VI SA/Wa 781/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Waldemar Śledzik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2010 r. nr bez numeru w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego J. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] października 2010 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało z mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 2010 r., którą skreślono p. J. B. z listy adwokatów. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż uchwałą z dnia [...] listopada 2009 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] (zwana dalej także jako "ORA") wpisała zainteresowanego, zajmującego stanowisko asesora komorniczego w Kancelarii Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w [...]. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...], a Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwił się wpisowi. Uchwałą z dnia [...] marca 2009 r. ORA w [...] wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia ww. z listy adwokatów wobec ustalenia, że nie rozwiązał on łączącego go stosunku pracy i nadal zatrudniony jest jako asesor komorniczy w Kancelarii Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w [...], a następnie uchwałą z dnia [...] maja 2010 r. skreśliła J. B. z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...], od której to uchwały zainteresowany odwołał się do Naczelnej Rady Adwokackiej. Utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wskazało, iż nie ulega wątpliwości, że stanowisko asesora komorniczego jest stanowiskiem w ogólnie pojętym wymiarze sprawiedliwości i zajmowanie takiego stanowiska powoduje skutki przewidziane w art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm. – zwanej dalej "p.o.a."). Dalej stwierdziła, że nie można aprobować sytuacji, że na liście adwokatów znajduje się osoba zatrudniona w organach wymiaru sprawiedliwości, która nie zamierza zrezygnować z zajmowanego stanowiska. Niezależnie od powyższego Prezydium NRA przywołało przepis art. 73 p.o.a. stanowiący, że adwokat skreślony z listy adwokatów z przyczyn wymienionych m. inn. w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, chyba że przestał odpowiadać warunkom przewidzianym w art. 65 pkt 1 i 2 p.o.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. B., zwany dalej Skarżącym, wniósł o uchylenie uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2010 r. utrzymującą w mocy uchwałę ORA z dnia [...] maja 2010 r., zarzucając im naruszenie prawa tj. art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. poprzez uznanie, że stanowisko asesora komorniczego jest stanowiskiem w ogólnie pojętym wymiarze sprawiedliwości, gdyż te są jednoznacznie zdefiniowane w art. 175 Konstytucji RP i nie ma wśród nich stanowiska komornika. Nadto podniósł, że przepis o skreślaniu adwokatów z listy dotyczy wyłącznie adwokatów wykonujących zawód, natomiast on zawodu nie wykonuje, gdyż nie świadczy pomocy prawnej i nigdy nie wyznaczył siedziby zawodowej, co jest jedną z przesłanek podjęcia wykonywania zawodu adwokata. Zwrócił też uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyraźnie rozróżnia się prawo do wyboru zawodu od prawa do wykonywania zawodu adwokata. W odpowiedzi na skargę Prezydium NRA wniosła o oddalenie skargi zwracając uwagę, iż wykładnia celowościowa, funkcjonalna i systemowa art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. przemawia za stanowiskiem organów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną (uchwałę) lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwaną dalej "p.p.s.a."). Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest uchwała Prezydium NRA, utrzymująca w mocy uchwałę ORA, na podstawie której skarżący został skreślony z listy adwokatów. ORA dokonując tego skreślenia powołała się na przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., uznając, że skarżący wypełnia ustawową przesłankę w nim wskazaną, a mianowicie że nie rozwiązał on łączącego go stosunku pracy i nadal jest zatrudniony na stanowisku asesora komorniczego, które jest stanowiskiem w ogólnie pojętym wymiarze sprawiedliwości. Przy tak zakreślonym istocie sporu wyrażonym w stanowisku organów Rady Adwokackiej, w pierwszej kolejności należy poddać analizie status prawny komornika sądowego. Zarówno w piśmiennictwie, jak i orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że od wejścia w życie ustawy z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 130, poz. 1452), czyli od dnia 1 stycznia 2002 r., komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym - na własny rachunek. Oznacza to, że - mimo iż komornik realizuje funkcje państwa w zakresie przymusowego wprowadzania wyroków sądów w życie – nie jest pracownikiem sądu. Status komornika został tym samym zbliżony do przedsiębiorcy wykonującego wolny zawód, mimo że komornik pozostał funkcjonariuszem publicznym, czyli de facto organem państwa (por. komentarz do ustawy o komornikach sądowych i egzekucji pod red. M. P. Bieżuńskich, LEX; wyrok NSA z dnia 26.08.2010 r., sygn. akt II FSK 623/09). Z powyższego wynika więc, że nie można zaakceptować poglądu organów Rady Adwokackiej, że stanowisko komornika sądowego (asesora komorniczego) jest stanowiskiem "w ogólnie pojętym wymiarze sprawiedliwości (...)", gdyż ten jednoznacznie został zdefiniowany konstytucyjnie. Mianowicie art. 175 Konstytucji RP stanowi: "1. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. 2. Sąd wyjątkowy lub tryb doraźny może być ustanowiony tylko na czas wojny." W ocenie Sądu, przepisu tego nie można interpretować rozszerzającą i ustanawiać pojęcia czy też definicji sensu largo wymiaru sprawiedliwości. Tym bardziej nie można posługiwać się tego typu "zmodyfikowaną definicją" wymiaru sprawiedliwości, jeśli wiąże się to z implikacjami natury sankcyjnej - tj. tak jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, polegającymi na skreśleniu z listy adwokatów osoby, którą dowolnie kategoryzuje się do bliżej niedookreślonego "ogólnie pojętego wymiaru sprawiedliwości". Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. dotyczy przypadków, w których wpis na listę został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska. Za takim rozumieniem przemawia zarówno wykładnia językowa art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. (przepis mówi o objęciu stanowiska, rozpoczęciu wykonywania zawodu, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach czy wykonywaniu zawodu notariusza), jak i wykładnia systemowa. W ocenie Sądu jest to regulacja mająca na celu zapobieżenie sytuacji, w której adwokat świadcząc już pomoc prawną, równocześnie sprawuje wymiar sprawiedliwości, piastując stanowisko, na które został powołany lub mianowany. Stosownie do art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Przy wykładni tego przepisu nie można pominąć tego, że wpis na listę adwokatów nie rodzi obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki wymóg. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem nie podjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewiduje sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.o.a.). Przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. wprowadza więc jedynie zakaz jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy, nie odnosi się natomiast do sytuacji obejmującej ubieganie się o nabycie prawa do wykonywania zawodu. W niniejszej sprawie należy rozgraniczyć więc dwie kwestie: prawo do wyboru zawodu oraz prawo do wykonywania zawodu adwokata. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 16 grudnia 2008 r. (sygn. akt II GSK 594/08), w którym stwierdzono m.in., że postanowienia ustawy - Prawo o adwokaturze pozwalają na odróżnienie dwóch odrębnych sytuacji prawnych dotyczących statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga zaś wykonywanie tego zawodu. Nabycie prawa określają przepisy art. 65 z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 a p.o.a. Ustalają one wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów i wyczerpują w całości przesłanki stanowiące podstawę tego wpisu. Jednakże sam wpis na listę adwokatów, będący niewątpliwie elementem niezbędnym, nie jest jednak wystarczający do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest złożyć ślubowanie, nadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 ustawy - Prawo o adwokaturze. Nie jest kwestionowane w orzecznictwie to, że wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga sytuacja powstaje zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 prawa o adwokaturze kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata. W rozpoznawanym przypadku Skarżący, co podkreśla w swojej skardze i ma oparcie a aktach postępowania administracyjnego, nie złożył ślubowania, o którym mowa w art. 5 p.o.a. Nie wyznaczył również siedziby zawodowej i nie zawiadomił o tym fakcie właściwej rady adwokackiej, co powoduje - zdaniem Sądu - że nie podjął on ostatecznie zawodu adwokata. Niejako na marginesie sprawy dodać można, że w tym kontekście podnoszona przez pełnomocnika organu podczas rozprawy możliwość sprzeczności zajmowanego stanowiska asesora komorniczego z Kodeksem Etyki Adwokackiej nie ma miejsca i nie może wpływać na ewentualne wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w stosunki do Skarżącego. Reasumując, Sąd uznał za pozbawione podstaw prawnych skreślenie skarżącego z listy adwokatów. Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią uchwałę ORA w [...] czyniąc to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. O niewykonywaniu uchylonych uchwał Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.