraz wskazał, że nieodpłatnie przeniósł własność gruntu o powierzchni jednego hektara na drugiego współwłaściciela. Skarżący M. Z. podał, że prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. sygn. akt [...] stwierdzono brak zdolności administracyjnej spółki M. Z. – Z. Z. w relacjach z organem, a tym samym pytania zadane skarżącemu dotyczące jego stanu majątkowego są nadużyciem. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2012 r. Referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania M. Z. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie doręczono wnioskodawcy w dniu 19 sierpnia 2013 r. Pismem z dnia 20 sierpnia 2013 r. (data nadania w UP) M. Z. wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 30 lipca 2013 r. Zdaniem skarżącego Referendarz sądowy zupełnie zlekceważył fakt, że M. Z. jest uczestnikiem postępowania jako wspólnik spółki cywilnej rolników. Jednocześnie stwierdził (powołując się na wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r.), że nie może być stroną postępowania administracyjnego, bo nie posiada zdolności administracyjnej. Nadto dodał, że twierdzenie WSA w Warszawie jakoby M. Z. posiadał pieniądze, których Sąd się domaga, nie jest oparte na konkretach. Do sprzeciwu dołączył kopię wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. (sygn. akt [...]) i - jak twierdzi wnioskodawca - kopię jednej strony uzasadnienia tegoż wyroku. Pismem z dnia 5 września 2013 r. M. Z. uzupełnił sprzeciw stwierdzeniem, że nie posiada zdolności administracyjnej, a przedmiotowe postępowanie są od rzeczy. Postanowieniem z dnia 16 września 2013 r. WSA w Warszawie odmówił skarżącemu M. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z dnia 24 października 2013 r. NSA oddalił zażalenie na powyższe postanowienie Zarządzeniem z dnia 17 grudnia 2013 r. skarżący solidarnie zostali zobowiązani do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na podstawie doręczonego im w dniu 30 grudnia 2013 r. odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia 11 marca 2011 r. (vide: zpo – k. 346, 347). Pismem z dnia 27 grudnia 2013 r. skarżący M. Z. wystąpił z kolejnym (piątym) wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia mu adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków na opłacenie kosztów postępowania. Wskazał również we wniosku, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów, a na jego majątek składają się dom jednorodzinny o powierzchni 120 m kw oraz nieruchomość rolna (nieużytki) o powierzchni ok. 5 ha, przy czym skarżący jest współwłaścicielem tej ostatniej nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że w dniu 2 stycznia 2014 r. wpis sądowy w żądanej wysokości został uiszczony do niniejszej sprawy przez K. Z. Pismem z dnia 30 kwietnia 2014 r. (w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego) skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) przedłożenie dokumentu wskazującego wysokość dochodu (straty) osiągniętego przez skarżącego w roku 2013 (w zależności od formy opodatkowania), 2) złożenie oświadczenia, czy skarżący od chwili rozpoznania przez Sąd poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 16 września 2013 r. zarejestrował się jako osoba bezrobotna - jeżeli tak, to należy przedłożyć aktualne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy o zarejestrowaniu skarżącego w ewidencji osób bezrobotnych, 3) złożenie oświadczenia, czy skarżący obecnie korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób - jeżeli tak, to należy przedłożyć kserokopie decyzji o przyznaniu zasiłków lub podać przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, 4) złożenie oświadczenia, czy skarżący posiada aktualnie rachunki bankowe - jeżeli tak, to należy przedstawić wyciągi i wykazy z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 5) złożenie oświadczenia, czy skarżący od chwili rozpoznania przez Sąd poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 16 września 2013 r. otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak, to kiedy i w jakiej wysokości, 6) złożenie oświadczenia, czy skarżący uzyskuje jakikolwiek dochód z posiadanej nieruchomości rolnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący M. Z. (w piśmie z dnia 7 maja 2014 r.) podał, że nie osiąga dochodu z posiadanej nieruchomości rolnej i nie otrzymuje dopłat bezpośrednich do gruntów, ponieważ nieużytek stanowiący jego współwłasność nie jest uprawiany. Oświadczył też, że nie posiada rachunków bankowych, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie korzysta z pomocy społecznej. Natomiast korzysta z pomocy rodziny - mamy i brata. Skarżący wskazał, iż "formalnie prowadzi hodowlę [...]", co - jak wyjaśnił - oznacza, że z hodowli tej obecnie nie uzyskuje dochodu; jeśli jednak nawóz, który produkują [...] zostanie uznany za naturalny, to jego hodowla będzie przynosić duży dochód. Do powyższego pisma skarżący załączył kserokopie następujących dokumentów: - pisma Dyrektora Departamentu Metodologii, Standardów i Rejestrów Głównego Urzędu Statystycznego z dnia [...] kwietnia 2014 r. (skierowane do Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...]) dotyczące kwalifikacji produktów, - decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. ustalającej M. Z. na 2013 r. dochód z upraw, chowu i hodowli w wysokości 58.772,00 zł. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu M. Z. przyznania prawa pomocy w żadnym zakresie. W sprzeciwie skarżący wskazał, że w innych sprawach pomoc została mu przyznana. Oświadczył, że nie posiada wspólnego konta bankowego ze Z. Z. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej także: "p.p.s.a."), od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw został złożony z zachowaniem ustawowego terminu. Rozpoznając niniejszy wniosek skarżącego M. Z. o przyznanie prawa pomocy, Sąd miał na względzie, że stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Dla dokonania przez Sąd oceny wniosku z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. istotne są zatem złożone przez stronę skarżącą dokumenty obrazujące jej sytuację majątkową. Należy również zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana przez sąd jedynie w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, pozbawionych w znacznym stopniu środków pieniężnych, majątku, żyjących w ubóstwie i mogących zaspokajać jedynie niezbędne życiowe potrzeby. Należy zatem stanowczo podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący nie wykazał źródeł swojego utrzymania. W piśmie z dnia 19 czerwca 2013 r. podał, że nie otrzymał dopłat do gruntu z funduszy UE, nie posiada kont bankowych, nie korzysta z zasiłków i nie jestem utrzymywany. Sąd stwierdza, że do pisma z dnia 7 maja 2014 r. (stanowiącego korespondencję w przedmiocie uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy) załączono decyzję Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] lutego 2012 r., którą ustalono M. Z. roczny dochód z upraw, chowu i hodowli na kwotę 58.772,00 zł. W piśmie tym skarżący oświadczył też, że nie jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych, nie korzysta z zasiłków pomocy społecznej, natomiast korzysta z pomocy rodziny. Wyjaśnił, że gospodarstwo rolne, które prowadził z bratem, uległo likwidacji. Nie zostało sprzedane, lecz zaprzestali karmienia [...]. Sąd pragnie wyraźnie zaznaczyć, że prawo pomocy przyznawane jest ze środków budżetu Skarbu Państwa osobom najuboższym, które - w sposób niebudzący wątpliwości - wykażą swoją trudną sytuację majątkową oraz uprawdopodobnią, że poniesienie pełnych kosztów sądowych może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Ciężar dowodu spoczywa na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy i to w jego interesie leży wykazanie i uprawdopodobnienie okoliczności, że zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd stwierdza, że skarżący wprost wykazał, że osiągnął w 2012 roku dochód z upraw, chowu i hodowli w wysokości 25.354,00 złotych (vide: decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] lutego 2012 r.). Sąd zauważa, że decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (k. 361) ustalił M. Z. dochód z upraw, chowu i hodowli na kwotę 58.772,00 złotych. Sąd pragnie podkreślić, że mając na uwadze oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazują, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego dochód na jednego członka rodziny wynosi zatem 58.772,00 złotych. Jednocześnie Sąd po przeprowadzeniu analizy dokumentów przedstawionych przez skarżącego zarówno w toku niniejszego (piątego z kolei) postępowania z wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy, jak i w ramach poprzednich czterech postępowań w tym przedmiocie, stwierdził, iż skarżący dotychczas nie przedstawił w sposób całkowity i rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Jego wyjaśnienia są w tym zakresie sprzeczne i nie znajdują potwierdzenia w przedłożonych do akt sprawy dokumentach. Sąd podkreśla, że skarżący nie wykazał źródeł swojego utrzymania, trudno bowiem uznać jego wypowiedzi w tej kwestii za wiarygodne. Ponadto skarżący nie udokumentował zbycia swojej części gospodarstwa rolnego (nie wiadomo nawet w jakiej ułamkowej części jest współwłaścicielem przedmiotowego gospodarstwa) czy zaprzestania prowadzenia działalności w ramach działów specjalnych produkcji rolnej. Natomiast zdaniem Sądu sam fakt likwidacji [...] spółki cywilnej z siedzibą w [...] nie jest równoznaczny z zakończeniem prowadzenia działalności przez byłych wspólników tej spółki. W ocenie Sądu nie została wystarczająco wyjaśniona kwestia posiadania przez skarżącego rachunków bankowych. Mając na uwadze powyższe w ocenie Sądu, pomimo toczących się kilku postępowań o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wykazał należytej staranności w dążeniu do wszechstronnego wyjaśnienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku, albowiem strona skarżąca nie wykazała, że wypełnia ustawową przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.