VI SA/Wa 694/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 31(1) ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm. - dalej u.r.p.) i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206, poz. 1522) w związku z art.190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sprzeciwił się wpisowi pana T. T. ( dalej jako skarżący ) na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] dokonanemu uchwałą z dnia [...] stycznia 2009 r., Nr [...]. Minister w uzasadnieniu swojej decyzji podał, iż skarżący w dniu [...] stycznia 2009 r. złożył w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (dalej jako Rada ) wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 24 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy u.r.p., dołączając wymagane dokumenty. Uchwałą z dnia [...] stycznia 2009 r., Rada wpisała T. T. na listę radców prawnych. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości Rada rozpoznając wniosek skarżącego o wpis na listę radców prawnych nie dokonała analizy okresu zatrudnienia kandydata pod kątem odpowiedniej praktyki w świadczeniu pomocy prawnej. Minister powołał stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 gdzie Trybunał orzekł, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.), w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu cytowanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż uznany za niekonstytucyjny przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p. reguluje analogiczny zakres sprawy, będący już przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dotyczącym adwokatów, odnośnie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058) - wyrok dnia 19 kwietnia 2006 r, sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75, poz. 529). W uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny wskazał bowiem, iż może wzbudzać wątpliwość dopuszczenie do zawodu adwokata (analogicznie radcy prawnego) osób z odbytą aplikacją i zdanym egzaminem prokuratorskim, przede wszystkim ze względu na istotną odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia oraz zróżnicowanie profilu powinności zawodowych odpowiednio: adwokata (radcy prawnego) i prokuratora. Ponadto Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że samorząd adwokacki (radcowski) może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów (radców prawnych) daje rękojmię należytego wykonywania zawodu. Przesłankami oceny winny być m. in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego. W konsekwencji Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż w kontekście omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, narusza konstytucyjną zasadę sprawowania przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego, wprowadzenie do tego zawodu osób, które wprawdzie zdały egzamin prokuratorski, ale wykonywały w ograniczonym zakresie inny zawód prawniczy. Tak też wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny , przyjmując, że przedmiotem oceny kandydata, w zakresie wpisu, powinien być między innymi praktyczny kontakt osoby z wykonywaniem danego zawodu prawniczego ( wyrok z 25 października 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1550/06, wyrok z 20 listopada 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1601/06 ). Natomiast na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, iż skarżący w dniach: [...] i [...] oraz [...] - [...] i [...] października 2008 r. zdał egzamin prokuratorski, zaś wcześniej w okresie od dnia [...] września do dnia [...] grudnia 2005 r. oraz od [...] stycznia do [...] kwietnia 2007 r. odbywał praktykę w Kancelarii Radcy Prawnego A. Ś. w W. Następnie od [...] stycznia do [...] listopada 2006 r. oraz od [...] kwietnia do [...] czerwca 2008 r. pracował w spółce "K." [...] w W. na stanowisku doradcy prawnego. Od dnia [...] lipca 2008 r. nie jest nigdzie zatrudniony. W ocenie Ministra Sprawiedliwości skarżący nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.r.p., w szczególności po zdaniu w październiku 2008 r. egzaminu prokuratorskiego, która pozwalałaby na uzyskanie wpisu na listę radców prawnych. Według Ministra skarżący nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości złożył T. T. zarzucając: 1/ naruszenie przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. poprzez uznanie, iż dotychczasowa praktyka skarżącego w zakresie stosowania prawa nie jest praktyką wystarczającą do uzyskania wpisu na listę radców prawnych oraz nie wykazanie, iż skarżący nie jest osobą nieskazitelnego charakteru, oraz iż jego dotychczasowe zachowanie nie daje rękojmi właściwego wykonywania zawodu radcy prawnego, ani też nie przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie, 2/ naruszenie przepisu art. 1 i art. 5 u.r.p. wyrażające się w naruszeniu zasady samorządności radców prawnych poprzez sprzeciwienie się uchwale Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w zakresie wpisu na listę radców prawnych skarżącego bez faktycznego i prawnego uzasadnienia, 3/ naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7 i art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zaniechanie dokonania ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza zaś w zakresie kariery zawodowej skarżącego oraz innych okoliczności mających znaczenie dla oceny tego, czy skarżący legitymujący się zdanym egzaminem prokuratorskim posiada wystarczające doświadczenie zawodowe, aby zostać wpisanym na listę radców prawnych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego nie jest zasadny zarzut Ministra Sprawiedliwości, że Rada nie dokonała analizy zatrudnienia kandydata pod kątem odpowiedniej praktyki w świadczeniu pomocy prawnej bowiem skarżący był szczegółowo wypytywany zarówno o przebieg dotychczasowej praktyki zawodowej, jak też rodzaj wykonywanych czynności, rodzaj sporządzanych pism procesowych, ich zakres tematyczny. Ponadto Minister Sprawiedliwości nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego. Skarżący podkreślił, że w trakcie dotychczasowej praktyki zawodowej skarżący sporządzał: pisma procesowe w postępowaniu cywilnym, przed sądami pracy, gospodarczymi w tym pozwy, wnioski, apelacje, zażalenia, skargi kasacyjne i inne, ponadto pisma procesowe w postępowaniu administracyjnym przed organami administracyjnymi; projekty umów handlowych; opinie prawne z zakresu prawa cywilnego, prawa pracy, gospodarczego, administracyjnego, a także wypełniał wnioski w postępowaniu wieczystoksięgowym oraz rejestrowym. Wywodził, że zakres programowy aplikacji prokuratorskiej obejmuje prawo karne, cywilne, obydwie procedury, prawo rodzinne, prawo administracyjne, sądowoadministracyjne, handlowe, gospodarcze. Egzamin prokuratorski wymaga sporządzenia apelacji, pozwu lub wniosku oraz skargi administracyjnej ewentualnie sprzeciwu, obejmuje także sprawdzenie wiedzy z wymienionych powyżej dziedzin prawa. Ponadto w zakres aplikacji prokuratorskiej wchodzi praktyka w Sądzie Rejonowym Wydział Cywilny, Karny, Gospodarczy, Rodzinny i Nieletnich oraz w Sądzie Okręgowym Wydział Cywilny i Karny Odwoławczy. W tej sytuacji, zdaniem skarżącego fakt pozostawania bez pracy od lipca 2008 r. nie ma wpływu na zakres wiedzy i przygotowania zawodowego skarżącego, gdyż w okresie do października 2008 r. przygotowywał się on do egzaminu prokuratorskiego, zaś w późniejszym okresie czasu, sytuacja osobista uniemożliwiła mu podjęcie pracy, natomiast w roku bieżącym znalezienia zatrudnienia ze względu na kryzys gospodarczy jest niezwykle trudne. Podkreślił, że zarówno ustawa o radcach prawnych, jak i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. nie wymaga, aby odpowiednia praktyka w zawodzie prawniczym musiała mieć miejsce już po zdaniu egzaminu prokuratorskiego. Wskazał, że prokurator zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego oraz kodeksem postępowania administracyjnego ma prawo występować przed sądami powszechnymi także w sprawach cywilnych, sądami administracyjnymi jak i organami administracyjnymi. Przywołując art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej RP skarżący zwrócił uwagę, iż zgodnie z konstytucyjną zasadą samorządności, interwencja Ministra Sprawiedliwości w kompetencje samorządu radców prawnych powinna następować jedynie w wyjątkowych okolicznościach i powinna wystąpić w sytuacji, w której zgodnie z art. 24 ust 1 pkt 5 u.r.p. dana osoba nie jest nieskazitelnego charakteru albo jej dotychczasowe zachowanie nie daje rękojmi właściwego wykonywania zawodu radcy prawnego. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji podkreślając, iż skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 24 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, będących dotychczas jedną z podstaw do wpisu na listę radców prawnych, jak i wymagań objętych ustawowymi przesłankami wpisu na listę radców prawnych wynikających ze znowelizowanego art. 25 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 cytowanej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Niewątpliwie punktem wyjścia w rozpoznawanej sprawie jest cytowany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06. Dnia 19 kwietnia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 66 ust. 1 pkt 2, ustawy - Prawo o adwokaturze, w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Orzeczenie zostało opublikowane dnia 4 maja 2006 r. (Dz. U. Nr 75, poz. 529) i stosownie do art. 190 ust. 3 Konstytucji, wobec nieokreślenia innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, z tym dniem weszło w życie. Następnie w odniesieniu do ustawy o radcach prawnych Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 orzekł, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późno zm.), w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Powołany przepis ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Trybunał w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w wyroku w sprawie o sygn. K 6/06. W ocenie Sądu, omawiane wyroki Trybunału Konstytucyjnego należy odczytywać jako przesądzenie, że niedopuszczalne, bo naruszające konstytucyjną zasadę sprawowania przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego, jest wprowadzenie do tego zawodu osób, które wprawdzie zdały egzamin adwokacki, radcowski, sędziowski, prokuratorski lub notarialny ale nie wykonywały później realnie żadnego zawodu prawniczego. Tak też wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2006 r. w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 1601/06 (Lex nr 306525) powołanym przez organ w uzasadnieniu sprzeciwu. Tytułem uzupełnienia trafnej argumentacji Ministra należy przytoczyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 grudnia 2008 r. sygn. akt II GSK 552/08. W nawiązaniu do ww. wyroków Trybunału Konstytucyjnego NSA wyraził pogląd, iż " Niekonstytucyjność normy prawnej pomijającej w swej części praktyczne doświadczenie zawodowe kandydata po zdanym egzaminie, o którym mowa w art. 25 ust. 1 pkt 2, w stanie prawnym w chwili wydania zaskarżonej decyzji, nakazywała dostosować ocenę rękojmi należytego wykonywania zawodu przez kandydata w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. poprzez jej rozszerzenie o staż praktyczny w innym zawodzie po zdanym egzaminie, o którym mowa w art. 25 ust. 1 pkt. 2 ". Podobna sytuacja miała miejsce w wypadku skarżącego. Co prawda skarżący w październiku 2008 r. zdał egzamin prokuratorski lecz, jak wynika z akt sprawy, po zdaniu tego egzaminu faktycznie nie podjął pracy na stanowisku dającym gwarancję wykazania się odpowiednią praktyką prawniczą . Oznacza to, jak słusznie wskazał Minister, brak wymaganej praktyki w zawodzie prawniczym, co w konsekwencji nie pozwala na uznanie skarżącego za osobę spełniającą rękojmię należytego wykonywana zawodu radcy prawnego. W tym kontekście nie mają znaczenia podnoszone w skardze okoliczności odnoszące się do doświadczenia prawniczego skarżącego, nabytego w toku aplikacji prokuratorskiej, a także wykonywanie pracy w spółce "K." [...] w W. na stanowisku doradcy prawnego bądź odbywanie praktyki w Kancelarii Radcy Prawnego A. Ś. w W. bowiem miało to miejsce przed zdaniem egzaminu prokuratorskiego. Dlatego też Sąd nie stwierdził naruszenia art. 25 ust.1 pkt 2 u.r.p. W konsekwencji brak jest też podstaw do uwzględnienia zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia art. 7 i art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ dokonania ustaleń faktycznych zakresie kariery zawodowej skarżącego i jego doświadczenia zawodowego, zdobytego w toku aplikacji prokuratorskie. Odnosząc się do zarzutu skargi, iż w sprawie doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady samorządności, należy podzielić stanowisko Ministra , iż działał on w granicach prawa - ustawy o radcach prawnych, które to prawo daje Ministrowi Sprawiedliwości możliwość zgłaszania sprzeciwu wobec wpisu określonej osoby na listę korporacji prawniczej. Przepisy te nie ograniczają Ministra w żaden sposób ( poza terminem do zgłoszenia sprzeciwu), zaś sprzeciw podlega kontroli sądów administracyjnych pod względem legalności. Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.