VI SA/Wa 539/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. i Z. Z. - wspólników spółki cywilnej E. s. c. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. - wspólników spółki cywilnej E. s. c. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami, z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sankcyjnej postanawia: odmówić skarżącym M. Z. i Z. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W dniu 9 stycznia 2012 r. M. Z. i Z. Z. - wspólnicy spółki cywilnej E. s. c. z siedzibą w D. złożyli do akt niniejszej sprawy drugi w kolejności wniosek o przyznanie prawa pomocy. Każdy ze skarżących wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego. Obaj skarżący (będący braćmi) podnieśli również, iż ich stan posiadania jest "w fazie regulacji sądowej po śmierci ojca". Każdy ze skarżących podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów i nie dysponuje żadnym majątkiem. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w piśmie z dnia 27 lutego 2012 r. poinformowali, że zarówno w roku 2011, jak i obecnie nie uzyskują dochodów z tytułu prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej. Przedmiotowa działalność nie została wyrejestrowana, lecz sprzedaż w ramach tej działalności jest zakazana ostatecznymi decyzjami organu. Ponadto posiadana przez skarżących hodowla [...] nie przedstawia wartości rynkowej. Skarżący wskazali również, że koszty ich utrzymania ponoszą krewni oraz inne życzliwe im osoby, m. in. ich wierzyciele. Do przedmiotowego pisma skarżący załączyli wyciąg z ich wspólnego rachunku bankowego (jako wspólników E. s. c.) za okres od 2 listopada 2011 r. do 1 lutego 2012 r., na którym saldo końcowe wynosiło 67,81 zł (k. 174 -176 akt sądowych). W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 5 marca 2012 r., pismami z dnia 9 marca 2012 r. obaj skarżący zostali wezwani do udzielenia informacji, czy uzyskiwany przez nich dochód z działów specjalnych produkcji rolnej jest ustalany na podstawie szacunkowej, czy na podstawie ksiąg podatkowych (wraz z dokumentami potwierdzającymi te dane). Nadto Sąd wezwał Z. Z. - jako prowadzącego również działalność gospodarczą pod nazwą "Z. Z. E." – do wskazania formy opodatkowania tej działalności (wraz z dokumentami potwierdzającymi tę okoliczność) oraz przedstawienia wyciągów z posiadanych wyłącznie przez niego dwóch rachunków bankowych o numerach [...] i [...], za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na powyższych rachunkach w objętym wezwaniem terminie (a jeżeli skarżący Z. Z. zamknął ww. rachunki bankowe, to Sąd zobowiązał skarżącego do złożenia w zakreślonym terminie potwierdzenia tego faktu przez właściwy bank). W tym miejscu wskazać należy, iż informacje o rachunkach bankowych należących do skarżącego Z. Z. wynikały z operacji dokonywanych na wspólnym rachunku skarżących o numerze [...] (por. wyciąg z rachunku wspólnego skarżących za okres od 1 marca do 30 maja 2011 r. - karty 69-71verte akt sądowych) nadesłany w ramach postępowania zainicjowanego poprzednim wnioskiem skarżących o przyznanie prawa pomocy). W odpowiedzi na wezwania Sądu z dnia 9 marca 2012 r., skarżący Z. Z. w piśmie z dnia 1 kwietnia 2012 r. stwierdził, że wskazane rachunki bankowe nie należą do niego, a E. nie jest stroną w niniejszej sprawie. Nadto obaj skarżący w ww. piśmie oświadczyli, że przesyłają ostanie decyzje urzędu skarbowego potwierdzające wysokość uzyskiwanych przez nich dochodów, przy czym do przedmiotowego pisma została załączona jedynie decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] lutego 2012 r. ustalająca Z. Z. na 2012 r. dochód z upraw, chowu i hodowli w kwocie 25.354 zł, łączną kwotę zaliczek na podatek dochodowy od dochodów z upraw, chowu i hodowli w wysokości 4.008 zł, kwotę pierwszej zaliczki w wysokości 334 zł i miesięczną kwotę następnych zaliczek w wysokości 334 zł (karty 186-188 akt). Pismem z dnia 24 maja 2012 r. skarżący poinformowali, że E. spółka cywilna uległo likwidacji z dniem 30 kwietnia 2012 r. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił M. Z. i Z. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy WSA w Warszawie wskazał, że kolejny już wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym skarżący motywowali radykalnym pogorszeniem się ich sytuacji materialnej w okresie jesienno-zimowym, ponieważ jako rolnicy prowadzą działalność sezonową. Referendarz stwierdził, że w formularzu wniosku z dnia 9 stycznia 2012 r. skarżący nie wymienili nieużytków rolnych o powierzchni 5 ha (wskazywanych w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy). Jednocześnie nie poinformowali o zbyciu tej nieruchomości. W konsekwencji referendarz sądowy doszedł do przekonania, że oświadczenia skarżących (wedle których nie posiadają oni żadnego majątku ani dochodów, a ich utrzymanie, jak i działalność w zakresie hodowli [...] przejęli krewni skarżących oraz inne osoby, w tym ich wierzyciele) nie są wiarygodne ze względu na historię operacji dokonywanych na ich wspólnym rachunku bankowym. W ocenie referendarza, sama informacja o zlikwidowaniu działalności skarżących, tj. prowadzonego w formie spółki cywilnej E., niepoparta żadnymi dokumentami, nie oznaczała rezygnacji skarżących z prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej (hodowli dżdżownic). Mogło bowiem nastąpić przekształcenie prowadzenia tego rodzaju działalności w inną formę prawną. Mając na uwadze poczynione rozważania referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazali należytej staranności w dążeniu do wszechstronnego wyjaśnienia ich rzeczywistej sytuacji majątkowej. W dniu 10 sierpnia 2012 r. skarżący M. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od powyższego postanowienia. W złożonym sprzeciwie skarżący wyjaśnił, że mieszka u matki i nie posiada żadnych dochodów, co skutkuje tym, że nie stać go na uiszczenie wpisu od skargi na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...]. Zdaniem wnioskującego uzasadnienie ww. postanowienia referendarza sądowego jest niedorzeczne. Stwierdził, że referendarz odmówił zwolnienia uzasadniając, że "inna osoba fizyczna o identycznym, jak wnioskujący nazwisku - posiada konto bankowe". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; dalej także: "p.p.s.a."), od zarządzeń i postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sprawa przyznania prawa pomocy rozpatrywana jest od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (tak m.in. J. P. Tarno /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; por. też postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Podkreślić należy, że jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy. Analizując niniejszą sprawę, należy stwierdzić, że z oświadczenia skarżących, zawartego w piśmie z dnia 9 marca 2012 r. oraz w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że skarżący nie posiadają żadnego majątku. Jedyny majątek, jaki posiadają to ziemia o powierzchni 5 ha stanowiąca nieużytek rolny. Sąd wskazuje, że informacje o rachunkach bankowych należących do skarżącego Z. Z. wynikały z operacji dokonywanych na wspólnym rachunku skarżących o numerze [...] (por. wyciąg z rachunku wspólnego skarżących za okres od 1 marca do 30 maja 2011 r. – karty 69-71 verte akt nadesłany w ramach postępowania zainicjowanego poprzednim wnioskiem skarżących o przyznanie prawa pomocy). W ocenie Sądu rozpoznając wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, istotne jest jednak to, że zarówno na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również na etapie składania sprzeciwu, skarżący nie przedłożyli żądnych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji. Samo powołanie się na brak dochodów, czy też ciążące obciążenia majątkowe nie może być traktowane, jako udowodnienie trudnej sytuacji materialnej. Z. Z. poprzestał jedynie na wskazaniu, że "inna osoba fizyczna o identycznym, jak wnioskujący nazwisku - posiada konto bankowe". Zdaniem Sądu, skarżący poprzez swoją bierność w zakresie wykazania swojej sytuacji majątkowej wykazali się brakiem dbałości o własne interesy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd wyjaśnia, że analiza stanu majątkowego wymaga posiadania między innymi danych dotyczących transakcji dokonywanych na wszystkich rachunkach bankowych należących do skarżących. Skarżący tymczasem przedłożyli wyłącznie wyciągi z części posiadanych rachunków. Nie przedłożyli natomiast pozostałych rachunków, które posiadają. Zdaniem Sądu, istotne jest również odniesienie się do stwierdzenia, że rachunek bankowy Z. Z. został zajęty przez komornika. Sąd wyjaśnia skarżącym, że przedłożona informacja nie świadczy o zajęciu tego rachunku przez komornika, a jedynie o prowadzonej egzekucji z tego rachunku bankowego. W świetle powyższych okoliczności uznać należy, iż odpowiedź skarżących na wystosowane do nich wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a., jak również zawarte w sprzeciwie informacje są niepełne i nie pozwalają na ocenę ich możliwości płatniczych. Skarżący dysponują bowiem, jak wynika z tytułów dokonywanych przez nich przelewów, jak również oświadczenia Z. Z. zawartego w sprzeciwie, że dysponują jeszcze innymi rachunkami bankowymi. Skarżący nie przedstawili przy tym wyciągów z tych rachunków bankowych. Nie jest więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, skoro skarżący nie przesłali żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak było możliwości ustalenia, czy wypełniają przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia natomiast oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak też wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt I OZ 895/09). Jeszcze raz podkreślić należy, iż zawarte w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Reasumując, skarżący nie wykazali okoliczności uzasadniających istnienia przesłanek do przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd - działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji postanowienia.