VI SA/Wa 601/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską oddala skargę Przedmiotem skargi jest decyzja nr [...] z [...] grudnia 2013 r. Ministra Sprawiedliwości wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, z późn. zm.), po rozpoznaniu odwołania E. T. (dalej "Strona", "Skarżąca"), utrzymująca w mocy uchwałę Nr [...] z [...] września 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. W wymienionej uchwale Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że Strona uzyskała negatywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikacją radcowską, który odbył się [...] września 2013 r. Strona udzieliła 99 prawidłowych odpowiedzi na pytania egzaminacyjne, uzyskując 99 punktów. Tymczasem, zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. Strona pismem z [...] października 2013 r. wniosła odwołanie od powyższej uchwały, podnosząc, że pytanie testowe nr 18 nie zawierało żadnej, poprawnej odpowiedzi. Treść pytania była następująca: "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego, spisania protokołu nie wymaga: A. przeprowadzenie okazania, B. przesłuchanie kuratora, C. przebieg posiedzenia sądu, jeżeli nie stawią się na nim uprawnione osoby i ich obecność nie jest obowiązkowa". Strona wskazała, że w wykazie prawidłowych odpowiedzi do zestawu pytań testowych na egzamin wstępny na aplikację adwokacką i radcowską w 2013 r., opublikowany na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, podano jako poprawną odpowiedź C, a jako podstawę prawną prawidłowej odpowiedzi wskazano art. 143 § 1 pkt 10 K.p.k. W art. 143 § 1 K.p.k. ustawodawca wymienił kategorie czynności, z których sporządzany jest protokół. Warianty odpowiedzi A i B określają kategorie czynności expressis verbis wymienione w tym przepisie, w związku z czym są błędne. W przepisie tym nie wymieniono sytuacji zawartej w wariancie odpowiedzi C, ponieważ jednak, przepisy K.p.k. przewidują sytuacje, w których wymagane jest spisanie protokołu z posiedzenia sądu niezależnie od tego, czy stawiennictwo stron było obowiązkowe oraz od tego czy strony się stawiły na posiedzeniu, dlatego według Strony, również odpowiedź C była nieprawidłowa. Przykładem tej sytuacji jest art. 418a K.p.k., który stanowi: "W wypadku wyrokowania poza rozprawą, treść wyroku udostępnia się publicznie przez złożenie jego odpisu na okres 7 dni w sekretariacie sądu, o czym należy uczynić wzmiankę w protokole posiedzenia". Tezę tę, jak wskazała Strona, potwierdza doktryna [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz do art. 297-467. Tom II, red, prof. dr hab. Piotr Hofmański, Elżbieta Sadzik, dr hab. Kazimierz Zgryzek, Rok wydania: 2.011, Wydawnictwo: C.H.Beck, (Legalis) "Skoro przepis przewiduje obowiązek uczynienia w protokole wzmianki o tym, że wyrok udostępniony jest w sekretariacie sądu, zasadne jest przyjęcie, że obligatoryjne jest sporządzenie protokołu z posiedzenia, na którym sąd wyrokuje. Wymaganie to rozszerza wymóg określony w art. 143 § 1 pkt 10 i oznacza, że w takiej sytuacji protokół musi być sporządzony niezależnie od tego, czy stawiły się na posiedzeniu strony ani też od tego, czy udział stron w posiedzeniu jest obowiązkowy. Komentowany przepis jest zatem przepisem stanowiącym inaczej w rozumieniu art. 143. Minister Sprawiedliwości w decyzji z [...] grudnia 2013 r. nie zgodził się ze stanowiskiem Strony, wskazując, że zarówno treść pytania, jak i propozycje odpowiedzi (w tym odpowiedź "C") oparte zostały na art. 143 § 1 K.p.k., z którego w pkt 10 wynika, że spisania protokołu wymaga: "przebieg posiedzenia sądu, jeżeli stawią się na nim uprawnione osoby albo ich obecność jest obowiązkowa". A contrario więc spisania protokołu nie wymaga: "przebieg posiedzenia sądu, jeżeli nie stawią się na nim uprawnione osoby i ich obecność nie jest obowiązkowa". Nakaz sporządzenia protokołu w przypadku przeprowadzenia okazania (odpowiedź "A") oraz w przypadku przesłuchania kuratora (odpowiedź "B") wynika jasno z art. 143 § 1 pkt 2 i 5 K.p.k. Pytanie nr 18 zostało zatem, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, sformułowane jednoznacznie oraz precyzyjnie. Minister Sprawiedliwości wskazał, że rozważanie, że żadna z proponowanych w pytaniu nr 18 odpowiedzi nie jest prawidłowa, w zakresie, w jakim nie obejmuje sytuacji odbywania posiedzenia bez udziału stron oraz wyrokowania poza rozprawą, o którym mowa w art. 418a K.p.k., byłoby czynieniem dodatkowych, niedopuszczalnych założeń wykraczających poza treść pytania. Przewidziana w art. 418a K.p.k. regulacja jest szczególna, wyjątkowa, ponieważ, co do zasady sąd wyrokuje na rozprawie i ogłasza wyrok ustnie. Nie sposób przyjąć, że tę sytuację obejmowała treść pytania 18. Gdyby pytanie miało dotyczyć publicznego ogłaszania wyroku zapadłego poza rozprawą, czyli wyjątkowo szczególnego przypadku, to byłoby to oddane w jego treści. Treść pytania oraz propozycje odpowiedzi w żadnej mierze nie nawiązują do sugerowanego przez Stronę przypadku i bezsprzecznie go nie obejmują. Ponadto specyfika i wyjątkowość tej regulacji wymagałaby zgoła odmiennego ujęcia omawianego pytania, aby problematyka z nim związana była w jego treści naprowadzona. Z kolei znajomość treści art. 143 § 1 K.p.k., w którym jasno i przejrzyście wymieniono sytuacje rodzące konieczność sporządzenia protokołu, była w pełni wystarczająca do zaznaczenia prawidłowej odpowiedzi. Wskazana przez Stronę odpowiedź "B" jest odpowiedzią nieprawidłową, gdyż przesłuchanie kuratora zawsze wymaga sporządzenia protokołu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z [...] stycznia 2014 r., Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła decyzji Ministra Sprawiedliwości naruszenie prawa materialnego, tj. art. 339 § 1 ustawy o radcach prawnych mające wpływ na wynik niniejszej sprawy poprzez uznanie, iż pytanie nr 18 zostało jednoznacznie i poprawnie sformułowane, tj. zawierało trzy propozycje odpowiedzi, z których jedna z nich była prawidłowa, a błędne udzielenie odpowiedzi przez Skarżącą jest konsekwencją przyjęcia przez nią dodatkowych zbędnych w ocenie organu założeń, pomimo okoliczności, iż kwestionowane pytanie odwoływało się generalnie do przepisów Kodeksu postępowania karnego, a nie wprost do konkretnego artykułu z Kodeksu. Tym samym tak sprecyzowane pytanie samo w sobie wymuszało na zdającym odniesienie się do wszystkich przepisów Kodeksu postępowania karnego dotyczącego tej materii, bez czynienia dodatkowych założeń, co w efekcie powodowało, że żadna odpowiedź w świetle obowiązujących w Kodeksie postępowania karnego regulacji w pytaniu nr 18 nie była odpowiedzią prawidłową. W skardze Skarżąca podtrzymała swoją argumentację zawartą w odwołaniu dodając, że konstrukcja pytania nr 18 nie wskazuje, że zostało oparte wyłącznie na art. 143 § 1 K.p.k., wobec tego Skarżąca nie poczyniła żadnych dodatkowych założeń, wykraczających poza treść pytania, co wskazał Minister Sprawiedliwości. W odpowiedzi na skargę, Minister Sprawiedliwości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu dającym podstawy do jej uchylenia. Podniesiony przez Skarżącą zarzut sprowadza się do stwierdzenia, że pytanie nr 18 z testu stanowiącego egzamin wstępny na aplikację radcowską, nie spełniało wymogów art. 339 § 1 ustawy o radcach prawnych, w związku z tym, że żadna z trzech propozycji odpowiedzi na pytanie, nie była prawidłowa. Tymczasem przepis ten stanowi, że: "Egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". Rozstrzygnięcie zatem, czy decyzja Ministra Sprawiedliwości utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej stwierdzającej, że Skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, została wydana z naruszeniem art. 339 § 1 ustawy o radcach prawnych, wymaga ustalenia, czy pytanie nr 18 z testu zostało sformułowane w sposób jednoznaczny i poprawny, zgodnie z wymogami tego przepisu. Przedmiotowe pytanie miało następujące brzmienie: "Zgodnie z Kodeksem postępowania karnego, spisania protokołu nie wymaga: A. przeprowadzenie okazania, B. przesłuchanie kuratora, C. przebieg posiedzenia sądu, jeżeli nie stawią się na nim uprawnione osoby i ich obecność nie jest obowiązkowa". Prawidłową odpowiedź, jak wskazał Minister Sprawiedliwości, stanowiła odpowiedź "C", na podstawie art. 143 § 1 pkt 10 K.p.k. Zgodnie z art. 143 K.p.k.: "§ 1. Spisania protokołu wymagają: 1) przyjęcie ustnego zawiadomienia o przestępstwie, wniosku o ściganie i jego cofnięcie, 2) przesłuchanie oskarżonego, świadka, biegłego i kuratora, 3) dokonanie oględzin, 4) dokonanie otwarcia zwłok oraz wyjęcie zwłok z grobu, 5) przeprowadzenie eksperymentu, konfrontacji oraz okazania, 6) przeszukanie osoby, miejsca, rzeczy i systemu informatycznego oraz zatrzymanie rzeczy i danych informatycznych, 7) otwarcie korespondencji i przesyłki oraz odtworzenie utrwalonych zapisów, 8) zaznajomienie podejrzanego z materiałami zebranymi w postępowaniu przygotowawczym, 9) przyjęcie poręczenia, 10) przebieg posiedzenia sądu, jeżeli stawią się na nim uprawnione osoby albo ich obecność jest obowiązkowa, 11) przebieg rozprawy. § 2. Z innych czynności spisuje się protokół, jeżeli przepis szczególny tego wymaga albo przeprowadzający czynność uzna to za potrzebne. W innych wypadkach można ograniczyć się do sporządzenia notatki urzędowej". Z przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że odpowiedzi "A" i "B" nie są poprawne ponieważ art. 143 § 1 pkt 2 i pkt 5 K.p.k. stanowi, że spisania protokołu wymagają przesłuchanie kuratora, a także przeprowadzenie okazania. Natomiast z treści art. 143 § 1 pkt 10 K.p.k., można poprzez wnioskowanie a contrario wywieść, że spisania protokołu nie wymaga przebieg posiedzenia sądu, jeżeli nie stawią się na nim uprawnione osoby i ich obecność nie jest obowiązkowa, co wskazuje na odpowiedź "C" jako odpowiedź prawidłową na pytanie nr 18. Skarżąca utrzymuje jednak, że istnieją sytuacje, w których pomimo, że na posiedzeniu sądu nie stawią się uprawnione osoby i ich obecność nie jest obowiązkowa, sąd ma obowiązek sporządzić protokół z takiego posiedzenia. Skarżąca jako przykład takiej sytuacji przywołała treść art. 418a K.p.k., zgodnie z którym: "W wypadku wyrokowania poza rozprawą, treść wyroku udostępnia się publicznie przez złożenie jego odpisu na okres 7 dni w sekretariacie sądu, o czym należy uczynić wzmiankę w protokole posiedzenia". Istnienie takich sytuacji, zdaniem Skarżącej, wyklucza prawidłowość odpowiedzi "C" na pytanie nr 18 z testu stanowiącego egzamin wstępny na aplikację radcowską. Sąd nie zgadza się z powyższym stanowiskiem Skarżącej. Sąd zauważa, że brak prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 18 testu w niniejszej sprawie, miałby miejsce wówczas, gdyby nie istniała żadna sytuacja, w której sąd nie musiałby sporządzać protokołu z posiedzenia, na które nie stawią się uprawnione osoby i ich obecność nie była obowiązkowa. A więc, gdyby stwierdzenie: "spisania protokołu nie wymaga przebieg posiedzenia sądu, jeżeli nie stawią się na nim uprawnione osoby i ich obecność nie jest obowiązkowa", nie było w żadnym przypadku prawdziwe. Istnienie natomiast takich sytuacji, w których powyższe stwierdzenie jest prawdziwe oznacza, iż odpowiedź "C" na przedmiotowe pytanie jest prawidłowa, pomimo występowania odstępstw od regulacji wynikającej z art. 143 § 1 pkt 10 K.p.k., na których możliwość występowania wskazuje już § 2 art. 143 K.p.k. Podkreślenia wymaga, że egzamin wstępny na aplikację radcowską jest sprawdzianem wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego. Jest to sprawdzian znajomości przepisów prawa z dziedzin prawa wymienionych w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, w tym z procesowego prawa karnego. Dla prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 18, niezbędna była znajomość treści art. 143 K.p.k. W ocenie Sądu, znajomość tego przepisu pozwoliłaby Skarżącej na wytypowanie prawidłowej odpowiedzi, pomimo brzmienia art. 418a K.p.k. Natomiast znajomość treści art. 418a K.p.k., bez znajomości art. 143 K.p.k., mogła istotnie sprawić problemy w wytypowaniu prawidłowej odpowiedzi. Tymczasem pytanie nr 18 z testu odnosiło się do przepisów Kodeksu postępowania karnego, bez wskazania konkretnej normy, a więc również do art. 143 K.p.k. W wyroku z 6 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 414/07, przywołanym przez Skarżącą, Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do normy wynikającej z art. 339 § 1 ustawy o radcach prawnych stwierdził, że: "Z tego unormowania wynika bezwzględny obowiązek zachowania szczególnej dbałości przy redagowaniu każdego zestawu pytań, aby nie było możliwe udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy pytaniem a odpowiedzią musi być zawsze sprawdzalna w oparciu o jednoznaczne kryteria wynikające ze stanu prawnego, do którego pytania nawiązują. Jeżeli takiego nawiązania nie ma, wówczas nie można uznać za wadliwą odpowiedź uwzględniającą wyjątki od zasady dopuszczone w innych przepisach prawnych. Nie można też odmówić przyznania punktu za udzieloną odpowiedź, w której przekonująco wykazano, że pozytywnej odpowiedzi nie zawiera żadne z trzech pytań zestawu. Uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu nawet przy udzieleniu błędnych odpowiedzi na 60 spośród 250 zestawu pytań w żadnym razie nie usprawiedliwia zamieszczanie w treści nieprecyzyjnie sformułowanych pytań stwarzających niebezpieczeństwo ich niejednolitego rozumienia. Na tym etapie przygotowania do zawodu nie można wreszcie obejmować pytaniami kwestii budzących spory w orzecznictwie i doktrynie". Zdaniem Sądu, żadna z sytuacji wskazanych w przytoczony wyroku NSA, nie miała miejsca w niniejszej sprawie. W szczególności nie wystąpiła, zarzucana przez Skarżącą sytuacja, iż w propozycjach odpowiedzi na pytanie nr 18, nie zawarto odpowiedzi prawidłowej, co Sąd wykazał powyżej. Ponadto nie można uznać redakcji pytania nr 18 za nieprecyzyjną, stwarzającą niebezpieczeństwo niejednolitego rozumienia tego pytania. Skarżąca zarzuca, że w treści tego pytania brak było odniesienia do konkretnego przepisu ustawy, przez co, jak można wnosić ze skargi, budziło ono wątpliwości. Tymczasem z treści spornego pytania wraz z propozycjami odpowiedzi jednoznacznie wynika, że pytanie dotyczyło art. 143 K.p.k., a wątpliwości mogły wynikać z nieznajomości tego przepisu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.