VI SA/Wa 628/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności p o s t a n a w i a odmówić przyznania K. M. prawa pomocy w żądanym zakresie Dnia 11 kwietnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek skarżącego K. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, iż umową z dnia [...] listopada 1991 r. skarżący i jego żona wyłączyli małżeńską wspólność ustawową. Obie pełnoletnie córki skarżącego są studentkami studiów stacjonarnych. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu renty inwalidzkiej w kwocie 2 209 złotych miesięcznie. W formularzu skarżący wskazał ponadto, iż nie posiada żadnych nieruchomości, jak też zasobów pieniężnych a jedynym składnikiem majątku ruchomego jest samochód osobowy z 1994 r., którego skarżący jest współwłaścicielem. Z przedstawionego zaświadczenia z banku wynika, iż w ciągu ostatnich 6 miesięcy średnie miesięczne saldo wynosiło 20 817 złotych, średnie miesięczne obroty kredytowe wynosiły 11 314 złotych, średnie miesięczne obroty debetowe wynosiły 10 023 złotych, a saldo na rachunku na dzień wystawienia zaświadczenia wyniosło 15 400 złotych. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie wskazując, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący dysponował bowiem na rachunku bankowym na dzień [...] marca 2011 r. kwotą przekraczającą 15 000 złotych oraz otrzymuje stały miesięczny dochód z tytułu renty inwalidzkiej w kwocie 2 209 złotych. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał, iż od wielu lat posiada na utrzymaniu niepracującą żonę oraz dwie studiujące i niepracujące córki, zaś środki, które zostały wykazane na rachunku bankowym w marcu bieżącego roku pochodzą z akumulacji, z czasów gdy skarżący podejmował prace zarobkowe i są rezerwą uzupełniająca comiesięczne niezbędne wydatki w rodzinie, które ponosi w całości. Zarządzeniem z dnia 29 września 2011 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez jego żonę statusu osoby bezrobotnej oraz jej stanu majątkowego, a także dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi skarżący wskazał, iż rozdzielność majątkowa z żoną powoduje niemożność przedstawienia jej stanu majątkowego. Z informacji uzyskanych przez żonę wie, że nie jest zatrudniona etatowo i nie prowadzi działalności gospodarczej, jednak dokumentu potwierdzającego powyższe okoliczności nie posiada. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Należy zauważyć, iż sprzeciw jest specyficznym rodzajem środka prawnego związanym z wprowadzeniem instytucji referendarza sądowego, który powoduje przejęcie kompetencji do rozpoznania incydentalnej kwestii przyznania prawa pomocy przez sąd, nie zaś badania prawidłowości zakwestionowanego postanowienia wydanego przez referendarza. Sprawa jest rozpoznawana ponownie od początku w świetle przesłanek z art. 246 p.p.s.a. (Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2005 r., s. 619). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, iż instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana jedynie do osób pozostających w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Jednocześnie należy zauważyć, iż sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, a zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie wnioskodawca musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami, w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, iż dane przedstawione przez skarżącego były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżący został wezwany do ich uzupełnienia. W odpowiedzi nie przedstawił żadnych nowych dokumentów powołując się na fakt rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Należy zauważyć, co wielokrotnie podkreślały sądy administracyjne, iż w przypadku małżonków, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego, Sąd może wezwać wnioskodawcę do złożenia oświadczenia obrazującego sytuację majątkową małżonka wnioskodawcy, gdyż tylko na tej podstawie możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 111/11, postanowienie NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt I GZ 383/10). Dlatego też fakt pozostawania przez skarżącego i jego małżonkę w rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na ocenę jego zdolności ponoszenia kosztów sądowych. Z punktu widzenia oceny zasadności przyznania prawa pomocy istotny jest natomiast obowiązek wzajemnej pomocy ciążący na małżonkach z mocy ustawy, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06 "stan majątkowy strony" jest zakresem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. W oświadczeniu zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał żonę jako osobę pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym Jednocześnie skoro skarżący nie był w stanie podać dokładnych informacji o stanie majątkowym żony powinien wskazać przynajmniej w sposób przybliżony co składa się na jej dochód i majątek. Ponadto skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających ponoszenie przez niego miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń. Braki powyższe uniemożliwiają dokonanie właściwej oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Natomiast dotychczasowa dokumentacja zgromadzona w postępowaniu nie pozwala uznać, iż skarżący znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przede wszystkim otrzymuje stały miesięczny dochód z tytułu renty inwalidzkiej w kwocie 2 209 złotych, a na rachunku bankowym, na dzień [...] marca 2011 r. dysponował kwotą przekraczającą 15 000 złotych. Okoliczności te stanowią, iż jest on w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.