VI SA/Wa 543/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej przez K. D. była decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2013 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75j ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, ze zm.) – także jako Prawo o adwokaturze lub ustawa, utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką z [...] września 2013 r., stwierdzająca, iż K. D. uzyskała negatywny wynik egzaminu wstępnego. Do wydania rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: K. D. [...] września 2013 r. przystąpiła do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką przed Komisją Egzaminacyjną w K.. Uchwałą z [...] września 2013 r., komisja kwalifikacyjna ustaliła negatywny wynik egzaminu wstępnego K. D. na aplikację adwokacką. W wyniku weryfikacji testu ustalono, że uzyskała 99 punktów. Zgodnie z treścią z art. 75i ust. 3 Prawa o adwokaturze pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 100 punktów, a zatem ustalona przez Komisję Egzaminacyjną liczba punktów kandydatki oznaczała uzyskanie wyniku negatywnego. Pismem z 17 października 2013 r. K. D. złożyła odwołanie od powyższej uchwały, i wniosła o uznanie za prawidłowe udzielone przez nią odpowiedzi na pytania o nr 28, 37, 43, 65 oraz 66. Wystąpiła tym samym o zmianę zaskarżonej uchwały poprzez ustalenie, iż uzyskała wynik pozytywny z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. W treści odwołania szczegółowo odniosła się do poszczególnych pytań, które jej zdaniem skonstruowane były w sposób nieprecyzyjny, co spowodowało znaczące rozbieżności, w odpowiedziach poszczególnych zdających. Oceniając pytanie nr 28 oraz nr 37 podkreśliła, iż udzielone przez nią odpowiedzi, powinny zostać uwzględnione z uwagi na wątpliwości co do możliwości udzielenia prawidłowej odpowiedzi bez zastosowania argumentacji a contrario. Odnosząc się do treści pytania nr 43, wyjaśniła że, wskazana w zestawie prawidłowych odpowiedzi podstawa prawna tj. art. 461 k.c. nie wyjaśniała swoim zakresem wszystkich możliwych sytuacji faktycznych, jakie mogłyby powstać w związku z ustaniem stosunku użyczenia. Wyjaśniając zagadnienie ujęte w treści pytania nr 65, strona wyjaśniła, iż sam przepis - art. 3941 § 11 k.p.c., stanowiący jego podstawę jest wątpliwy treściowo, zatem samo przygotowanie na jego podstawie zadania egzaminacyjnego, należało uznać za nieprawidłowe. Zdaniem strony pytanie nr 66 skonstruowane zostało w sposób wadliwy, bowiem w treści użyto zwrotu "zasadą jest", który wprowadzał w błąd. Treść pytania wskazywała, iż istnieć mogą odstępstwa od normy z art. 46 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, gdy tymczasem takich wyjątków nie ma. Powołaną na wstępie decyzją z [...] grudnia 2013 r., Minister Sprawiedliwości, ponownie ocenił merytorycznie i rozstrzygnął całokształt sprawy, poddając analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także pytań testowych i wykazu prawidłowych odpowiedzi), jak i jego przebieg. Stwierdził, iż egzamin przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy Prawo o adwokaturze i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 945, ze zm.). W uzasadnieniu decyzji odniósł się do zarzutów i argumentów przedstawionych w odwołaniu i stwierdził, że zaskarżone pytania sformułowane zostały prawidłowo, zgodnie z kryteriami z art. 75i ust. 5 ustawy, a zatem brak było podstaw do zmiany czy uchylenia uchwały komisji kwalifikacyjnej i uwzględnienia wniesionego odwołania. Podkreślił, iż wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi wyłącznie jedna była poprawna, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Pytania testowe nie dotyczyły kwestii spornych w orzecznictwie i doktrynie. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów, organ przywołał treść zakwestionowanych pytań i wyjaśnił zasadność poczynionej oceny. Wyjaśnienia rozpoczęto od analizy treści pytania nr 28, które brzmiało: "Kodeks wykroczeń nie przewiduje odpowiedzialności za: a) podżeganie do wykroczenia, b) usiłowanie wykroczenia, c) przygotowanie do wykroczenia." Organ podkreślił, iż prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź "C", oparta bezpośrednio na treści art. 11-14 Kodeksu wykroczeń (a contrario), zaś strona udzieliła odpowiedzi "A". Zdaniem organu, pytanie oparto wprost na przepisach prawa, zatem wątpliwości strony uznano za chybione. Dokonując analizy treści pytania nr 37, organ przywołał jego treść: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, jeżeli przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia przekroczono z winy umyślnej granice sąsiedniego gruntu, właściciel tego gruntu: a) nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego, chyba że bez nie uzasadnionej zwłoki sprzeciwił się przekroczeniu granicy, b) nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego, chyba że grozi mu niewspółmiernie wielka szkoda, c) może żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem." Wyjaśnił, iż prawidłową odpowiedzią na powyższe pytanie, była możliwość "C", którą oparto o treść przepisów art. 222 § 2 k.c. oraz art. 151 k.c. Odpierając zarzuty odwołania, wskazał, iż strona nieprawidłowo wybrała odpowiedź "A", gdyż odpowiedź ta nie wynikała bezpośrednio z przepisów kodeksu cywilnego. Organ podkreślił, iż dla zdających wystarczającą była wiedza w zakresie ingerencji w cudze prawo własności, w postaci naruszenia granicy gruntu sąsiedniego z winy umyślnej. Właściciel tego gruntu mógł dochodzić ochrony swego prawa w pełnym zakresie na podstawie art. 222 § 2 k.c., nie zaś w stopniu ograniczonym do żądania stosownego wynagrodzenia albo wykupienia odpowiedniej części gruntu, jak ma to miejsce w przypadku takiego naruszenia z winy nieumyślnej, zgodnie z art. 151 k.c. W kontekście pytania nr 43, organ powołując się na jego treść Zgodnie z Kodeksem cywilnym, po rozwiązaniu umowy użyczenia, zobowiązany do wydania cudzej rzeczy będącej przedmiotem tej umowy: a) może ją zatrzymać do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot nakładów na rzecz, b) może ją zatrzymać do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o naprawienie szkody przez rzecz wyrządzonej, c) nie może jej zatrzymać do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot nakładów na rzecz oraz roszczeń o naprawienie szkody przez rzecz wyrządzonej. Wyjaśnił, iż jedyną prawidłową odpowiedzią na tak postawione pytanie była możliwość "C", jednakże strona udzieliła odpowiedzi "A". Kontrargumentując zarzuty skarżącej, organ wyjaśnił, że pytanie to dotyczyło umowy użyczenia, zatem w myśl art. 461 § 2 k.c. w przypadku takiej umowy, nie przysługuje zobowiązanemu do wydania rzeczy ustawowe prawo zatrzymania. Wobec powyższego, jedyną prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź "C", pozostałe dwie odpowiedzi zaś, tj. "A" i "B" były jednoznacznie wadliwe, gdyż rozwiązania w nich zawarte odnosiły się do opisanej w treści art. 461 § 1 k.c. reguły ustawowego prawa zatrzymania, nie zaś zwerbalizowanego w § 2 wyjątku od tej reguły, który obejmuje m.in. umowę użyczenia. Odnosząc się do treści pytania nr 65, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, od wyroku sądu drugiej instancji: a) przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego, b) przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego, c) nie przysługuje żaden środek zaskarżenia." Organ omówił treść przepisu art. 3941 § 11 k.p.c., który stanowił bezpośrednią podstawę prawidłowej odpowiedzi ujętej w punkcie "B". Strona, jako prawidłową potraktowała odpowiedź "C", co było błędem. Treść pytania i propozycja odpowiedzi "B" odzwierciedlały brzmienie przepisu art. 3941 § 11 k.p.c., wskazując nadto, że chodziło w nim o rozstrzygnięcie, czy, a jeśli tak, to jaki środek zaskarżenia przysługuje od wyroku sądu drugiej instancji. Zawarty w treści pytania passus "od wyroku sądu drugiej instancji" nie wypaczał ani nie naruszył przy tym treści przepisu, będącego podstawą do udzielenia prawidłowej odpowiedzi – co zarzucała strona w odwołaniu - lecz pozwolił na przyjęcie, że postawiony problem dotyczył zwyczajnego rozstrzygnięcia sądu odwoławczego, jakim w przypadku wniesienia apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji było orzeczenie wydawane w formie wyroku sądu drugiej instancji. W przypadku wyroku sądu drugiej instancji uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozstrzygnięcia przysługuje, zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego, na co wskazano w prawidłowej odpowiedzi "B". Wyjaśniając zagadnienie ujęte w pytaniu nr 66, które brzmiało "Zgodnie z ustawą o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zasadą jest, że od wniosku o wykreślenie wpisu w księdze wieczystej: a) pobiera się całą opłatę należną od wniosku o wpis, b) pobiera się połowę opłaty należnej od wniosku o wpis, c) nie pobiera się opłaty." Organ podkreślił, iż strona, udzielając nieprawidłowej odpowiedzi "A", nie dokonała prawidłowej analizy art. 46 ustawy o kosztach, który był podstawą pytania i wskazywał na rozwiązanie "B", jako jedynie poprawne. Konkludując pokreślił, iż ponowna analiza pytań egzaminacyjnych potwierdziła, iż zostały one skonstruowane prawidłowo i posiadały wyłącznie jedną poprawną odpowiedź, wynikającą z przepisów prawa, będących podstawą do jej udzielenia. Analizowane pytania, podobnie, jak i pozostałe, czyniły więc zadość wytycznym sądów administracyjnych odnośnie do konstrukcji i treści pytań na egzamin wstępny na aplikację adwokacką. Organ wskazał, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu wstępnego nie stanowi decyzji uznaniowej, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik z egzaminu uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 100 punktów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Pismem z 8 stycznia 2014 r., K. D. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie. W treści skargi zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa, w tym: - art. 75i ust 1 ustawy prawo o adwokaturze poprzez sformułowanie zagadnienia nr 37 w ten sposób, że odpowiedź nie wynikała wprost z przepisów prawa co wymagało od zdającego dokonania wykładni kilku przepisów, a nadto przeprowadzenia dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania; - art. 75i ust. 1 ustawy prawo o adwokaturze poprzez sformułowanie pytania i odpowiedzi nr 43 w ten sposób, że wśród zaproponowanych odpowiedzi więcej niż jedna była prawidłowa; - art. 75i ust. 1 ustawy prawo o adwokaturze poprzez umieszczenie wśród proponowanych odpowiedzi na pytanie nr 65, odpowiedzi nie wynikających z przepisów prawa, a opierających na zagadnieniach spornych i budzących wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie, przy jednoczesnym sformułowaniu pytania w sposób wprowadzający w błąd, oraz wymagający poczynienia od zdającego dodatkowych założeń; - art. 8 k.p.a. poprzez wymaganie od kandydata czynienia dodatkowych założeń przy udzielaniu odpowiedzi na pytanie 37, 43 i 65, pomimo zamieszczenia w instrukcji dotyczącej egzaminu wyraźnego zakazu takiego działania; - art. 7 k.p.a. poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych i nierozważnie w sposób wnikliwy i wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego co do treści kwestionowanych pytań; - art. 140 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75b ust. 10 ustawy prawo o adwokaturze poprzez zaniechanie dokonania analizy pisemnego uzasadnienia prawidłowych odpowiedzi zgłoszonych przez nich pytań testowych przedstawionego przez zespół do przygotowania pytań testowych, oraz braku skonfrontowania tego uzasadnienia z zarzutami skarżącej, oraz poglądami orzecznictwa oraz doktryny. W uzasadnieniu skargi strona odniosła się do argumentacji zawartej w decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2013 r., polemizując z analizą poszczególnych pytań, które zostały przez nią zakwestionowane już na etapie administracyjnym, nie wskazując na zarzuty dotyczące pytania nr 28. Odnosząc się do treści pytania nr 37 skarżąca podniosła, iż pytanie nie opierało się wprost na przepisach, bowiem dopiero dokonanie wykładni przepisów art. 222 § 2 k.c. oraz 151 k.c. interpretowanych a contrario, prowadziło do poprawnej odpowiedzi. Sytuacja taka wprowadzała w błąd kandydatów, gdyż wymagano od nich nie tylko znajomości literalnej treści przepisów, ale również musieli dokonać ich wykładni i stosowania w ramach konkretnego kazusu. Wyjaśniając swe stanowisko odnośnie zagadnienia nr 43, skarżąca podkreśliła, iż formuła pytania naruszała przepisy ustawy Prawo o adwokaturze, bowiem prowadziła do potencjalnie trzech prawidłowych odpowiedzi. Kwestionując prawidłowość pytania nr 65, strona podtrzymała argumentację prezentowaną na etapie odwołania, i podkreśliła dodatkowo, iż pytanie zostało sformułowane w sposób niejednoznaczny, powodując konieczność rozważenia na jego gruncie dwóch możliwych do zaistnienia sytuacji, co skutkowało możliwością udzielenia dwóch prawidłowych odpowiedzi. Ponadto nieprecyzyjność w sformułowaniu pytania odbiegającego w swojej treści w sposób istotny od właściwego przepisu wymagało od przystępującego do egzaminu na aplikację znajomości poglądów doktryny, a wręcz opowiedzenia się po jednej ze stron doktrynalnego sporu. Zdaniem skarżącej posłużenie się w pytaniu zwrotem "wyrok" sprawiło, że zdający mieli wątpliwość, czy pytanie nie odnosi się do ponownego orzeczenia wydanego w sprawie przez sąd II instancji. Skoro bowiem w świetle poglądów doktryny uchylenie wyroku sądu I instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania następuje w formie postanowienia, to posłużenie się w pytaniu słowem wyrok mogło odnosić się również do ponownego orzeczenia zapadłego w sprawie. Strona zarzuciła organowi bagatelizowanie nieprawidłowości w pytaniach, gdyż intencje, jakie przyświecały doświadczonym fachowcom - autorom pytań nie mogły być jasne dla osób rozpoczynających edukację zawodową. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśliła, iż pytania testowe nie mogą stanowić egzaminu ze znajomości niejednoznacznych i kontrowersyjnych często poglądów wyrażanych przez doktrynę, czy też przez judykaturę. Skarżąca zgłosiła swoje wątpliwości również wobec pytania nr 67 i nr 137 -jednakże nie rozwinęła w skardze zarzutów do tych pytań. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ponownie podkreślając zasadność swego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga nie ma uzasadnionych podstaw dla jej uwzględnienia. Egzamin przeprowadzony przez Komisję Egzaminacyjną ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości w K. został przeprowadzony z zachowaniem wymagań przepisów ustawy Prawo o adwokaturze. Nabór na aplikację przeprowadzono w drodze egzaminu wstępnego zgodnie z art. 75 ustawy, który polegał na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego, radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 75a ust. 3 ustawy). Minister Sprawiedliwości powołał Komisję Egzaminacyjną odpowiadającą wymaganiom z art. 75e ust. 1 ustawy, która to komisja składała się z siedmiu członków spełniających wymagania określone w art. 75e ust. 2, z zachowaniem warunku co do jej składu podanego w ust. 3. Minister Sprawiedliwości wyznaczył przewodniczącego Komisji i jego zastępców (art. 75e ust. 4). Zgodnie z art. 75i ust. 1 ustawy kandydat mógł wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznaczał na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskiwał 1 punkt. Prawidłowość odpowiedzi oceniana była według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego (ust. 1d). Test sprawdziła Komisja Egzaminacyjna w składzie, który przeprowadzał egzamin wstępny (art. 75i ust. 2) ustalając pozytywny wynik z egzaminu wstępnego wówczas, gdy kandydat uzyskał z testu co najmniej 100 punktów (ust. 3). Zgodnie z art. 75i ust. 4 ustawy z przebiegu egzaminu wstępnego sporządzono niezwłocznie protokół, który podpisali członkowie Komisji Kwalifikacyjnej uczestniczący w egzaminie wstępnym nie zgłaszając uwag do protokołu. Po przeprowadzeniu egzaminu Komisja Egzaminacyjna, zgodnie z art. 75j ust. 1 ustawy, w drodze uchwały nr [...] z dnia [...] września 2013 r. ustaliła wynik egzaminu K. D. jako negatywny i doręczyła odpis uchwały zdającej, a Przewodniczący Komisji niezwłocznie ogłosił wynik egzaminu (art. 75j ust. 2), od którego K. D. z zachowaniem terminu z art. 75j ust. 3 wniosła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Należy zatem stwierdzić, że postępowanie od strony formalnej prowadzone przez Komisję Egzaminacyjną było zgodne z obowiązującymi przepisami ustawy Prawo o adwokaturze. Należy zauważyć, że Sąd nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, gdyż rozpatruje sprawę zgodnie z kryteriami podanymi na wstępie. Z tych względów nie mógł poddać kontroli zastrzeżeń zawartych dopiero w skardze dotyczących pytań nr 67 i nr 137, jako że nie były przedmiotem rozpatrzenia przez Komisję Egzaminacyjną i Ministra Sprawiedliwości, a w szczególności skarżąca nie przedstawiła i nie uzasadniła konkretnych zarzutów, jakie kierowała w stosunku do tych pytań wskazując jedynie na zawarcie w tych pytaniach, podobnie jak w pytaniu nr 66, zwrotu "co do zasady". W skardze K. D. kwestionowała pytania nr nr 37, 43 i 65, ograniczając w ten sposób zakres zaskarżenia przez pominięcie pytań nr 28 i nr 66, które były kwestionowane w odwołaniu. Jednakże Sąd odnosząc się do całego rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji był obowiązany odnieść się także do ustaleń Ministra Sprawiedliwości dotyczących tych pytań i odpowiedzi, jakich udzieliła skarżąca. Pytanie nr 28 brzmiało: "Kodeks wykroczeń nie przewiduje odpowiedzialności za: A) podżeganie do wykroczenia, B) usiłowanie wykroczenia, C) przygotowanie do wykroczenia." Za prawidłową odpowiedź uznano wskazaną pod litera "C", opartą bezpośrednio na treści art. 11-14 Kodeksu wykroczeń, zaś skarżąca zakreśliła odpowiedzi "A". Należy podkreślić, że pytanie odnosiło bezpośrednio do regulacji zawartych w Kodeksie wykroczeń. Przepisy tego aktu normatywnego pozwalały na wyłączenie wprost odpowiedzi "A" i "B", gdyż zgodnie z art. 12 k.w. ustawa ta przewiduje odpowiedzialność za podżeganie, a zgodnie z jej art. 11 § 1 także za usiłowanie wykroczenia. Pozostałe przepisy nie przewidują odpowiedzialności za przygotowanie do wykroczenia, zatem jedyną poprawną odpowiedzią na to pytanie była podana pod literą "C". Pytanie nr 66: "Zgodnie z ustawą o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zasadą jest, że od wniosku o wykreślenie wpisu w księdze wieczystej: a) pobiera się całą opłatę należną od wniosku o wpis, b) pobiera się połowę opłaty należnej od wniosku o wpis, c) nie pobiera się opłaty." wymagało podania poprawnej odpowiedzi z litery "B", a nie jak zakreśliła skarżąca z litery "A". Prawidłową odpowiedź należało wyprowadzić wprost z art. 46 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - od wniosku o wykreślenie wpisu pobiera się połowę opłaty należnej od wniosku o wpis. Na pytanie nr 37: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, jeżeli przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia przekroczono z winy umyślnej granice sąsiedniego gruntu, właściciel tego gruntu: A) nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego, chyba że bez nie uzasadnionej zwłoki sprzeciwił się przekroczeniu granicy, B) nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego, chyba że grozi mu niewspółmiernie wielka szkoda, C) może żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem." należało prawidłowo udzielić odpowiedzi zawartej pod literą "C", a nie jako podała skarżąca odpowiedzi "A". Wbrew zarzutom skarżącej prawidłowa odpowiedź nie wymagała dokonywania wykładni kilku przepisów prawa. W pytaniu jednoznacznie wskazano, iż przekroczenie granicy nastąpiło z winy umyślnej. W związku z tym odpowiedzi podane pod literami "A" i "B" nie mogły być prawidłowe w świetle art. 151 k.c., gdyż przepis ten w swej hipotezie wskazuje na brak winy umyślnej – "jeżeli przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia przekroczono bez winy umyślnej granice sąsiedniego gruntu...", zatem pozostałe elementy tego przepisu, a zawarte w odpowiedziach "A" i "B", nie były zgodne z treścią pytania. W tych warunkach jedynie poprawna odpowiedź, to odpowiedź "C" odpowiadająca treści art. 222 § 2 k.c. - "Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń". Zatem ustalenia organu administracji w tym zakresie i wnioski z tych ustaleń wywiedzione nie naruszały przepisów prawa. Pytanie nr 43: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, po rozwiązaniu umowy użyczenia, zobowiązany do wydania cudzej rzeczy będącej przedmiotem tej umowy: A) może ją zatrzymać do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot nakładów na rzecz, B) może ją zatrzymać do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o naprawienie szkody przez rzecz wyrządzonej, C) nie może jej zatrzymać do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot nakładów na rzecz oraz roszczeń o naprawienie szkody przez rzecz wyrządzonej." Już sama treść odpowiedzi "A" i "B", wskazująca na możliwość zatrzymania rzeczy użyczonej powinna budzić zastanowienie, co do ich poprawności. Poprawną była odpowiedź "C", a nie wskazana przez skarżącą "A", gdyż zgodnie z art. 461 § 2 k.c. prawo zatrzymania nie ma zastosowania, gdy chodzi o zwrot rzeczy wynajętych, wydzierżawionych lub użyczonych. Kwestionowane pytanie nie prowadziło swoją treścią do możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi poprawnej, właśnie podanej pod literą "C", ze względu na treść art. 461 § 2 k.c. Pytanie nr 65: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, od wyroku sądu drugiej instancji: A) przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego, B) przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego, C) nie przysługuje żaden środek zaskarżenia." budziło najwięcej wątpliwości skarżącej. Poprawną odpowiedzią była wskazana pod literą "B", a skarżąca zakreśliła literę "C". Prawidłowa odpowiedź wynikała z art. 394 (1) § 1 (1) k.p.c. - zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W związku więc z treścią wymienionego przepisu wskazanie przez skarżącą na poprawną odpowiedź z lit. "C" - nie przysługuje żaden środek zaskarżenia – było nieprawidłowe. Sama odpowiedź z litery "B" w połączeniu z treścią pytania i przepisu art. 394 (1) § 1 (1) k.p.c. dawała jedyną odpowiedź prawidłową, taką jakiej wybór wskazano w pkt 4 pouczenia do Części I – Zestaw pytań testowych – "Prawidłowa jest odpowiedź, która w połączeniu z treścią pytania tworzy – w świetle obowiązującego prawa – zdanie prawdziwe". W pytaniu jednoznacznie podano, że sąd drugiej instancji nie orzekł merytorycznie lecz wyrok sądu pierwszej instancji uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W związku zatem z treścią pytania nr 65, mając na względzie brak przesłanek z art. 398 (1) § 1 k.p.c. wprost uzasadniających odpowiedź zawartą pod lit. "A", jak i oczywistą błędną odpowiedź wskazaną pod lit. "C" ze względu na przepis art. 394 (1) § 1 (1) k.p.a., jedyną poprawną odpowiedzią była odpowiedź podana pod lit. "B". Przepis art. 394 (1) § 1 (1) k.p.c. ma służyć nadzorowania przez Sąd Najwyższy nadużywania przez sądy instytucji uchylania wyroków sądów pierwszej instancji, bez podejmowania czynności zmierzających do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z tych względów przepis ten, jako pewne nowum, ma dla wykonywania zawodu przez przyszłego adwokata, istotne znaczenie, stąd wymaganie jego znajomości przez zdających nie wydaję się, w ocenie składu orzekającego Sądu, nadmiarowa. Organ administracji uzasadniając swoje stanowisko, w ocenie Sądu nie naruszył wskazanych w skardze przepisów postępowania ani przepisów ustawy – Prawo o adwokaturze. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.