VI SA/Wa 598/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2011 r. sprawy ze skargi I. z siedzibą w T., Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2010 r. nr Sp. [...] w przedmiocie udzielenia prawa ochronnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącej I. z siedzibą w T., Niemcy kwotę 1257 (jeden tysiąc dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej – organ - decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...], oddalił sprzeciw skarżącej I. z siedzibą w T., Niemcy wobec decyzji Urzędu Patentowego o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy słowny KOLUMBIA nr [...] na rzecz "O." J. C., L. Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Do organu, wpłynął w terminie sprzeciw skarżącej wobec prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] lipca 2007 o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy słowny KOLUMBIA (sporny znak). Sprzeciwiający podniósł, że sporny znak przeznaczony jest do oznaczania w klasie 34 towarów: papierosy, tytoń, materiały dla palących, gilzy papierosowe, bibułki papierosowe, akcesoria dla palaczy, zapałki oraz w klasie 35: prowadzenie punktów sprzedaży hurtowej i detalicznej papierosów, wyrobów tytoniowych oraz akcesoriów tytoniowych. Jego zdaniem, udzielenie prawa ochronnego na znak towarowy KOLUMBIA nastąpiło z naruszeniem przepisu art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo własności przemysłowej, który nie dopuszcza udzielenia prawa wyłącznego na znak identyczny lub podobny do znaku towarowego, na który udzielono prawa ochronnego lub zgłoszonego w celu uzyskania prawa ochronnego (o ile na znak taki zostanie udzielone prawo ochronne) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych, jeżeli zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym. Wskazał, że jest uprawniony z międzynarodowej rejestracji znaku towarowego COLUMBUS nr [...] przeznaczonego do oznaczania towarów w klasie 34 bibułek papierosowych, luźnych papierowych liści papierosowych, okrągłych rurek papierosowych, gilz papierosowych, przyborów do zwijania papierosów, filtrów do palenia tytoniu, tytoniu do palenia, nieprzetworzonego tytoniu oraz słowno – graficznego znaku towarowego słownego COLUMBUS nr [...] przeznaczonego do oznaczania towarów w klasie 34: bibułek papierosowych, tubek papierosowych (bez tytoniu), filtrów papierosowych, kieszonkowych maszynek do zwijania papierosów, ręcznych maszynek do umieszczania tytoniu w tubkach papierowych, zapałek i artykułów dla palaczy. Sprzeciwiający się wskazał na podobieństwo i częściową identyczność ww. towarów z towarami, dla których oznaczenia przeznaczony jest znak towarowy KOLUMBIA. Jego zdaniem, przeciwstawione znaki są podobne do znaku spornego na wszystkich trzech płaszczyznach postrzegania w takim stopniu, że istnieje niebezpieczeństwo wprowadzenia odbiorców w błąd. Wnoszący sprzeciw podkreślił, że w warstwie wizualnej wszystkie znaki posiadają identyczny człon "COLUMB-" posiadający znaczącą zdolność odróżniającą. Ponadto, zdaniem wnioskodawcy, odbiorcy szczególną wagę przywiązują do elementów wyróżniających, tj. "CO-" i "LUM-", natomiast zwracają mniejszą wagę na końcowe fragmenty słowa. Wnoszący sprzeciw stwierdził, że w warstwie fonetycznej przeciwstawiane znaki wykazują duże podobieństwo, zaś w warstwie znaczeniowej wszystkie znaki posiadają wspólny element słowny "COLUMB", który jest utożsamiany z postacią Krzysztofa Kolumba. W odpowiedzi na sprzeciw, uprawniony uznał go za bezzasadny. Zdaniem uprawnionego znaki COLUMBUS oraz sporny znak KOLUMBIA są odmiennie postrzegane we wszystkich trzech warstwach: wizualnej, fonetycznej i znaczeniowej. Podniósł, że nie występuje ryzyko skojarzenia między znakami, bowiem odbiorcy towarów i usług tymi znakami oznaczonymi dokładnie rozpoznają marki papierosów i ich nie mylą. Porównywane znaki towarowe w warstwie fonetycznej nie są do siebie podobne, bowiem końcówki "-IA" oraz "-US" wpływają na odmienne na ich postrzeganie. Brzmienie znaków jest zupełnie odmienne ze względu na akcenty padające na końcówki "-BUS" i "-BIA". Również w warstwie znaczeniowej, jak wskazał uprawniony, przeciwstawiane znaki różnią się od siebie i podał w uzasadnieniu między innymi, że COLUMBUS to miasto we wschodniej części USA, stolica stanu Ohio, natomiast COLUMBIA to miasto w środkowej części Stanów Zjednoczonych w stanie Missouri, a także pierwszy amerykański wahadłowiec. Jego zdaniem przeciwstawienie na płaszczyźnie wizualnej spornemu znakowi KOLUMBIA znaku słowno – graficznego COLUMBUS nie znajduje uzasadnienia. Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. oddalił przedmiotowy sprzeciw. Wskazał, że w myśl art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 Nr 119, poz. 1117 ze zm.) – dalej p.w.p., nie udziela się prawa ochronnego na znak towarowy identyczny lub podobny do znaku towarowego zarejestrowanego lub zgłoszonego do rejestracji (o ile znak taki zostanie zarejestrowany) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych, jeżeli jego używanie spowodować może wśród części odbiorców błąd polegający w szczególności na skojarzeniu między znakami. Zdaniem organu dokonując oceny podobieństwa towarów i usług należy uwzględnić wiele czynników, w tym naturę towarów lub usług, finalnych odbiorców, sposób ich użycia oraz to, czy mają względem siebie uzupełniający charakter. Należy ponadto ocenić, czy podmioty wytwarzające towar lub świadczące usługi konkurują ze sobą na rynku. Mając na uwadze powyższe stwierdzono, że istnieje identyczność lub podobieństwo między towarami i usługami, do oznaczania których przeznaczone są porównywane znaki, zaś jeśli chodzi o ocenę niebezpieczeństwa wprowadzenia odbiorców w błąd, po dokonaniu porównania tych znaków na trzech płaszczyznach postrzegania, uznano, że są one na tyle zróżnicowane, że takie niebezpieczeństwo nie zachodzi. W ocenie organu, pomimo że porównywane znaki przeznaczone są do oznaczania towarów jednorodzajowych, to jednak ze względu na znaczące różnice wynikające z ich cech odróżniających, nie istnieje obawa wprowadzenia odbiorców w błąd. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze I.w T., Niemcy, domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącej organ naruszył: 1. art. 7, art. 77 § 1 art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak całościowej oceny okoliczności ryzyka wprowadzenia w błąd, jak i niekompletne rozpatrzenie zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności materiałów potwierdzających podobieństwo porównywanych znaków; 2. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż sporny znak nie jest podobny do znaku towarowego skarżącej w taki sposób, że istnieje ryzyko skojarzenia pomiędzy znakami porównywanymi. W uzasadnieniu skargi eksponowane jest wadliwe przeprowadzenie przez Urząd Patentowy postępowania, przejawiające się dowolną oceną dowodów i okoliczności faktycznych w odniesieniu do ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd. Ponadto w ocenie skarżącej, organ uzasadnienie skarżonej decyzji skonstruował poprzez powielenie twierdzeń uprawnionego i nie odniósł się w nim do zasad prawa wspólnotowego, z których wynika między innymi, że małe różnice w liczbie liter często nie wystarczają, aby wykluczyć ryzyko podobieństwa wizualnego, zwłaszcza gdy znaki mają wspólną strukturę. Podkreślono, mając na uwadze decyzje Urzędu Harmonizacji Rynku Wewnętrznego i Izby Odwoławczej OHIM, że w sytuacji, gdy porównywane znaki różnią się jedną lub kilkoma literami, wówczas istnieje ryzyko wprowadzenia w błąd. Dodatkowo nie oceniono ryzyka wprowadzenia w błąd według etapów, które zostały ustanowione w wyniku orzecznictwa ETS, oceniając je w ramach jednego etapu dedukcji, co uniemożliwiło organowi wysnucie wniosków, skutkujących zastosowaniem art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Odwołując się do orzecznictwa wspólnotowego, wskazano, że w przypadku identyczności towarów, wystarczy mniejsze podobieństwo znaków, by zaistniało ryzyko wprowadzenia w błąd. Pełnomocnik skarżącej nadto podał, odnosząc się do stanowiska organu o istnieniu elementu "COLUMB" w innych zarejestrowanych znakach na rzecz różnych podmiotów, że spółka uprawniona z rejestracji tego znaku jest obecnie spółką zależną skarżącej, a zatem skarżąca ma monopol na wszystkie oznaczenia zawierające rdzeń "COLUMB" w odniesieniu do papierosów i produktów dla palaczy w klasie 34. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy podtrzymał swoje stanowisko, odrzucając zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej także p.p.s.a. W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga I. z siedzibą w T. – dalej skarżąca, zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Urzędu Patentowego RP z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy KOLUMBIA nr [...] narusza prawo w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 246 ust. 1 p.w.p. każdy może wnieść umotywowany sprzeciw wobec prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego o udzieleniu prawa ochronnego w ciągu 6 miesięcy od publikacji w Wiadomościach Urzędu Patentowego informacji o udzieleniu prawa. W świetle natomiast art. 247 ust. 2 p.w.p., jeżeli uprawniony w odpowiedzi na zawiadomienie o wniesieniu sprzeciwu, podniesie zarzut, że sprzeciw jest bezzasadny, sprawa zostaje przekazana do rozstrzygnięcia w postępowaniu spornym. Treść art. 255 ust. 1 pkt 9 p.w.p. wskazuje, że sprawy o unieważnienie prawa ochronnego na skutek złożonego sprzeciwu uznanego przez uprawnionego za bezzasadny Urząd Patentowy rozpatruje w trybie postępowania spornego. W rozpatrywanej sprawie znak towarowy słowny KOLUMBIA o nr [...] został zgłoszony do udzielenia ochrony w dniu 29 sierpnia 2005 r., czyli w okresie obowiązywania ustawy Prawo własności przemysłowej. Stwierdzić zatem należy, iż Urząd Patentowy, badając, czy przy udzieleniu prawa ochronnego z rejestracji przedmiotowego znaku towarowego zachowane zostały warunki dla jego udzielenia, prawidłowo zastosował przedmiotową ustawę. W myśl art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. nie udziela się prawa ochronnego na znak towarowy identyczny lub podobny do znaku towarowego zarejestrowanego lub zgłoszonego do rejestracji (o ile znak taki zostanie zarejestrowany) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych, jeżeli jego używanie spowodować może wśród części odbiorców błąd polegający w szczególności na skojarzeniu między znakami. Dodatkowo należy wskazać, że Urząd Patentowy działający w trybie postępowania spornego związany jest wskazaną podstawą prawną, rozpatrując tak sprzeciw, jak i wniosek o unieważnienie. Ponadto, w toku całego postępowania, w ramach którego stronom przysługuje prawo nieskrępowanego działania, to one kształtują zarzuty i argumentację na ich poparcie. W przedmiotowym postępowaniu zarzut był jasno sprecyzowany, a strony bez żadnych ograniczeń przedstawiały argumenty na rzecz swoich twierdzeń. Należy zatem stwierdzić, że w toku postępowania organ związany jest wyjaśnić stan faktyczny, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W sprawie niniejszej skarżąca uprawniona do wcześniejszego znaku COLUMBUS przeznaczonego dla akcesoriów dla palaczy, tj. towarów w klasie 34, sprzeciwiła się rejestracji znaku towarowego KOLUMBIA przeznaczonego także dla akcesoriów dla palaczy, tj. towarów w klasie 34 oraz dla papierosów (klasa 34) i dla usług w klasie 35 – prowadzenie punktów sprzedaży hurtowej i detalicznej papierosów i wyżej wymienionych akcesoriów dla palaczy. Należy zauważyć, że usługi objęte spornym znakiem w klasie 35 są podobne do towarów z klasy 34 znaków skarżącej. W zaskarżonej decyzji dokonując oceny identycznych towarów i usług w klasie 34 i 35 organ uznał, iż usługi takie jak prowadzenie punktów sprzedaży hurtowej i detalicznej papierosów, wyrobów tytoniowych oraz akcesoriów tytoniowych dotyczą sprzedaży papierosów, wyrobów tytoniowych oraz akcesoriów tytoniowych i odnoszą się do obrotu towarami, do których oznaczania przeznaczone są przeciwstawione prawa. Dlatego należy uznać je za podobne (jednorodzajowe). Powyższa decyzja odnosiła się do oceny identycznych towarów i usług w klasie 34 i 35. Organ w skarżonej decyzji nie dokonał szczegółowej analizy podobieństwa towarów i usług, ale również nie wyjaśnił dlaczego podjął decyzję sprzeczną z wcześniejszym stanowiskiem w innych identycznych sprawach. W ocenie Sądu, Urząd Patentowy przed podjęciem zaskarżonej decyzji porównał oba znaki towarowe na wszystkich trzech płaszczyznach postrzegania i stwierdził, że porównywane znaki są na tyle zróżnicowane, iż nie zachodzi niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd. Sporny znak składający się z ośmiu liter (KO – LUM – BIA) w warstwie fonetycznej nie jest, zdaniem organu podobny do znaku skarżącej COLUMBUS ze względu na różnicę dwóch ostatnich liter IA/US, w wymowie zaś wyraźnie słychać odmienne dźwięki BIA/BUS, różnica ta pozwala więc odbiorcom odróżniać przedmiotowe znaki. Fakt identyczności dwóch pierwszych sylab w żaden sposób nie przesądza o istnieniu ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd, a zatem nie wyklucza możliwości udzielenia prawa ochronnego. Porównując różnice między obydwoma znakami, należy analizować najpierw podobieństwa, a dopiero potem różnice. W doktrynie i orzecznictwie powszechnie przyjęty jest pogląd (por. R. Skubisz, op. cit., s. 91 i 92, M. Kępiński, op. cit., s. 11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 331/08; wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 17 marca 2004 r., sygn. T-183/02, pkt 83), że uwaga konsumenta skupia się przede wszystkim na podobieństwach i na początkowej części wyrazu stanowiącego znak towarowy. Znaki 8-literowe, których 6 pierwszych liter i dwie pierwsze sylaby są jednakowe - nie są różne. W toku postępowania administracyjnego zarzucano podobieństwo oznaczeń i związane z nim niebezpieczeństwo wprowadzenia odbiorców w błąd, który może polegać także na ryzyku powstania u konsumenta wrażenia powiązania między producentami towarów i usług opatrywanych obydwoma znakami. Ocena tego rodzaju ryzyka powinna być przeprowadzona, a zgodnie z ustalonym poglądem doktryny i orzecznictwa (por. R. Skubisz, op. cit., s. 93; wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. T-181/05, pkt 83; wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 6 lutego 2007 r., sygn. T-477/04, pkt 67) ryzyko pomyłki konsumenta co do powiązań między firmami stanowi przeszkodę rejestracyjną. Na polskim rynku występował - oprócz znaków należących do I. - tylko jeden znak towarowy dla wyrobów w klasie 34 z członem "columb-" (znak towarowy COLUMBO [...]), a znak ten w toku postępowania o jego unieważnienie z wniosku I. na skutek przejęcia grupy kapitałowej uprawnionego przez grupę kapitałową I.przeszedł na rzecz tej grupy. Zatem obecnie oprócz I. żadna firma konkurencyjna nie ma zarejestrowanego znaku towarowego z członem "columb-" dla wyrobów w klasie 34. Okoliczność ta powinna być rozważona przez organ przy ocenie podobieństwa znaków, a w szczególności zdolności odróżniającej członu "columb-" i ocenie tzw. "mocy" znaku wcześniejszego przy założeniu, że siła oddziaływania znaku jest tym mniejsza im więcej podobnych znaków używanych jest dla oznakowania podobnych towarów. Wniosek organu o braku podobieństwa pomiędzy porównywanymi oznaczeniami w warstwie wizualnej nie uwzględnia całego materiału dowodowego w sprawie i został bezpodstawnie ograniczony jedynie do znaku słowno-graficznego. Gdyby organ dokonał porównania w warstwie wizualnej znaku spornego ze znakiem słownym COLUMBUS [...], mógłby dojść do odmiennych wniosków uznając, iż istnieje podobieństwo pomiędzy porównywanymi oznaczeniami. Ponadto w sytuacji, gdzie znaki różnią się jedną lub kilkoma literami, tak jak w przedmiotowej sprawie, gdzie różnica pomiędzy porównywanymi znakami ogranicza się do zaledwie dwóch liter na końcu oznaczeń, organ winien odnieść się do stanowiska sądów, doktryny i praktyki innych organów rejestrujących. Kwestia ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, wpływa bowiem bezpośrednio na ocenę możliwości wprowadzenia konsumentów w błąd co do pochodzenia towarów. Tymczasem pełna ocena wszystkich aspektów ryzyka wprowadzenia w błąd, a w szczególności w jego szerokim rozumieniu, tzw. pośredniego ryzyka wprowadzenia w błąd, w oparciu o całościową ocenę wszystkich dowodów i przesłanek nie została w niniejszej sprawie dokonana. W zaskarżonej decyzji brak odniesienia do stanowiska OHIM pomimo okoliczności, iż zostało ono potwierdzone w wielu przykładowych decyzjach Urzędu Harmonizacji Rynku Wewnętrznego i Izby Odwoławczej OHIM, w których stwierdzono ryzyko wprowadzenia w błąd w sytuacji, gdy porównywane znaki różniły się jedną lub kilkoma literami. Organ w niniejszej sprawie dokonał dowolnej, błędnej i zawierającej braki oceny dowodów i okoliczności faktycznych w odniesieniu do przesłanki ryzyka wprowadzenia w błąd znaku KOLUMBIA [...] co skutkowało nieprawidłowym przyjęciem, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi ryzyko wprowadzenia w błąd. Istnieje zatem możliwość powstania po stronie przeciętnego odbiorcy pomyłki co do szeroko rozumianego źródła pochodzenia oznaczanych towarów lub usług. Niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd co do pochodzenia towarów (usług) stanowi zatem możliwość powstania, po stronie przeciętnego odbiorcy (nabywcy), błędnego osądu o handlowym pochodzeniu towarów lub usług pod danym znakiem, ze względu na znak zarejestrowany lub używany z wcześniejszym pierwszeństwem. Chodzi tutaj bowiem o taką sytuację, gdy przeciętny odbiorca, w następstwie skojarzenia dwóch znaków towarowych, może przypuszczać, że przedsiębiorstwo używające znaku podobnego pozostaje z podmiotem uprawnionym z wcześniejszej rejestracji w stosunkach gospodarczych lub prawnych, związkach organizacyjnych istotnych dla wytworzenia, oznaczenia i wprowadzenia danego towaru do obrotu (por. Wojciech Włodarczyk, Kolizja znaków towarowych: sprawa złotego zajączka Lindt Goldhase - polemika, Europejski Przegląd Sądowy Nr 12/2008, str.39). UP RP nie dokonał całościowej oceny ryzyka wprowadzenia w błąd i nie uwzględnił wszystkich aspektów sprawy w oparciu o polskie i wspólnotowe orzecznictwo dotyczące ryzyka wprowadzenia w błąd. Zdaniem Sądu należy jednocześnie uznać, iż organ nie zbadał wyczerpująco wszystkich istotnych okoliczności faktyczne związanych z niniejszą sprawą oraz nie przeprowadził dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organy administracji - rozstrzygając sprawę – nie oparły się na materiale zebranym w toku kontroli i nie dokonały jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach, organ nie uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku. Stosownie do przepisu art. 152 p.p.s.a. orzeczono o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaś o kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.