VI SA/Wa 539/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 16 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami, określenia terminu wycofania z obrotu oraz nałożenia opłaty sankcyjnej p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu M. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 5 stycznia 2011 r. skarżący M. Z. i Z. Z. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami, określenia terminu jej wycofania oraz nałożenia opłaty sanacyjnej. Zarządzeniem z dnia 11 marca 2011 r. Przewodniczący Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał skarżących do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.500 złotych. Skarżący w terminie do uiszczenia wpisu od skargi złożyli wniosek o zwolnienie ich od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II GZ 509/11, oddalił zażalenie skarżących na powyższe postanowienie. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy, NSA wskazał, że skarżący nie wykazali rzeczywistej sytuacji majątkowej i braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w szczególności nie przedłożyli żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji. Ponadto NSA wskazał, że skarżący Z. Z. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą P., które w szerokim zakresie zajmuje się produkcją i sprzedażą nawozów naturalnych. W związku z kolejnym wnioskiem skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2012 r. ponownie odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie nie zostało zaskarżone. Odmawiając skarżącym przyznania prawa pomocy w ww. orzeczeniu WSA w Warszawie stwierdził, że skarżący nie wykazali rzeczywistej sytuacji majątkowej i braku zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w szczególności nie przedłożyli żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji. Równocześnie M. Z. pismem z dnia 9 sierpnia 2012 r. złożył skargę na przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego. Do niniejszego pisma został załączony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem Referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2012 r. zwolniono M. Z. od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 539/11. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, iż z wyjaśnień skarżącego M. Z. wynika, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się właściwie z pomocy rodziny. Nie posiada przy tym żadnego majątku, jak również środków finansowych. Jednocześnie skarżący nie prowadzi już działalności w zakresie produkcji w ramach działów specjalnych produkcji rolnej jako wspólnik spółki cywilnej pod nazwą E. s. c. W tej sytuacji uznano, że skarżący M. Z. istotnie nie ma możliwości poczynienia oszczędności, aby ponieść koszty sądowe wywołane wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 539/11, w tym uiścić wpis w kwocie 100 złotych. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II GPP 12/12, Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę M. Z. na przewlekłość postępowania. W dniu 22 kwietnia 2013 r. do akt niniejszej sprawy wpłynęło pismo procesowe skarżącego M. Z. zawierające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wobec powyższego, przy piśmie z dnia 29 maja 2013 r. skarżącemu M. Z. został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (PPF) w celu wypełnienia i przesłania do Sądu - w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia przedmiotowego wniosku bez rozpoznania. Zachowując ww. termin, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w którym zażądał zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie posiada środków na prowadzenie postępowania. Ponadto z treści uzasadnienia wniosku strony wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów, a jedynym prawem majątkowym, jakim dysponuje, jest współwłasność nieruchomości gruntowej (na którą składają się nieużytki) o powierzchni ok. 5 ha. Skarżący podniósł, że poza ww. składnikiem, nie posiada innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów (o wartości powyżej 3.000 euro) czy oszczędności. Pismem z dnia 14 czerwca 2013 r. (w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego) skarżący został wezwany do uzupełnienia ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący M. Z. w piśmie z dnia 19 czerwca 2013 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) wskazał, że nie otrzymał dopłat do gruntu z funduszy Unii Europejskiej, nie prowadzi księgi, nie posiada konta bankowego, a spółka cywilna, której był wspólnikiem uległa likwidacji z dniem 30 kwietnia 2012 r. (vide: kopia zaświadczenia GUS z dnia [...] maja 2012 r., z którego wynika, że numer identyfikacyjny REGON nadany spółce cywilnej pod nazwą: E. s.c., M. Z., Z. Z. został skreślony z rejestru z dniem 30 kwietnia 2012 r.). Skarżący poinformował ponadto, że ze spółki cywilnej nie osiągnął żadnego dochodu w 2012 roku, a także, iż nie korzysta z zasiłków oraz nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Do pisma załączył kopię zaświadczenia Burmistrza D. z dnia [...] czerwca 2010 r., z którego wynika, że skarżący M. Z. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego położonego w na terenie gminy D. o powierzchni 6,3752 ha oraz wskazał, że nieodpłatnie przeniósł własność gruntu o powierzchni jednego hektara na drugiego współwłaściciela. Skarżący M. Z. podniósł ponadto, że prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w S. I Wydział Cywilny z dnia [...] lutego 2013 r., sygn. akt [...], stwierdzono brak zdolności administracyjnej spółki cywilnej M. Z. i Z. Z. w relacjach z organem, a tym samym pytania zadane skarżącemu dotyczące jego stanu majątkowego są nadużyciem. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2012 r. Referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu M. Z. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie doręczono wnioskodawcy w dniu 19 sierpnia 2013 r. Pismem z dnia 20 sierpnia 2013 r. (data nadania w UP) M. Z. wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 30 lipca 2013 r. Zdaniem skarżącego Referendarz sądowy zupełnie zlekceważył fakt, że M. Z. jest uczestnikiem postępowania, jako wspólnik spółki cywilnej rolników. Jednocześnie skarżący, powołując się na wyrok Sądu Apelacyjnego w S. z dnia [...] lutego 2013 r. - stwierdził, że nie może być stroną postępowania administracyjnego, bo nie posiada zdolności administracyjnej. Ponadto skarżący dodał, że twierdzenie WSA w Warszawie, jakoby M. Z. posiadał pieniądze, których Sąd się domaga - nie jest oparte na konkretach. Do sprzeciwu dołączył kopię wyroku Sądu Apelacyjnego w S. z dnia [...] lutego 2013 r. (sygn. akt [...]) oraz kserokopię jednej ze stron uzasadnienia przedmiotowego wyroku Sądu Apelacyjnego. W piśmie procesowym z dnia 5 września 2013 r. skarżący M. Z., uzupełniając sprzeciw - stwierdził, że nie posiada zdolności administracyjnej, a przedmiotowe postępowania są od rzeczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a."), od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy, strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Jak stanowi przepis art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając niniejszy wniosek skarżącego M. Z. o przyznanie prawa pomocy, Sąd miał na względzie, że stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Dla dokonania przez Sąd oceny wniosku, z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., istotne są zatem złożone przez stronę skarżącą dokumenty obrazujące jej sytuację majątkową. Według Sądu, należy również zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana przez sąd jedynie w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, pozbawionych w znacznym stopniu środków pieniężnych, majątku, żyjących w ubóstwie i mogących zaspokajać jedynie niezbędne życiowe potrzeby. Należy zatem stanowczo podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (vide: m.in. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). Stosownie do treści przepisu art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący nie wykazał źródeł swojego utrzymania. W piśmie procesowym z dnia 19 czerwca 2013 r. skarżący podał, że nie otrzymał dopłat do gruntu z funduszy UE, a także, iż nie posiada kont bankowych, nie korzysta z zasiłków oraz nie jestem utrzymywany. Sąd ex officio stwierdza, że do pisma z dnia 8 lipca 2013 r. nadesłanego przez skarżącego M. Z. do sprawy o sygn. VI SA/Wa 540/13 (stanowiącego korespondencję w przedmiocie uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy) załączono decyzję Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] lutego 2012 r., którą ustalono M. Z. roczny dochód z upraw, chowu i hodowli na kwotę 25.354 zł. W piśmie tym skarżący oświadczył też, że nie jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych, nie korzysta z zasiłków, "dorabia gdzie się da". Skarżący wyjaśnił ponadto, że gospodarstwo rolne, które prowadził z bratem, uległo likwidacji. Wskazał jednakże, iż gospodarstwo to nie zostało sprzedane, lecz skarżący zaprzestali karmienia dżdżownic. W ocenie Sądu, należy wyraźnie podkreślić, że prawo pomocy przyznawane jest ze środków budżetu Skarbu Państwa osobom najuboższym, które - w sposób niebudzący wątpliwości - wykażą swoją trudną sytuację majątkową oraz uprawdopodobnią, że poniesienie pełnych kosztów sądowych może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Ciężar dowodu spoczywa na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy i to w jego interesie leży wykazanie i uprawdopodobnienie okoliczności, że zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, powołując się na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie o sygn. VI SA/Wa 540/11 - stwierdza, że skarżacy wprost wykazał, że osiągnął w 2012 roku dochód z upraw, chowu i hodowli w wysokości 25.354,00 złotych (vide: decyzja Naczenika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] lutego 2012 r.). Mając na uwadze oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także materiał dowodowy zgromadzony w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 540/11, Sąd uznał, że zebrane dowody wskazują, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi godpodarstwo domowe, którego dochód na jednego członka rodziny wynosi zatem 25.354,00 złotych. Jest to dochód, który - zdaniem Sądu - umożliwia uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 1.500,00 złotych (vide: zarządzenie z dnia 11 marca 2011 r. o wezwaniu do solidarnego uiszczenia przez skarżących wpisu sądowego od skargi - k. 22 akt sądowych). Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku, albowiem strona skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, tj. że zachodzi przesłanka, o której mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.