VI SA/Wa 603/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] stycznia 2017 r., nr v na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2016 poz. 1999 ze zm.), dalej poa utrzymało w mocy uchwałę ORA w [...] z dn. [...] listopada 2016 r. skreślającą adwokat M. S. z listy adwokatów. Do wydania niniejszych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Uchwałą z dnia [...] października 2015 r. ORA w [...] wpisała M. S. (zwaną dalej "skarżącą") na listę adwokatów. Stwierdzono, że skarżąca od 2010 r. wykonywała zawód komornika i uzyskała wpis na listę adwokatów nie wykonywających zawodu i nie złożyła ślubowania. Ustalono, że skarżąca nie zrezygnowała ze stanowiska komornika, dlatego też ORA w [...] w dniu [...] października 2016 r. wszczęła z urzędu postępowanie w sprawie skreślenia jej z listy adwokatów. Uchwałą z dnia [...] listopada 2016 r. ORA w [...] skreśliła skarżącą z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.o. W uzasadnieniu wskazano, że komornik jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym, co pozwalało zaszeregować go do kategorii "organu wymiaru sprawiedliwości". ORA powołała się na systemową i celowościową wykładnię przywołanego przepisu i stwierdziła, że skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, jak i te, które już w chwili wpisu stanowisko takie zajmowały, ale z niego nie zrezygnowały. Ratio legis tej formy jest przeciwdziałanie sytuacji, w której osoby zatrudnione w wymiarze sprawiedliwości lub organach ścigania mogłyby się równocześnie znajdować na liście adwokatów. Ustawodawca nie miał intencji różnicowania sytuacji adwokatów wedle momentu objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości (przed lub po wpisie na listę adwokatów). Uznano, że w obydwu przypadkach dochodzi do niedopuszczalnego łączenia takiego stanowiska z możliwością posługiwania się tytułem adwokata. ORA podkreśliła, że nie ma podstaw do różnicowania adwokatów wykonujących zawód oraz tych formalnie pozostających na liście, gdyż ustawa nie wprowadzała takiego rozróżnienia, a status adwokata ma jednakowy charakter niezależnie od okoliczności wykonywania zawodu. Od uchwały ORA skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów. Skarżąca zarzuciła uchwale ORA naruszenie art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, art. 65, 66 ust. 1 pkt. 2 i art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. Skarżąca wskazała, że żaden przepis nie obliguje do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata w określonym terminie od uzyskania wpisu, dlatego też nie złożyła ślubowania i nie zrezygnowała z zawodu komornika. Wskazała, że zgodnie z aktualnym stanowiskiem NSA nabycie prawa do wykonywania zawodu należy odróżnić od samego prawa wykonywania zawodu. Kwestia przystąpienia do wykonywania zawodu adwokata jest pozostawiona woli osoby zainteresowanej, a sam wpis na listę nie uprawnia jeszcze do występowania w roli profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem skarżącej, przepis art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. ma jedynie zapobiegać jednoczesnemu wykonywaniu zawodu adwokata i zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Ponadto według skarżącej art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. dotyczy jedynie wypadków, gdy wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej, niż objęcie stanowiska w wymiarze sprawiedliwości, zatem nie jest dopuszczalne dokonanie wykładni rozszerzającej działanie tego przepisu również na sytuację, gdy chronologia zdarzeń była odmienna (tak jak expressis verbis zostało to uregulowane w ustawie z dn. 6.VII.1982 r. o radach prawnych). Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej analizując odwołanie uznało, że w pierwszej kolejności wymaga rozważenia podkreślone przez skarżącą rozróżnienie na adwokatów wykonujących i nie wykonujących zawodu. Prezydium NRA uznało, że zróżnicowanie takie ma jedynie charakter wewnątrzorganizacyjny, nie przesądza co do istoty o odmiennym statusie osoby figurującej na jednej lub drugiej liście i wpływa jedynie na zakres obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.o.a.), nie zaś - na całokształt praw i obowiązków w strukturze samorządowej. Adwokat nie wykonujący zawodu bezsprzecznie pozostaje adwokatem i ma prawo posługiwania się tym tytułem zawodowym, który w świetle art. 1 ust. 4 p.o.a. podlega ochronie prawnej. Organ II instancji uznał tym samym, że istotną okolicznością jest figurowanie skarżącej na liście adwokatów i brak rezygnacji z wykonywania zawodu komornika. Odnosząc się do stanowiska skarżącej, w ocenie której kluczowe znaczenie powinna mieć chronologia faktów w niniejszej sprawie, która w jej ocenie stoi na przeszkodzie możliwości zastosowania sankcji z art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a., Prezydium NRA zgodziło się z tym stanowiskiem. Jednocześnie organ wyjaśnił, że w sytuacjach analogicznych z analizowaną dochodzi do paradoksu polegającego na tym, że w identycznym stanie faktycznym ma miejsce wpisanie czynnego komornika na listę adwokatów, a następnie - na bazie tych samych przesłanek - do jego skreślenia. Takie jednak efekty daje brak konsekwencji ustawodawcy w kształtowaniu prawa i wewnętrzna niespójność przyjętych rozwiązań ustawowych. Istnieją uzasadnione wątpliwości, czy art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. może stanowić przeszkodę dla uzyskania przez komornika wpisu na listę adwokatów, tak nie budzi podobnych wątpliwości, czy przepis ten stwarza podstawę dla skreślenia z tejże listy uprzednio wpisanej na nią osoby, która nadal pozostaje komornikiem. W ocenie Prezydium NRA, analizując treść przepisu art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. nie można poprzestać na wykładni językowej i na stwierdzeniu, że przepis ten ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości nastąpiło po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów. Wszystkie inne rodzaje wykładni, a zatem: celowościowa, funkcjonalna i systemowa prowadzą do konkluzji, że istotą tego przepisu jest bezwzględny zakaz łączenia stanowiska w wymiarze sprawiedliwości ze statusem adwokata, bez względu na kolejność zdarzeń prowadzących do zaistnienia takiej kolizji interesów. Zdaniem Prezydium, aktualny stan prawny wymusza na organach samorządu adwokackiego podejmowanie kolejnych sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć (wpis na listę adwokatów, a następnie skreślenie z niej), jednak działanie to nie nosi znamion naruszenia Konstytucji RP wobec niesłusznie zarzuconego przez skarżącą złamania zasady "praw nabytych". Każde prawo nabyte, w przypadku spełnienia określonych przesłanek, może być bowiem uprawnionemu odjęte, a takie przesłanki zaistniały właśnie w nin. sprawie. Następnie skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła uchwale Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej naruszenie: 1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) 65 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 65 i 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez bezpodstawne skreślenie skarżącej z listy adwokatów i pozbawienie jej nabytego prawa do wykonywania zawodu adwokata w oparciu o rygorystyczne przesłanki, które nie wynikają wprost z żadnego przepisu prawa, a nadto na podstawie identycznych okoliczności faktycznych i prawnych, które uprzednio stanowiły podstawę do wpisu skarżącej na listę i przyznania jej uprawnień do wykonywania zawodu adwokata; b) art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze przez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że stanowi on podstawę do skreślenia z listy adwokatów osoby, która uzyskała jedynie potwierdzenie uprawnienia do wykonywania zawodu (sam wpis na listę adwokatów) i nie podjęła się wykonywania zawodu (nie złożyła ślubowania ani nie utworzyła siedziby zawodowej), podczas gdy przepis ten wprowadza zakaz łączenia czynnie wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości i nie odnosi się do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata. c) art. 72 ust. 1 pkt 4 przez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że osoba zajmująca stanowisko komornika sądowego wpisana na listę adwokatów niewykonujących zawodu adwokata podlega skreśleniu z tej listy, podczas gdy przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie do sytuacji gdy wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, a jego założeniem jest zapobieżenie jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata i obejmowania stanowisk w organach wymiaru sprawiedliwości. 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wyniki sprawy, a mianowicie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w sytuacji, gdy istniały oczywiste podstawy do jej uchylenia. W oparciu o wyżej sformułowane zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej przez nią w mocy uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o skreśleniu skarżącej z listy adwokatów. Ponadto, na podstawie art. 200 p.p.s.a., wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie podzielając podniesionych w niej zarzutów i podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." - Dz. U. z 2017 poz. 1369, ze zm.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że skarga nie jest zasadna. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane kryteria, doszedł do przekonania, iż zaskarżona uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej o skreśleniu skarżącej z listy adwokatów nie narusza prawa. Podstawę prawną wydanej uchwały stanowił art. 72 ust. 1 pkt 4 poa, zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Wprawdzie przepis mówi o objęciu stanowiska, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości, to wykładnia celowościowa, jak i systemowa prowadzą do wniosku, że ustawodawca wprowadził zakaz łączenia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości bądź wykonywania zawodu komornika przy jednoczesnym wpisie na listę adwokatów, bez względu na moment objęcia stanowiska komornika sądowego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 maja 2013 r., (sygn. akt II GSK 302/12, LEX 1324197) status adwokata uzyskuje się poprzez wpis na listę adwokatów. Lista ta obejmuje zarówno adwokatów wykonujących czynności zawodowe, jak i niewykonujacych tych czynności. W świetle art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. bez znaczenia jest czy adwokat pozostający na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości faktycznie wykonuje czynności zawodowe. W ustawie sytuacja prawna osób wpisanych na listę a niewykonujących zawodu adwokata – nie została w sposób wyraźny określona. Nadto brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek, aby różnicować sytuację adwokata, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości po dokonaniu wpisu na listę adwokatów od sytuacji adwokata, który przed wpisem zajmował takie stanowisko i nadal pozostaje na takim stanowisku. Ustawodawca użył w omawianym przepisie zwrotu "w wypadku objęcia stanowiska", co – posługując się wykładnią językową – może sugerować, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to znaczy takiej, w której osoba zajmująca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów i nie zrezygnowała z tego stanowiska. Poprzestanie na tej wykładni, w świetle wcześniejszych wywodów, prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw prawnych do różnicowania tych sytuacji. W obu przypadkach chodzi o adwokata wpisanego na listę, tj. legitymującego się statusem adwokata, obejmującego (zajmującego) stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie. Wobec powyższego zgodnie z prawidłową wykładnią art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza po wpisaniu na te listę, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i nie zrezygnowały z nich. Skarżąca w momencie wpisania go na listę adwokatów była komornikiem sądowym, który działa przy sądzie rejonowym, prezes właściwego sądu nadzoruje jego działalność, sąd sprawuje nadzór judykacyjny nad czynnościami egzekucyjnymi komornika. Usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości, która ma wszelkie cechy wykonywania imperium państwowego, pozwala na zaliczenie zawodu komornika do pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości. Za bezzasadne w ocenie Sądu należało uznać zarzuty skargi, że te same przesłanki stanowiły podstawę wpisu skarżącego na listę adwokatów a następnie skreślenia go z listy. Okręgowe rady adwokackie odmawiały wpisu na listę adwokatów osobom zajmującym stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub które rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza z powołaniem się na treść 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. W tej regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to bowiem ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, zaś wyjątki określa ustawa. Z tego względu nie można wyprowadzać wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która nadal wykonuje zawód komornika sądowego. Wobec powyższego zdaniem Sądu przepis ten nie daje podstawy do wydania decyzji odmawiającej wpisania na listę adwokatów osoby zajmującej dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania, właśnie z uwagi na akcentowane przez skarżącego konstytucyjne prawo jednostki do wyboru zawodu, ustanowione w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie zrezygnowała z pełnionej funkcji komornika, nie podjęła nawet działań których celem było dokonanie wyboru pomiędzy jednym z zawodów, a zatem zaistniała przesłanka określona w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. obligująca okręgową radę adwokację do skreślenia jej z listy adwokatów. Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.