VII SA/Wa 1008/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2010 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi O. w N. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [....] marca 2010r. znak : [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia odmówić O. w N. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia 26 lipca 2010 r. /data wpływu pisma do Sądu/ strona skarżąca O. w N. wniosła sprzeciw od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2010 r. odmawiającego przyznania O. w N. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy w/w postanowienie traci moc, a wniosek podlega ponownemu rozpatrzeniu. Wnioskodawca sprzeciw uzasadnił tym, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, a jedynie działalność rolniczą (rybactwo). Z tytułu użytkowanych wód posiada coroczne zobowiązania wobec Skarbu Państwa w wysokości przekraczającej 1 mln zł. Podczas ostatniej powodzi poniósł bardzo wysokie straty materialne, zarówno w rybach, jak i w środkach trwałych – zniszczone ujęcia wody i stawy. Istnieje obawa, że O. w N. nie będzie w stanie pokryć tych zobowiązań w roku bieżącym, gdyż odbudowa uszkodzonych ujęć wód trwa aktualnie, a szacunkowe jej koszty wyniosą ok. 200 tys. zł. Wnioskodawca podkreślił również, że nie posiada środków finansowych w wysokości 4.725.504 zł. Rezerwy wynoszą aktualnie ok.700 tyś. zł. Nadto wpływy finansowe nie są cykliczne i regularne, do wiosny 2011 roku nie są przewidywane żadne większe wpływy, tymczasem przez ten rok trzeba utrzymać produkcję materiału zarybieniowego by sprostać tegorocznym i przyszłorocznym zobowiązaniom wobec Skarbu Państwa. Wobec zaś zniszczenia części materiału zarybieniowego podczas powodzi prawdopodobnie wnioskodawca będzie zmuszony zakupić część tego materiału z zewnątrz, co powiększy jego koszty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. /por. post. NSA z dnia 9.09.2004 r., FZ 360/04, niepubl/. Zwolnienie od kosztów sądowych ma zatem charakter wyjątkowy i jest odstępstwem od zasady ich ponoszenia przez stronę postępowania. Orzecznictwo sądowe stoi na stanowisku, że strona powinna dołożyć wszelkich starań aby zgromadzić środki konieczne do prowadzenia postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie może być nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Całkowita rezygnacja przez stowarzyszenie z prowadzenia działalności gospodarczej nawet w zakresie koniecznym dla zdobycia środków na opłacenie kosztów sądowych, prowadziłaby do nieusprawiedliwionego przerzucenia części kosztów statutowej działalności stowarzyszenia na Skarb Państwa, a w dalszej kolejności - na podatników. Tymczasem celem wprowadzenia do porządku prawnego prawa pomocy jest zagwarantowanie pomocy finansowej państwa tym podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków, które należało przewidzieć rozpoczynając statutową działalność. To na stronie spoczywa bowiem obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. /por. post. NSA W-wa z dnia 13.02.2009 r., II OZ 133/09, LEX nr 535051; por. też post. NSA W-wa z dnia 05.11.2008 r., II OZ 1157/08, LEX nr 574463; oraz post. NSA W-wa z dnia 28.10.2008 r., II OZ 1114/08, LEX nr 527732/. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona, biorąca udział w postępowaniu sądowym, winna więc liczyć się z kosztami z tym związanymi i gromadzić środki uzyskiwane w dłuższym czasie. Ze statutu P. wynika, że prowadzi on bardzo obszerną, zróżnicowaną i szeroko pojętą działalność w zakresie użytkowania wód, prowadzenia gospodarki rybackiej i wędkarskiej. Realizując tak liczne cele Stowarzyszenie musi zapewnić i posiadać środki finansowe na ich realizację. Stosownie zaś do art. 33 ustawy Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) - majątek stowarzyszenia powstaje m.in. ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Zgodnie z tą ustawą istnieje również możliwość prowadzenia przez Stowarzyszenie działalności gospodarczej oraz otrzymywania przez dotacji państwowych. Należy również podkreślić, że Stowarzyszenie występuje tylko na rzecz określonej grupy członków, którzy powinni finansować jego działalność. W skład O. w N. wchodzi 19 członków, a zatem nie jest to małe zrzeszenie. Ze sprzeciwu wynika, że wnioskodawca posiada rezerwy finansowe wynoszące aktualnie ok. 700 tys. zł. (z formularza o przyznanie prawa pomocy wynika, że na kontach stowarzyszenia znajduje się ponad 744 tyś. zł.). Kwota pochodzi z wpłat członkowskich (składek) uzyskanych wiosną tego roku. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że wartość majątku Stowarzyszenia wynosi 4.725.504,29 zł, wartość należących do O. w N. środków trwałych wynosi 5.479.798,41 zł, zaś wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wynosi 144.690,51 zł. Nadto w magazynie wnioskodawcy znajdują się materiały o wartości 46.824,99 zł, zaś wartość produktów gotowych wynosi 168.956,00 zł. Wnioskodawca dysponując wskazaną rezerwą finansową jest zatem w stanie gromadzić środki niezbędne do prowadzenia postępowania sądowego. Nadmienić również należy, że wnioskodawca w sprzeciwie nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Wniesienie jednorazowej opłaty z tytułu wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 500 zł jest zatem w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawcy. Jest to wydatek, który wnioskodawca może ponieść posiadając wskazane rezerwy finansowe. Podobnie pozostałe koszty sądowe – ewentualne opłaty kancelaryjne – mogące wystąpić w trakcie prowadzenia sprawy są w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawcy. Z tych względów i na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec, jak w sentencji.