VI SA/Wa 554/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2011 r. sprawy ze skargi U. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyników egzaminu radcowskiego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości powołana w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej jako Komisja II stopnia), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania U. D. od uchwały nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 1 ds. przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości powołana do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Komisja Egzaminacyjna Nr 1 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. stwierdziła, że U. D. (dalej skarżąca) uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę dobrą z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę niedostateczną z czwartej ocenę bardzo dobrą, zaś z piątej ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Dokonując oceny zasadności postawionych w apelacji zarzutów egzaminatorzy wskazali na następujące uchybienia, które skutkowały wystawieniem przez obu egzaminatorów ocen niedostatecznych z części trzeciej (prawo cywilne): Pierwszy z egzaminatorów (SSA E. P.) stwierdził w protokole, iż: a. zachowane zostały wymogi formalne, praca spełnia wymogi pisma procesowego i apelacji, b. nieprawidłowo wskazano i zredagowano zakres zaskarżenia co do pkt I wyroku w zakresie odsetek, c. niepotrzebnie zgłoszono wniosek ewentualny o uchylenie wyroku na podstawie art. 386 § 4 k.p.c., d. brak interpretacji umowy łączącej strony, nie uzasadniono dlaczego w ocenie zdającej była to umowa przedwstępna, e. właściwa wykładnia postanowień umowy powinna była skutkować wnioskiem, ze jest to umowa tzw. deweloperska, do której nie ma zastosowania art. 390 §1 i 3 k.c. – zatem można domagać się pełnego odszkodowania, f. przy przyjętej koncepcji umowy przedwstępnej zdająca prawidłowo uznała, iż w ramach tzw. negatywnego interesu umowy mieszczą się straty poniesione w związku z obsługą kredytu, nie uzasadniało to jednak podniesienia zarzutu naruszenia art. 65 k.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. g. błędne wnioski wyciągnięte z uchwały SN z 25 czerwca 2009 r. sygn. akt III CZP 39/09, niezasadnie podniesiono, że roszczenie o zwrot zadatku nie uległo przedawnieniu na podstawie art. 390 § 3 k.c. h. całkowicie błędne uzasadnienia zarzutu nr 4 i. przy koncepcji zdającej powodowie uzyskaliby tylko 10 tys. złotych tytułem odszkodowania lub zwrotu zadatku, podczas gdy przy prawidłowej koncepcji 150 tys. złotych, zatem zaproponowane rozstrzygnięcie jest zdecydowanie niekorzystne dla klientów Drugi z egzaminujących (r. pr. D. S.), stwierdził, iż a. zachowane zostały wymogi formalne apelacji, b. błędna ocena zawartej przez strony umowy, zawarta została umowa definitywna – deweloperska, do której niewykonania zastosowanie mają ogólne przepisy kc – art. 471 k.c., c. podnosząc zarzuty dotyczące zadatku zdająca nie zważyła, iż domaganie się odszkodowania wyłącza żądanie zadatku, d. błędne odwołanie do uchwały SN , e. błędna ocena daty wymagalności roszczenia powodów o zapłatę, f. wezwanie do zapłaty winno mieć charakter kategoryczny i konkretny, tym samym zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c. był nietrafny, g. błędna ocena prawna skutkowała nie podniesieniem zarzutu dotyczącego roszczenia o zapłatę 150 tys. złotych h. błędne zaskarżenie wyroku w zakresie zadatku oraz zaskarżenie wyroku w pkt I w zakresie odsetek. W odwołaniu od powyższej uchwały, skarżąca podniosła następujące zarzuty: 1. kazus egzaminacyjny w części trzeciej egzaminu oparty został na zagadnieniu prawnym budzącym liczne kontrowersje i spory w orzecznictwie sądów oraz wśród przedstawicieli doktryny prawa, co powodowało możliwość rozstrzygnięcia tego samego zadania na różne sposoby, a odwołująca się rozwiązała kazus w jeden w dopuszczalnych w świetle wiedzy prawniczej sposobów, 2. przedstawiony w kazusie stan faktyczny oraz istniejące orzecznictwo sądowe przemawiały za przyjęciem, że strony zawarły umowę przedwstępną a nie tzw. umowę deweloperską, 3. zakres zaskarżenia przyjęty przez skarżącą wynikał z przyjęcia koncepcji umowy przedwstępnej, a tym samym możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych jedynie w granicach tzw. "ujemnego interesu umownego", który nie obejmuje zwrotu utraconych korzyści, 4. egzaminatorzy niesłusznie zanegowali możliwość jednoczesnego dochodzenia w apelacji odszkodowania i zadatku oraz prezentowane przez odwołującą się stanowisko dotyczące 10- letniego okresu przedawnienia roszczenia o zwrot zadatku. W uzasadnieniu odwołania skarżąca stwierdziła, że jej praca powinna zostać oceniona pozytywnie. Zgodnie ze wskazaniem zawartym w opisie istotnych zagadnień, skarżąca nie sporządziła opinii o niezasadności wnoszenia środka odwoławczego, lecz zaskarżyła przedmiotowy wyrok. Stanowisko zajęte w apelacji co do charakteru umowy łączącej strony i przysługującego powodom zakresu odszkodowania było zgodne z treścią zadania egzaminacyjnego, w tym z instrukcją o ważności umowy zawartej przez strony. Stąd, zarzut błędnej kwalifikacji umowy stron jako umowy przedwstępnej należy uznać za niesłuszny. Pozostałe uchybienia wskazane przez egzaminatorów nie były na tyle poważne, aby zadecydować o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego. Jednocześnie podkreśliła, że rozbieżności występujące w doktrynie i orzecznictwie co do kwestii prawnych występujących w kazusie nie mogą powodować, że rozwiązanie zadania w jeden z dopuszczalnych w świetle wiedzy prawniczej sposobów będzie oznaczało niezaliczenie egzaminu. Apelacja sporządzona przez skarżącą spełnia wszelkie wymogi formalne, nie popełniła ona uchybień, które spowodowałyby odrzucenie apelacji ani konieczność uzupełniania braków formalnych. Powołując się na powyższe, wniosła o zmianę uchwały przez ustalenie oceny pozytywnej z egzaminu z prawa cywilnego oraz ustalenie pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] stycznia 2011 r. Komisja II stopnia, odnosząc się do zarzutów odwołania podniosła, iż istota rozwiązania zadania egzaminacyjnego sprowadzała się do dwóch kwestii - dokonania prawidłowej kwalifikacji prawnej umowy i możliwości jednoczesnego żądania odszkodowania i zwrotu zadatku. Skarżąca w ogóle nie dokonała interpretacji umowy łączącej strony, nie uzasadniła dlaczego w jej ocenie była to umowa przedwstępna. Właściwa wykładnia postanowień umowy winna była natomiast skutkować wnioskiem, iż jest to umowa tzw. deweloperska do której nie ma zastosowania art. 390 § 1 i 3 k.c., a zatem można byłoby domagać się pełnego odszkodowania. Przy przyjętej koncepcji umowy przedwstępnej zdająca prawidłowo uznała, że w ramach tzw. negatywnego interesu umowy mieszczą się straty poniesione w związku z obsługą kredytu. Nie uzasadniało to jednak podniesienia zarzutu naruszenia art. 65 k.c. w zw. z ar 233 § 1 k.p.c., gdyż była to kwestia kwalifikacji prawnej szkody a nie oceny dowodów. Odnośnie drugiego z powołanych problemów, to skarżąca powołała się na uchwałę SN z 25 czerwca 2009 r., sygn. akt III CZP 39/09, ale wyciągnęła z niej błędne wnioski, iż można dochodzić jednocześnie odszkodowania i zwrotu zadatku, podczas gdy z uchwały tej wynika, że są to roszczenia alternatywne. Niezasadnie ponadto podniosła, że roszczenie o zwrot zadatku nie uległo przedawnieniu na podstawie art. 390 § 3 k.c., a uzasadnienie tego zarzutu było całkowicie błędne. Błędnie oceniła także datę wymagalności roszczenia powodów o zapłatę. W dalszej części Komisja II stopnia podzieliła stanowisko egzaminujących w odniesieniu do wezwania do zapłaty oraz wysokości uzyskanego przez powodów odszkodowania. Zdaniem organu odwoławczego, oparcie apelacji na założeniu, że strony łączyła umowa przedwstępna nie leżało w interesie strony powodowej, bo utrudniało formułowanie zarzutów zmierzających do zasądzenia na rzecz powodów świadczeń odszkodowawczych. Zakwalifikowanie przez skarżącą umowy jako przedwstępnej, prawidłowo powinno ją jednak doprowadzić do wniosku, że jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej w zakresie tzw. ujemnego interesu umownego. W takim wypadku skarżąca winna rozważyć interes reprezentowanej strony i zdecydować o podstawach (lub ich braku) w dochodzeniu zasądzenia na rzecz powodów kwoty 150 tys. złotych wyrażających się w różnicy wartości lokalu. Zastrzeżenia wywołał podniesiony w ocenianej apelacji zarzut naruszenia art. 390 § 3 k.c. i 118 k.c., bowiem w ocenie skarżącej roszczenie o zadatek z umowy przedwstępnej przedawnia się na zasadach ogólnych. Komisja II stopnia w odniesieniu do powyższego podniosła, że dokonana w 2003 r. zmiana Kodeku cywilnego jednoznacznie wskazuje, że zamiarem ustawodawcy było objęcie rocznym terminem przedawnienia wszystkich roszczeń, które powstały wskutek zawarcia umowy przedwstępnej, także wynikających z jej dodatkowych zastrzeżeń umownych. Za trafne stanowisko Komisja II stopnia uznała również takie, że skarżąca przyjęła niewłaściwą datę wymagalności roszczeń pieniężnych, w konsekwencji czego błędnie sformułowała wniosek apelacyjny w przedmiocie zasądzenia odsetek ustawowych. W stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym możliwe było przyjęcie jedynie dwóch dat. Autorka pracy mogła wnosić o zasądzenie dochodzonej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi bądź od daty wezwania pozwanego do zapłaty, czego podstawą jest art. 455 k.c., bądź od dnia doręczenia odpisu pozwu. Za słuszne należało również uznać uwagi egzaminatorów odnośnie braków formalnych apelacji ze względu na nieudolne sformułowanie wniosków apelacyjnych w zakresie odsetek. Reasumując, Komisja II stopnia uznała, iż biorąc pod uwagę treść apelacji sporządzonej przez skarżącą, wystawienie oceny niedostatecznej z pracy cywilnej należało uznać za zasadne. Stwierdzone nieprawidłowości nie dyskwalifikowały całej apelacji, która sporządzona została z zachowaniem odpowiednich standardów języka prawniczego i która zawiera niezbędne elementy konstrukcyjne oraz obejmuje zarzuty mogące doprowadzić do nieznacznej zmiany wyroku na korzyść strony skarżącej i częściowo trafną argumentację prawną, jednak przyjęcie mniej korzystnej dla mandanta konstrukcji prawnej umowy oraz tak poważne błędy, jak bezzasadne ograniczenie zakresu zaskarżenia, pozbawiające stronę realnych szans na uzyskanie odszkodowania większym stopniu, aniżeli zasądził je sąd pierwszej instancji, a z drugiej strony niezasadny zarzut odnoszący się do przedawnienia roszczenia o zadatek, prowadzący do oddalenia apelacji w tej części i obciążenia klientów częścią kosztów postępowania apelacyjnego, wadliwe określenie daty wymagalności dochodzonych roszczeń i nieprawidłowo zgłoszone wnioski apelacyjne w zakresie odsetek oraz brak jakiegokolwiek uzasadnienia prawnego dla przyjętej kwalifikacji przedmiotowej umowy, świadczyły o niewystarczającym opanowaniu przez skarżącą materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Zaskarżając uchwałę Komisji II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wnosząc o jej uchylenie, U. D. podniosła zarzut: 1. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, 77 § 1, 107 § 3 i 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kpa w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych - poprzez nie odniesienie się przez Komisję II stopnia w zaskarżonej uchwale do wszystkich zarzutów odwołania; 2. naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 390 § 1 k.c. oraz w zw. z art. 390 § 3 w zw. z art. 118 k.c. - poprzez dokonanie nierzetelnej oceny poprawności zaproponowanego przez skarżącą rozwiązania zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego i uznanie, że skarżąca nie uwzględniła w dostatecznym stopniu interesu reprezentowanej strony, w wyniku błędnej interpretacji wskazanych przepisów prawa materialnego, polegającej na przyjęciu, że: a) w przypadku uchylania się jednej ze stron umowy przedwstępnej od zawarcia umowy przyrzeczonej, drugiej stronie umowy przedwstępnej przysługuje roszczenie o naprawienie szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej, obejmujące korzyści utracone na skutek nie wykonania umowy przyrzeczonej - podczas gdy w doktrynie i orzecznictwie dominuje stanowisko, że zakres odszkodowania należnego uprawnionemu z umowy przedwstępnej nie obejmuje korzyści, które strona uzyskałaby w razie dojścia do skutku i wykonania umowy przyrzeczonej; b) do roszczenia z tytułu zadatku nie stosuje się ogólnego 10 - letniego terminu przedawnienia roszczeń, lecz iż przedawnia się ono w rocznym terminie przewidzianym dla roszczeń z umowy przedwstępnej, co jest sprzeczne z dominującym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa; 3. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - poprzez uznanie, że negatywny wpływ na ocenę rozwiązania zadania z prawa cywilnego mógł mieć brak uzasadnienia prawnego dla kwalifikacji umowy wiążącej strony jako umowy przedwstępnej w sytuacji, gdy zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego okoliczność ta nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania ani przez sąd pierwszej instancji; Uzasadniając swoje stanowisko w odniesieniu do naruszenia przepisów postępowania, skarżąca podniosła, iż Komisja II stopnia w swojej uchwale nie odniosła się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu, pominęła bowiem podniesiony w pkt VI uzasadnienia odwołania zarzut skarżącej, że Komisja Egzaminacyjna bezzasadnie zarzuciła jej niepotrzebne zgłoszenie w sporządzonej apelacji, na podstawie art. 386 § 4 k.p.c., wniosku ewentualnego o uchylenie zaskarżonego wyroku – czym organ odwoławczy naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 138 kpa. W odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa materialnego, szeroko powołując się na orzecznictwo, skarżąca argumentowała, że oceniając jej pracę egzaminacyjną, organ odwoławczy oparł swoją ocenę na błędnej interpretacji przepisów prawa regulujących zakres odszkodowania przysługującego stronie z tytułu uchylenia się drugiej strony umowy przedwstępnej od zawarcia umowy przyrzeczonej oraz okres przedawnienia roszczenia o zwrot zadatku. Skarżąca nie zgodziła się za stanowiskiem, iż prawidłowe rozwiązanie zadania z prawa cywilnego powinno obejmować zaskarżenie wyroku sądu pierwszej instancji w części, w jakiej oddalił roszczenie powodów o zasądzenie kwoty utraconych korzyści w postaci różnicy w cenie lokalu, który powodowie mieli nabyć w wykonaniu umowy przyrzeczonej. Ponadto podniosła, że Komisja II stopnia dokonała błędnej oceny prawidłowości zastosowania przez skarżącą przepisów dotyczących okresu przedawnienia roszczenia o zwrot zadatku, bowiem zdaniem organu prawidłowe rozwiązanie polegało na przyjęciu, iż termin przedawnienia roszczenie o zwrot kwoty zadatku wynosi 1 rok, a więc zdający powinien był przyjąć, iż roszczenie powodów w tym zakresie uległo przedawnieniu. Takie stanowisko skarżąca uznała za oczywiście sprzeczne z obowiązującym stanem prawnym, a nadto wskazała, iż organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutu odwołania w tym zakresie, że w obowiązującym stanie prawnym zasadne jest przyjęcie twierdzenia, iż okres przedawnienia roszczenia z tytułu zadatku wynosi 10 lat, co poparła wypowiedziami przedstawicieli doktryny i judykatury. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko, Komisja II stopnia argumentowała, iż nie są uzasadnione zarzuty naruszenia przepisów postępowania, bowiem uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie wymagane przez przepisy prawa elementy, pozwalające na zapoznanie się z motywami podjętego rozstrzygnięcia. Zarówno w uchwale Komisji Egzaminacyjnej, jak i uchwale Komisji II stopnia podane oraz należycie uzasadnione zostały przesłanki podjętych rozstrzygnięć. Podniesione przez skarżącą zarzuty zostały przez organ odwoławczy wnikliwie przeanalizowane, o czym świadczyło częściowe ich uwzględnienie. Odnosząc się do wywodów skarżącej w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego, organ zważył, że zgodnie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych ocena rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonywana jest w szczególności pod kątem zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W ocenie Komisji II stopnia, oznacza to nie tylko konieczność sporządzenia apelacji poprawnej pod względem formalnym i merytorycznym, lecz również - a może przede wszystkim - wybór i należyte uzasadnienie takiego stanowiska, które umożliwi najpełniejszą realizację interesów mocodawcy. Powyższe, zdaniem organu, wyraża się w zaskarżeniu wyroku w części pozwalającej na uwzględnienie możliwie najdalej idących roszczeń powoda oraz zaprezentowanie takiego poglądu i argumentacji na jego poparcie, który w świetle obowiązującego prawa na uwzględnienie tych roszczeń pozwoli. Apelacja sporządzona przez skarżącą wymogów tych nie spełniała. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należy stwierdzić, że skarga U. D. nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania nie doszło do istotnego naruszenia procedury administracyjnej, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 i § 4 k.p.a., które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały, zaś organy nie dopuściły się dowolności postępowania, co stara się wykazać skarżąca. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej uchwały stanowiły przepisy ustawy o radcach prawnych, w tym art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 366 ust. 2. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala zakwalifikować uchwały komisji egzaminacyjnej jako decyzje administracyjne. Przepisy ustawy o radcach prawnych określają kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, stanowiąc jednocześnie granice ocen stosowanych przez organy administracji. Treść podanych poniżej przepisów wskazuje jednoznacznie, że uchwały wydawane są w warunkach uznania administracyjnego. Zgodnie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Zasady i sposób oceny wiedzy przyszłego radcy prawnego określono w art. 365 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. W myśl art. 366 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji egzaminacyjnej. Komisja egzaminacyjna wydaje zdającemu uchwałę, a jej odpis przesyła Ministrowi Sprawiedliwości, Prezesowi Krajowej Rady Radców Prawnych oraz dołącza do akt osobowych zdającego. Określenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Egzaminacyjnej, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do art. 138 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, wydając uchwałę bierze pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Z uwagi na treść cytowanych powyżej przepisów, określających warunki zdania egzaminu radcowskiego należy stwierdzić, że uchwała w tym zakresie wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, gdyż Komisja Egzaminacyjna jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Uznanie administracyjne w indywidualnych sprawach dotyczące ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Oznacza to, że komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia z uwzględnieniem kryteriów wynikających z podanych powyżej przepisów ustawy o radcach prawnych. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyroku NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141). Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. /w:/ wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83). W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie stwierdzono naruszenia podanej zasady. W ocenie Sądu, organy obu instancji zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, składający się z wypowiedzi pisemnych skarżącego w związku z rozwiązanymi zadaniami z różnych dziedzin prawa, w tym prawa cywilnego, z którego skarżąca otrzymała ocenę niedostateczną oraz ocenami wystawionymi przez wyznaczonych egzaminatorów. Sporządzona przez skarżącą apelacja (zadanie z zakresu prawa cywilnego) została sprawdzona i oceniona przez dwóch egzaminatorów, stosownie do art. 365 ust. 1-3 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Oceny cząstkowe oraz opinie egzaminatorów zostały wzięte pod uwagę przez Komisję podejmującą uchwałę nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. oraz Komisję Egzaminacyjną II Stopnia, która wydała uchwałę nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. w wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej z dnia [...] sierpnia 2010 r. W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przedstawiła zarzuty i argumenty strony podniesione w odwołaniu, a następnie odniosła się do nich w dalszej części rozważań. Jak słusznie zauważyła skarżąca w uzasadnieniu wniesionej skargi główny zarzut postawiony przez egzaminatorów odnośnie sporządzonej apelacji dotyczył niewłaściwej ochrony interesów powodów poprzez brak domagania się odszkodowania nie tylko w zakresie rzeczywistej straty (damnum emergens), ale także utraconych korzyści (lucrum cessans) także przy poczynionym przez skarżącą założeniu, że w sprawie została zawarta umowa przedwstępna, a nie umowa deweloperska. Komisja Egzaminacyjna przyznała bowiem skarżącej rację, że ocena charakteru umowy opisanej w kazusie egzaminacyjnym budzi w literaturze i orzecznictwie szereg wątpliwości. Komisja dostrzegła problem z uwagi na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczące nienazwanej umowy deweloperskiej, jej podobieństw i różnic w porównaniu z uregulowaną w kodeksie cywilnym w art. 389 i art. 390 umową przedwstępną. Komisja Egzaminacyjna, przychylając się do założonego przez stronę charakteru umowy przedwstępnej, wykazała, iż skarżąca nie wyciągnęła właściwych wniosków, a co za tym idzie nie zawarła w sporządzonej apelacji żądań, które w pełni zabezpieczałyby interes reprezentowanych powodów. Komisja Egzaminacyjna w uzasadnieniu uchwały wskazała również, które uwagi egzaminatorów dotyczące sporządzonej przez skarżącą apelacji, uznała za zasadne. Komisja Egzaminacyjna zgodziła się ze stanowiskiem egzaminatorów odnośnie kwestii przedawnienia roszczenia o zadatek z umowy przedwstępnej tj. zarzutu naruszenia art. 390 § 3 k.c. i 118 k.c. W ocenie zdającej roszczenie o zadatek z umowy przedwstępnej przedawnia się na zasadach ogólnych. Pogląd taki był jednak aktualny jedynie do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 14.02.2003 roku o zmianie ustawy Kodeks Cywilny (por. uchwała SN z dnia 21.11.2006 roku, III CZP 102/2006). Dokonana zmiana jednoznacznie wskazuje, że zamiarem ustawodawcy było objęcie rocznym terminem przedawnienia wszystkich roszczeń, które powstały wskutek zawarcia umowy przedwstępnej, także wynikających z jej dodatkowych zastrzeżeń umownych (por. podobnie M. Krajewski (w:) System prawa prywatnego, t. 5, s. 771-772; P. Machnikowski (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2008, art. 390, nb 20; W. Popiołek (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 2005, art. 390, nb 16). Chodzi więc o żądanie zawarcia umowy przyrzeczonej, żądanie odszkodowania, żądanie zapłaty kary umownej czy zwrotu przedmiotu zadatku w podwójnej wysokości. Zgodzić się natomiast można z poglądem Zdającej, iż umówiony przez strony zadatek nie tamował możliwości dochodzenia Odszkodowania. Trafnie także stwierdzono, iż Egzaminowana przyjęła niewłaściwą datę wymagalności roszczeń pieniężnych, w konsekwencji czego błędnie sformułowała wniosek apelacyjny w przedmiocie zasądzenia odsetek ustawowych. Nie budzi bowiem wątpliwości, że w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym możliwe było przyjęcie jedynie dwóch dat. Autor pracy mógł wnosić o zasądzenie dochodzonej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi bądź od daty wezwania pozwanego do zapłaty, czego podstawą jest art. 455 k.c. (wymagalność roszczenia od daty wezwania dłużnika do zapłaty), bądź od dnia doręczenia odpisu pozwu. Drugie rozwiązanie, w przypadku wątpliwości, co do skuteczności i prawidłowości wezwania do zapłaty skierowanego do pozwanego, uznać należy za właściwsze w przedmiotowej sprawie (choć wskazanie daty wezwania do zapłaty również byłoby prawidłowe). O wymagalności roszczeń pieniężnych z tytułu odszkodowania za nie wykonanie zobowiązania nie decyduje zaś termin spełnienia świadczenia niepieniężnego. Za słuszne należało również uznać uwagi egzaminatorów odnośnie braków formalnych apelacji ze względu na nieudolne sformułowanie wniosków apelacyjnych w zakresie odsetek. Reasumując należy stwierdzić, że wystawienie oceny niedostatecznej z pracy cywilnej było uzasadnione. Wprawdzie apelacja została sporządzona z zachowaniem odpowiednich standardów języka prawniczego i zawierała niezbędne elementy konstrukcyjne oraz mogła doprowadzić do nieznacznej zmiany wyroków na korzyść strony skarżącej to jednak pozostałe uchybienia pracy przesądzają o ocenie niedostatecznej. Skarżąca ograniczyła zakres zaskarżenia w związku z czym strona została pozbawiona możliwości uzyskania odszkodowania w znacznie większym stopniu. Poważnym błędem jest niezasadny zarzut odnoszący się do przedawnienia roszczeń o zadatek. W tej części Sąd odwoławczy oddaliłby roszczenie a skarżący podnieśliby koszty z tym związane. Prawdą jest, że Komisja egzaminacyjna II stopnia nie odniosła się do zarzutu skarżącej, że Komisja Egzaminacyjna nr 1 bezzasadnie zarzuciła skarżącej niepotrzebne zgłoszenie w pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego, na podstawie art. 386 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego, wniosku ewentualnego o uchylenie zaskarżonego wyroku. Jest to zarzut o charakterze procesowym w związku z powyższym Sąd stwierdza, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, a więc nie mogło stanowić podstawy do uchylenia uchwały zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stanowiska Komisji obu instancji zostały prawidłowo uzasadnione w wydanych w sprawie uchwałach, w tym zaskarżonej uchwale Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego uchwałą z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], której treść odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., zawierając uzasadnienie faktyczne i prawne. Wobec powyższego należy uznać, iż Komisja Egzaminacyjna, nie uchybiła normom zawartym w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., nie dopuściła się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa wyrażonej w art. 8 k.p.a., z której wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, który jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. W tym stanie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekła jak w sentencji wyroku.