VI SA/Wa 692/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. VI SA/Wa 692/09 UZASADNIENIE Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy Uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w W. (zwanej dalej "Komisją Egzaminacyjną"). Na mocy powyższej uchwały ustalono negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką M. P. (dalej jako "skarżący"). Jak wynika z uzasadnienia uchwały, M. P. uzyskał z testu wyboru 189 punktów. Komisja Egzaminacyjna wskazała, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez skarżącego liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu. W odwołaniu skarżący zakwestionował jako wadliwe pytania nr 75, 109 i 186 testu. Jednocześnie skarżący wniósł o ponowne przeliczenie punktów i wydanie decyzji stwierdzającej uzyskanie pozytywnego wyniku jego egzaminu. Minister Sprawiedliwości nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania skarżącego. Podstawą prawno-materialną wskazaną w zaskarżonej decyzji był art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.). M. P. wniósł od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 75 lit. i ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez sformułowanie pytań nr 186 oraz 109 w sposób uniemożliwiający udzielenie jednoznacznych odpowiedzi, gdyż nie wynikają one wprost z przepisów obowiązującego prawa; pytania nr 75 w sposób wprowadzający zdającego w błąd, co w konsekwencji doprowadziło do uznania odpowiedzi na ww. pytania za nieprawidłowe, a tym samym, wskutek nie zaliczenia punktów za tę odpowiedź – do uznania wyniku egzaminu konkursowego skarżącego za negatywny. Nadto skarżący zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie przy wydawaniu decyzji słusznego interesu odwołującego poprzez pominięcie obowiązku zbadania, czy pytanie egzaminacyjne nr 186 zostało opracowane zgodnie z normą prawa – zgodnie z wymogami art. 75 lit. i ustawy - Prawo o adwokaturze; art. 8 k.p.a. – poprzez uznanie, że budzące wątpliwości interpretacyjne pytanie nr 186 zostało sformułowane w sposób jasny i jednoznaczny. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz Uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w W. i stwierdzenie pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, nie podzielając podnoszonej przez skarżącego argumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada przy tym celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Podstawą prawno-materialną wskazaną w zaskarżonej decyzji był art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż zapadła ona w wyniku postępowania egzaminacyjnego, które częściowo nie zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującym prawem, co w stosunku do skarżącego miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W myśl art. 75 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze: 1. nabór na aplikację adwokacką przeprowadza się w drodze egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, zwanego dalej "egzaminem konkursowym", 2. aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu konkursowego, 3. wpis na listę aplikantów adwokackich następuje po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia zgłoszenia, o którym mowa w art. 75c ust. 2. Uzyskanie przez kandydata pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich w ciągu 2 lat od dnia ogłoszenia wyników egzaminu konkursowego, 4. nie można odmówić wpisu osobie spełniającej warunki, o których mowa w ust. 2 i 3, 5. do aplikantów adwokackich oraz do postępowania o wpis na listę aplikantów adwokackich przepisy art. 5-8 i art. 68 stosuje się odpowiednio. Stosownie natomiast do treści art. 75i: 1. egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt, 2. test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy, 3. pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów, 4. z przebiegu egzaminu konkursowego sporządza się niezwłocznie protokół, który podpisują członkowie komisji uczestniczący w egzaminie konkursowym. Członkowie komisji mogą zgłaszać uwagi do protokołu, 5. Przewodniczący komisji przesyła Ministrowi Sprawiedliwości protokół w terminie 7 dni od dnia sporządzenia. Kwestionowane było pytanie nr 109, o treści: "Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wniosła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna: A. strona ta nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej, B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego, C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia". Minister wyraził pogląd, iż jedyną prawidłową odpowiedzią na pytanie jest odpowiedź A, natomiast skarżący udzielił odpowiedzi B. Zdaniem organu nie ma wątpliwości, że w sytuacji opisanej w treści tego pytania, a więc - jeżeli strona nie złożyła wniosku o doręczenie jej odpisu wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem, to nie może ona skutecznie wnieść skargi kasacyjnej. Wskazał, iż w tym wypadku odpowiedź na skarżone pytanie wynika wprost z przepisu prawa, tj. art. 3985 § 1 k.p.c, w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, że skargę kasacyjną wnosi się ... "w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej", a więc w konsekwencji jeżeli nie nastąpiło takie doręczenie, gdyż strona o nie nie wnosiła lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem 7 dniowego terminu zakreślonego na zgłoszenie takiego wniosku, przeto dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Organ powołał się na orzecznictwo i doktrynę prawa dotyczące przedmiotowego problemu prawnego. Sąd doszedł do przekonania, iż nie można podzielić argumentacji skarżącego co do wadliwego sformułowania pytania testowego nr 109. Kwestia powyższa została właściwie oceniona przez Ministra Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji, co zostało w sposób wystarczający odzwierciedlone w jej uzasadnieniu. Należy jedynie podkreślić, iż w celu udzielenia właściwej odpowiedzi na to pytanie należy połączyć znajomość przepisu art. 3985 § 1 k.p.c. z treścią art. 387 § 3 k.p.c., zgodnie z którym: "orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się tej stronie, która w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji zażądała doręczenia." W powyższym zakresie zaskarżona decyzja jest zatem prawidłowa. Sąd doszedł do przekonania, iż w ramach procedury kwalifikacyjnej doszło do naruszenia prawa materialnego – art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, w myśl którego: "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". Wadliwie sformułowane były w ocenie Sądu pytania egzaminacyjne o numerach 186 oraz 75, wobec czego należało stwierdzić, iż w wyżej wskazanym zakresie skarga jest zasadna. Fakt, że skarżącemu brakowało jednego punktu do uznania wyniku egzaminu za pozytywny, uzasadnia tezę, iż każde ze stwierdzonych naruszeń prawa z osobna mogłoby być podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem ich znaczenie jest rozstrzygające dla wyniku egzaminu M. P. Mianowicie – co do każdego z powyższych pytań możliwe było udzielenie więcej niż dwóch prawidłowych odpowiedzi na podstawie obowiązujących przepisów prawa, gdyż poruszone w tych pytaniach problemy prawne Sąd uznał za niemożliwe do jednoznacznego rozstrzygnięcia na podstawie literalnego brzmienia przepisów prawnych. Skarżący udzielając na ww. pytania odpowiedzi, które zostały ocenione jako niewłaściwe, gdyż były niezgodne z kluczem odpowiedzi, poniósł tym samym konsekwencje nieprawidłowego sformułowania pytań, co jest niesłuszne i pozostaje w sprzeczności z wyżej powołanym przepisem prawa materialnego. Powyższe naruszenie w rozpoznawanej sprawie miało istotny wpływ na jego wynik, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Pytanie nr 75 brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka: A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku, B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku, C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania." Według klucza poprawna odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C", oparta na treści art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c., natomiast skarżący wybrał odpowiedź "A". Zdaniem Sądu sam fakt niewłaściwego powołania przez organ w tzw. "kluczu odpowiedzi" art. 923 i 9351 k.c., dotyczących stosunków między małżonkami pozostającymi w separacji w odniesieniu do powołania do dziedziczenia z ustawy – nie przesądza z góry wadliwości stawianego pytania. Zdaniem Sądu niejednoznaczność stanu prawnego dotyczącego omawianej kwestii wynika przede wszystkim z treści art. 614 § 1 kr. i op., który stanowi: "Orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej". Sąd zauważa, iż przepis prawa materialnego regulujący co do zasady problem prawny postawiony w zadanym pytaniu, tj. art. 923 § 1 k.c. ("Małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. Rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne") może być traktowany jako lex specialis, o którym mowa w art. 614 § 1 kr. i op. in fine. Wskazywać na to może wykładnia systemowa: treść art. 614 § 3 k.r. i op. ("Jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy"), przy jednoczesnym rozumieniu art. 923 § 1 k.c. jako przepisu o charakterze humanitarnym, rodzącym uprawnienie o charakterze obligacyjnym, mające na celu ochronę podstawowych praw wdowca bądź wdowy. Reasumując – nie przesądzając jednoznacznego rozwiązania postawionej w powyższym pytaniu kwestii prawnej należy stwierdzić, iż możliwa jest na gruncie obowiązującego prawa obrona dwóch spośród trzech proponowanych odpowiedzi, co dyskwalifikuje wartość ww. pytania egzaminacyjnego (podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 czerwca 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 630/09). Odnośnie pytania nr 186 Sąd doszedł do wniosku, iż w tym wypadku nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe (podobnie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 485/09, w wyroku z dnia 29 maja 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 563/09). Pytanie brzmiało: "Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne." Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 114, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Sąd zważył, iż przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Zgodnie natomiast z przepisem art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z treści powyższych przepisów wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań" to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji. Zdaniem Sądu - analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odpowiedź "A", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "B". Natomiast z poglądów doktryny wynika, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym. Jak wynika z powyższego – w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można uznać za zasadne pozbawienie skarżącego punków za odpowiedzi udzielone na wyżej wymienione pytania egzaminacyjne o numerach 75 oraz 186 co winno być wzięte pod uwagę przy ponownej ocenie wyniku egzaminu M. P. przez Ministra Sprawiedliwości przy ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek niniejszego wyroku. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, jak w sentencji. Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a.