VII SA/Wa 102/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. P. W. w skardze wniesionej na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2016 r. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z treści złożonego następnie na urzędowym formularzu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że skarżący wiele lat temu otrzymał w darowiźnie dom o powierzchni 140 m2, obecnie toczy się sprawa o odwołanie darowizny. P.W. oświadczył, że ze względu na zaawansowaną niepełnosprawność nie może podjąć pracy i oprócz zasiłku stałego z ośrodka pomocy społecznej nie uzyskuje żadnych dochodów. Wskazał, że ma podpisaną z żoną umowę o rozdzielności majątkowej, żona ze względu na niskie dochody i utrzymywanie studiującego syna nie może mu pomóc finansowo. Żona ponosi wszystkie opłaty za mieszkanie, nikt nie posiada żadnych oszczędności, pieniądze są na bieżąco wydawane. Opisując stan rodzinny skarżący wymienił żonę oraz syna, jednocześnie zaznaczając, że ze względu na rozdzielność majątkową osoby te prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Z wniosku wynika, że skarżący otrzymuje zasiłek stały w kwocie 604 zł, żona – wynagrodzenie za pracę w wysokości około 1860 zł, syn – stypendium w kwocie 300 zł. Do wydatków skarżący zaliczył: czynsz za mieszkanie spółdzielcze – 723 miesięcznie, opłaty za energię elektryczną – 242 zł za dwa miesiące, za gaz – 48 zł za dwa miesiące, opłaty za telewizję, internet i telefon – 140 zł miesięcznie, czynsz za powierzchnię dodatkową (suterena – piwnica) – 920 zł za pół roku, wydatki na rehabilitację i leki – ok. 200 zł miesięcznie, podatek za dom – 400 zł rocznie. Skarżący dołączył do wniosku kopię orzeczenia o zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego, kopię umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, zaświadczenie o zatrudnieniu żony, wyciąg z rachunku bankowego skarżącego. Pismem z dnia 14 marca 2017 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych żony oraz syna z okresu ostatnich sześciu miesięcy, - wskazanie, czy skarżący podejmuje prace dorywcze, z tytułu umów o dzieło, zlecenia itp., jeżeli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje z tego tytułu, - wskazanie, czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, w szczególności wskazanie, czy prowadzi działalność gospodarczą "B.", jeśli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje z tego tytułu. Skarżący udzielił odpowiedzi pismem z dnia 23 marca 2017 r. Wskazał, że od wielu lat nie podejmuje żadnych dodatkowych prac dorywczych i nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów, działalność gospodarczą "B." wyrejestrował w dniu 30 listopada 2015 r. (na potwierdzenie nadesłał wydruk z bazy CEIDG). P. W. przedłożył przy piśmie wyciągi z rachunków bankowych. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym nie mogą być traktowane przez stronę jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia. Strona winna zatem w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dopiero gdyby ograniczenie wydatków wiązało się z uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 ustawy, należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych wydatków, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia. Prawo pomocy mogą zatem otrzymać wyłącznie osoby znajdujące się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej, pozbawione jakichkolwiek dochodów oraz te, które co prawda uzyskują dochody, ale w wysokości pozwalającej im jedynie na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Informacje wynikające z wniosku oraz nadesłanych przez P. W. dokumentów nie wskazują natomiast, aby skarżący znajdował się w takiej sytuacji. P. W. w złożonym wniosku kilkukrotnie podkreślił, że w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Wyjaśnienia wobec tego wymaga, że okoliczność ta nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ustrój rozdzielności majątkowej nie wyłącza bowiem zastosowania art. 23 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają. W przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez osobę pozostającą w związku małżeńskim oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się zatem z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka, niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. P. W. starał się w złożonym wniosku wykazać, że utrzymuje się jedynie z zasiłku stałego, a mieszkający z nim w jednym lokalu mieszkalnym żona oraz syn prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Wskazał m.in. cyt.: "żona i syn posiadają razem na koncie 1800,00 zł oszczędności, prowadzą odrębne gospodarstwo domowe ze względu na rozdzielność majątkową". Zauważyć wobec tego trzeba, że - jak okazało się po nadesłaniu przez skarżącego dokumentów w odpowiedzi na skierowane do niego w trybie art. 255 ustawy wezwanie z dnia 14 marca 2017 r. - skarżący posiada wspólny z żoną rachunek bankowy w P., syn natomiast ma oddzielne konto w A.. Pomiędzy tymi kontami dokonywane są przelewy środków w różnej wysokości. Czynsz za mieszkanie spółdzielcze i półroczny czynsz za dodatkową powierzchnię (suterenę/piwnicę) opłacane są ze wspólnego konta skarżącego i jego żony, a także z odrębnego konta skarżącego, na które wpływa zasiłek (a z którego skarżący nadesłał wyciągi wraz z wnioskiem). Wszystkie te okoliczności nie potwierdzają oświadczeń skarżącego o prowadzeniu przez żonę i syna odrębnego gospodarstwa domowego. Przy dokonywaniu oceny wniosku P. W. o przyznanie prawa pomocy należy więc uwzględnić dochody żony skarżącego i jego syna. Z wniosku wynika, że skarżący otrzymuje zasiłek stały w kwocie 604 zł, żona – wynagrodzenie za pracę w wysokości około 1860 zł, syn – stypendium w kwocie 300 zł. Wprawdzie wskazane przez P. W. dochody rodziny nie są duże, to jednak zauważyć trzeba, że z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego skarżącego i jego żony za okres od dnia 1 września 2016 r. do 21 marca 2017 r. wynika, że przez cały ten okres, niezależnie od dokonywanych przelewów i wypłat z konta, na rachunku tym pozostawały wolne środki (do wysokości 4067,85 zł). Również konto syna przez cały okres objęty nadesłanymi wyciągami (od 1 września 2016 r. do 28 lutego 2017 r.) wykazywało saldo dodatnie (do kwoty 2126,89 zł). Przypomnienia wymaga, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie dostępu do sądu osobom znajdującym się w sytuacji, w której poniesienie kosztów sądowych spowodowałoby pozbawienie możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, analiza nadesłanych wyciągów z kont bankowych nie wskazuje natomiast, aby skarżący znajdował się w tak trudnej sytuacji finansowej. W ocenie referendarza sądowego skarżący będzie w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów sądowych, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i rodziny. Z tych przyczyn odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.