VI SA/Wa 918/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zgłoszenia wynalazku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego Z. S. kwotę 1 617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Urząd Patentowy RP decyzją z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] (dalej "decyzja"), po ponownym rozpatrzeniu sprawy zgłoszenia wynalazku pt. "Blok transportowy" nr P.372062, zgłoszonego do ochrony w dniu 31 stycznia 2005 r. przez Z. S. (dalej: "zgłaszający, strona, skarżący"), na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego od decyzji z [...] września 2012 r. umarzającej postępowanie w sprawie ww. wynalazku, w części dotyczącej "blok transportowy nożycowy", utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Jak wynika z akt sprawy, skarżący w dniu 31 stycznia 2005 r. zgłosił do ochrony wynalazek pt.: "Blok transportowy", nr P.372062. Następnie pismem z dnia 18 czerwca 2012 r., w ocenie organu, skarżący wycofał żądanie udzielenia patentu na wynalazek w dotychczasowym kształcie, przedkładając nową wersję dokumentacji z ograniczonym zakresem ochrony, z którego wyeliminowana została część dotycząca bloku transportowego nożycowego (zastrzeżenie nr 2 wersji z 18 stycznia 2012 r.). Organ w związku z tym faktem decyzją z [...] września 2012 r., uznał ww. części zgłoszenie wynalazku za bezprzedmiotowe i umorzył w tym zakresie postępowanie w sprawie zgłoszenia wynalazku oznaczonego nr P.372062. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedmiotowego zgłoszenia, Urząd Patentowy skarżoną decyzją z [...] kwietnia 2013 r., utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Organ stwierdził, że z zawiadomienia skierowanego do strony od organu, które w ocenie skarżącego wymuszało na nim wycofanie udzielenia patentu na wynalazek, stanowił jedynie fragment informacji o tym, jaki może być dalszy tok postępowania w sprawie udzielenia ochrony patentowej oraz wskazówkę odnośnie możliwości rozwiązania potencjalnego problemu w tym zakresie. Organ uznał przy tym, że ekspert prowadzący sprawę w żaden sposób nie wymuszał na zgłaszającym ograniczenia zakresu żądanej ochrony patentu. Urząd Patentowy stwierdzając, że zgłaszający we wniosku wypowiedział się merytorycznie na temat amerykańskiego opisu patentowego nr 2937003, przeprowadził dodatkowe badania pod tym kątem. W wyniku ponownego badania stanu techniki Urząd stwierdził, że zgłoszone urządzenie z nożycowym układem dźwigni, w którym siłownik hydrauliczny umieszczony jest w osi rozwieranego układu znany jest przykładowo z amerykańskiego opisu patentowego nr 1924477 lub niemieckiego opisu zgłoszenia wzoru użytkowego nr 9303669. W związku z tym faktem Urząd zwrócił się ponadto do zgłaszającego o przedstawienie swojego merytorycznego stanowiska odnośnie przedstawionych rozwiązań z tych opisów, ustosunkowania się do nich i wskazania czy podtrzymuje swój wniosek w zakresie przyznania ochrony patentowej. W odpowiedzi skarżący szeroko przedstawił historię przebiegu postępowania swojego zgłoszenia nr P.372062. Poświęcił również wiele miejsca na omówienie pierwszego przedmiotu zgłoszenia - bloku transportowo linowego, który nie był przedmiotem zaskarżonej decyzji i w stosunku do którego w jego ocenie trwa dalej postępowanie. Odnośnie bloku transportowo nożycowego zgłaszający wskazał na różnice w porównywanych układach dźwigniowych, polegające na ich rozpieraniu lub ściskaniu. Zarzucił również organowi, że ten całkowicie uchylił się od merytorycznego rozpatrzenia przedmiotowego zgłoszenia oraz że nie przedstawił żadnego identycznego zgłoszenia. Następnie w skardze na powyższą decyzję złożoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. S. zarzucił długotrwałość postępowania w tej sprawie. W ocenie skarżącego przedstawienie dopiero po sześciu latach sprawozdania ze stanu techniki, spowodowało istotne szkody materialne, wynikłe z zastosowania rozwiązania wynalazku przez osoby trzecie. Stwierdził, że wydanie przez organ skarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej było przedwczesne i narusza przepisy prawa materialnego, gdyż art. 49 ust. 2 i art. 50 ust. 1 i 2 ustawy Prawo własności przemysłowej (dalej "P.w.p.") przewidują jedynie wydanie decyzji o ewentualnej odmowie udzielenia patentu, w związku z tym decyzja oparta na przepisie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 252 P.w.p. jest wadliwa. Uznał, że organ nie wyjaśnił w decyzji, których warunków określonych przepisem art. 24 P.w.p. zgłoszony wynalazek nie spełnia. Zdaniem skarżącego nie wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, upoważniająca do umorzenia postępowania w części, w rozumieniu przepisu art. 105 § 1 k.p.a., gdyż przedmiot postępowania - wynalazek pt. "Blok transportowo nożycowy" nadal w tej sprawie występuje. W konsekwencji skarżący wniósł unieważnienie decyzji z [...] września 2012 r. umarzającej postępowanie w tej sprawie oraz decyzji z [...] kwietnia 2013 r. utrzymującej ją w mocy. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 października 2015 r. (sygn. akt. VI SA/Wa 42/15) oddalił skargę uznając zarzuty skarżącego za niezasadne. Skarżący złożył skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 lutego 2018 r. ( sygn. akt II GSK 1498/16) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro jedynym powodem (przesłanką) umorzenia w części przedmiotowego postępowania przez Urząd Patentowy RP było to, że wnioskodawca "wycofał żądanie udzielenia patentu na w/w wynalazek, nadsyłając przy piśmie z dnia 2012.06.22 nową wersję dokumentacji z ograniczonym zakresem ochrony – wyeliminowano część dotyczącą: (zastrzeżenia nr 2, wersji z dnia 2012.01.18", to przedmiotem postępowania drugoinstancyjnego, mającego na celu rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Urząd Patentowy od decyzji z dnia [...] września 2012 r., powinno być wyłącznie zbadanie przez ten organ prawidłowość ustalenia zaistnienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania, która została wymieniona w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2012 r. NSA podkreślił ponadto, iż na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. organ administracji działa ex officio. Tymczasem Urząd Patentowy nie ograniczył się do badania prawidłowości ustalenia przez organ w decyzji pierwszoinstancyjnej istnienia wskazanej przesłanki bezprzedmiotowości postępowania w tej części, ale prowadził dalej postępowanie merytoryczne, mające na celu ustalenie spełnienia przez przedmiot zgłoszenia (w części, co do której orzeczono o bezprzedmiotowości) przesłanek z art. 24 p.w.p. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji art. 133 § 1i art. 134 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez niedokonanie wnikliwej kontroli legalności działania organu patentowego w tej sprawie. Ponadto częściowo uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., z uwagi na brak odniesienia się w uzasadnieniu przez Sąd I instancji do licznych zarzutów podniesionych w skardze. Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, pismem z dnia 30 lipca 2018 r. skarżący przedstawił w piśmie procesowym dodatkowe stanowisko w sprawie opisując stan postępowania, jaki miał miejsce w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. W przedmiotowej sprawie przede wszystkim wskazać jednak należy, iż zgodnie z art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przyjmuje się, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Nawet w przypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej NSA mają moc wiążącą, zaś odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Niewątpliwie ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak również: m.in. H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo). Pamiętać należy przy tym, iż ocena prawna, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez NSA istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu. Mając na względzie powyższe zauważyć trzeba, iż w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2018 r. sygn. akt. II GSK 1498/16. Ponownie rozpatrując sprawę, zdaniem Sądu, Urząd Patentowy wydając skarżoną decyzję z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w istocie, co zauważył Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną od wyroku z dnia 14 października 2015 r., nie ograniczył się do badania prawidłowości ustalenia istnienia wskazanej w decyzji I instancji przesłanki bezprzedmiotowości postępowania w części, w której skarżący "wycofał żądanie udzielenia patentu na w/w wynalazek, nadsyłając przy piśmie z dnia 22 czerwca 2012 nową wersję dokumentacji z ograniczonym zakresem ochrony – wyeliminowano część dotyczącą: (zastrzeżenia nr 2, wersji z dnia 2012.01.18". Organ natomiast prowadził w tej sprawie w II instancji dalej postępowanie merytoryczne, mające na celu ustalenie spełnienia przez przedmiotowy wynalazek przesłanek z art. 24 p.w.p., tj. przesłanek merytorycznych decydujących o udzieleniu patentu na wynalazek w odniesieniu do części, co do której Urząd Patentowy w I instancji orzekł o bezprzedmiotowości. Takie działanie organu należało uznać za wadliwe, gdyż stanowiło wyjście poza granice danej sprawy administracyjnej, której przedmiotem była jedynie ocena wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania. W ocenie Sądu, w ramach tej oceny powinien zostać także wnikliwie zbadany stan faktyczny sprawy, a w szczególności czy został on prawidłowo wyjaśniony, w związku z zarzutami skarżącego odnośnie zakresu żądanej ochrony patentowej. Urząd Patentowy w uzasadnieniu skarżonej decyzji stwierdził jedynie, że "ekspert prowadzący sprawę w żaden sposób nie wymuszał na zgłaszającym ograniczenia zakresu żądanej ochrony i decyzja z dnia [...] września 2012 r. o częściowym umorzeniu postępowania została wydana prawidłowo". Tymczasem skarżący wskazywał wielokrotnie w toku postępowania, że decyzja z dnia [...] września 2012 r. o częściowym umorzeniu postępowania, została w jego ocenie wydana na skutek wymuszenia zawartego w zawiadomieniu Urzędu z dnia 18 maja 2012 r. Ponadto w odwołaniu od decyzji I instancji skarżący podniósł, że przedmiot postępowania - wynalazek pt. "Blok transportowo nożycowy" nadal występuje jako przedmiot postępowania, a ponadto nie została w pełni zmieniona przez skarżącego dokumentacja zgłoszonego do ochrony patentowej wynalazku (zmiana ograniczała się do jednego z zastrzeżeń patentowych). W takiej sytuacji, niewątpliwie rolą organu II instancji było wyjaśnienie - czy faktycznie zaistniały podstawy do umorzenia postępowania w tym zakresie, jako bezprzedmiotowego. W kontekście tej sprawy nie sposób pominąć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony został pogląd, zgodnie z którym: "z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 k.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy" (tak m.in. w wyroku NSA w Łodzi z 18 kwietnia 1995 r., SA/Łd 2424/94, ONSA 1996/2, poz. 80). Skoro więc w rozpoznawanej sprawie występują poważne rozbieżności w zakresie oceny bezprzedmiotowości postępowania, rzeczą organu winno być ich wyjaśnienie, w szczególności poprzez wezwanie skarżącego do jednoznacznego wskazania: czy ostatecznie wycofuje on żądanie udzielenia patentu na w/w wynalazek w części obejmującej "Blok transportowo nożycowy", wobec treści pisma z dnia 18 czerwca 2012 r., w korelacji z kolejnymi jego pismami składanymi w sprawie, jak choćby z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dnia 29 października 2012 r. Zgodnie bowiem z zaprezentowanym powyżej stanowiskiem, wątpliwości tego rodzaju nie dają podstawy do oczywistego stwierdzenia braku podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, skoro skarżący twierdzi, że rzekome ograniczenie przez niego żądania udzielenia patentu zostało na nim wymuszone. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu, Urząd Patentowy naruszył w istotnym stopniu przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w z art. 105 § 1 k.p.a. Jednocześnie Sąd uznał za niezasadne zarzuty skargi naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, gdyż nie dotyczyły one meritum sprawy mającej za przedmiot przesłanki umorzenia postępowania, jak również nie dopatrzył się wystąpienia okoliczności do stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Patentowego. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł, jak w pkt I wyroku. O kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w pkt II wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 4 przywołanej ustawy, w zw. z § 11 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 881), w brzmieniu obowiązującym w dniu wszczęcia postępowania sądowego w sprawie.