VI SA/Wa 539/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska – Grońska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnej z przepisami, określenia terminu wycofania z obrotu oraz nałożenia opłaty sankcyjnej postanawia: odmówić skarżącemu M. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W piątym z kolei w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu [...] marca 2014 r. - data stempla pocztowego) skarżący M. Z. zażądał zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków na opłacenie kosztów postępowania. Wskazał również we wniosku, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów, a na jego majątek składają się dom jednorodzinny o powierzchni 120 m kw oraz nieruchomość rolna (nieużytki) o powierzchni ok. 5 ha, przy czym skarżący jest współwłaścicielem tej ostatniej nieruchomości. Pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. (w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego) skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) przedłożenie dokumentu wskazującego wysokość dochodu (straty) osiągniętego przez skarżącego w roku 2013 (w zależności od formy opodatkowania), 2) złożenie oświadczenia, czy skarżący od chwili rozpoznania przez Sąd poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu [...] września 2013 r. zarejestrował się jako osoba bezrobotna - jeżeli tak, to należy przedłożyć aktualne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy o zarejestrowaniu skarżącego w ewidencji osób bezrobotnych, 3) złożenie oświadczenia, czy skarżący obecnie korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób - jeżeli tak, to należy przedłożyć kserokopie decyzji o przyznaniu zasiłków lub podać przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, 4) złożenie oświadczenia, czy skarżący posiada aktualnie rachunki bankowe - jeżeli tak, to należy przedstawić wyciągi i wykazy z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 5) złożenie oświadczenia, czy skarżący od chwili rozpoznania przez Sąd poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu [...] września 2013 r. otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak, to kiedy i w jakiej wysokości, 6) złożenie oświadczenia, czy skarżący uzyskuje jakikolwiek dochód z posiadanej nieruchomości rolnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący M. Z. (w piśmie z dnia [...] maja 2014 r.) podał, że nie osiąga dochodu z posiadanej nieruchomości rolnej i nie otrzymuje dopłat bezpośrednich do gruntów, ponieważ nieużytek stanowiący jego współwłasność nie jest uprawiany. Oświadczył też, że nie posiada rachunków bankowych, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie korzysta z pomocy społecznej. Natomiast korzysta z pomocy rodziny - mamy i brata. Skarżący wskazał, iż "formalnie prowadzi hodowlę [...]", co - jak wyjaśnił - oznacza, że z hodowli tej obecnie nie uzyskuje dochodu; jeśli jednak nawóz, który produkują [...] zostanie uznany za naturalny, to jego hodowla będzie przynosić duży dochód. Do powyższego pisma skarżący załączył kserokopie następujących dokumentów: - pisma Dyrektora Departamentu Metodologii, Standardów i Rejestrów Głównego Urzędu Statystycznego z dnia [...] kwietnia 2014 r. (skierowane do Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Z.) dotyczące kwalifikacji produktów, - decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] lutego 2013 r. ustalającej M. Z. na 2013 r. dochód z upraw, chowu i hodowli w wysokości 58.772,00 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Na wstępie przypomnieć należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne. Podkreślić również należy, że to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt I OZ 895/09). Następnie należy wskazać, iż sytuacja majątkowa skarżącego była wielokrotnie przedmiotem oceny tut. Sądu, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie można zatem oceniać zasadności kolejnego w danej sprawie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w oderwaniu od okoliczności podniesionych w poprzednich wnioskach. W tym kontekście zauważyć wypada, że w postępowaniu zainicjowanym pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (z dnia [...] kwietnia 2011 r.) skarżący oświadczył, że posiada (we współwłasności bratem) 5 ha nieużytków rolnych, a nadesłane wyciągi z rachunków bankowych jednoznacznie wskazywały, iż dysponuje (wspólnym z bratem Z. Z.) rachunkiem bankowym. Natomiast w kolejnym rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu [...] stycznia 2012 r.) skarżący M. Z. oświadczył, że nie ma żadnego majątku ani dochodów. Jednocześnie wskazał, iż jego "stan posiadania jest w fazie regulacji sądowej po śmierci ojca", co zapewne oznaczało toczące się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku lub o dział spadku po ojcu skarżących. Z wyjaśnień M. Z., złożonych w toku tego postępowania wynika, że zarejestrowana na niego i jego brata Z. Z. działalność w postaci prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej (hodowla [...]) nie przedstawia wartości rynkowej, gdyż sprzedaż produktów w ramach tej działalności jest zakazana ostatecznymi decyzjami organu. M. Z. oświadczył też, iż koszty utrzymania (jego i brata) ponoszą krewni oraz inne życzliwe im osoby, m.in. ich wierzyciele. Także te osoby faktycznie prowadzą hodowlę [...]. Skarżący przedłożył również wyciąg z rachunku bankowego (wspólnego z bratem - należącego do nich jako wspólników [...] "E." spółki cywilnej). Pismem z dnia [...] maja 2012 r. skarżący poinformował, że [...] "E." spółka cywilna uległo likwidacji z dniem [...] kwietnia 2012 r., jednakże w żaden sposób nie udokumentował tego faktu. W toku trzeciego z kolei postępowania (zainicjowanego wnioskiem skarżącego M. Z. o przyznanie prawa pomocy załączonym do skargi na przewlekłość postępowania z dnia [...] sierpnia 2012 r.) skarżący ten wskazał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i właściwie utrzymuje się z pomocy rodziny. Nie posiada przy tym żadnego majątku (w tym środków finansowych), a także nie prowadzi już działalności w zakresie produkcji w ramach działów specjalnych produkcji rolnej jako wspólnik spółki cywilnej pod nazwą [...] "E." s.c. W ramach kolejnego (czwartego) postępowania incydentalnego w przedmiocie przyznania prawa pomocy (wszczętego wnioskiem z dnia [...] czerwca 2013 r.) skarżący M. Z. uznał, iż pytania Sądu dotyczące jego stanu majątkowego są nadużyciem. Oświadczył też, że nie jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych, nie korzysta z zasiłków i nie jest przez nikogo utrzymywany. Załączył zaświadczenie Burmistrza D. z dnia [...] czerwca 2010 r., z którego wynika, iż jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego położonego w na terenie gminy D. o powierzchni 6,3752 ha. Skarżący wskazał również, że nieodpłatnie przeniósł własność gruntu o powierzchni jednego hektara na drugiego współwłaściciela. Analizując informacje i dokumenty, przedstawione przez skarżącego zarówno w toku niniejszego (piątego z kolei) postępowania z wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy, jak i w ramach poprzednich czterech postępowań w tym przedmiocie, należy stwierdzić, iż skarżący dotychczas nie przedstawił w sposób całkowity i rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Jego wyjaśnienia są w tym zakresie sprzeczne i nie znajdują potwierdzenia w przedłożonych do akt sprawy dokumentach. W szczególności skarżący nie wykazał źródeł swojego utrzymania, trudno bowiem uznać jego wypowiedzi w tej kwestii za wiarygodne. Ponadto - wbrew twierdzeniom skarżącego - nie udokumentował on zbycia swojej części gospodarstwa rolnego (nie wiadomo nawet w jakiej ułamkowej części jest współwłaścicielem przedmiotowego gospodarstwa) czy zaprzestania prowadzenia działalności w ramach działów specjalnych produkcji rolnej. Sam fakt likwidacji [...] "E." spółki cywilnej z siedzibą w D. nie jest bowiem równoznaczny z zakończeniem prowadzenia działalności przez byłych wspólników tej spółki. Mogło bowiem nastąpić przekształcenie prowadzenia tego rodzaju działalności w inną formę prawną. Nie została również klarownie wyjaśniona kwestia posiadania przez skarżącego rachunków bankowych. Reasumując, skarżący nadal nie wykazuje należytej staranności w dążeniu do wszechstronnego wyjaśnienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Mając na uwadze powyższe, nie jest możliwe uznanie, że skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.