VII SA/Wa 1072/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 14 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Zwykłego [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w B. (w likwidacji) oraz Stowarzyszenia Zwykłego [...] na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] znak : [...] w przedmiocie : odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej pozwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia : odmówić Stowarzyszeniu Zwykłemu [...] prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Pismem z dnia 1 października 2013 r. Stowarzyszenie Zwykłe [...] wniosło sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 września 2013 r., którym odmówiono Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. W złożonym sprzeciwie Stowarzyszenie podniosło, że jego przychody i wydatki są zerowe. Wskazało, że liczy 3 członków, którzy nie płacą składek członkowskich, gdyż działają społecznie, nieodpłatnie poświęcają swój czas i z prywatnych, własnych środków pokrywają koszty (np. korespondencji, biurowe, podróży, itp.). Stowarzyszenie zaznaczyło, że nie posiada obecnie żadnych środków finansowych na działalność i jako stowarzyszenie zwykłe zgodnie z prawem nie może i nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje darowizn od osób prywatnych, firm, administracji, jak również nie posiada konta w banku. Stowarzyszenie oświadczyło, że nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, ruchomości. Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej jako p.p.s.a. wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając sprawę ponownie, zważył co następuje : Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a) lub częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś niewypełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 1 ww. ustawy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Z nadesłanych informacji wynika, że Stowarzyszenie liczy 3 członków, którzy nie płacą składek członkowskich, gdyż działają społecznie. Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków na działalność. Jako stowarzyszenie zwykłe nie może i nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje darowizn od osób prywatnych, firm, administracji, jak również nie posiada konta w banku. Stowarzyszenie oświadczyło, że nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, ruchomości. Do nadesłanych dodatkowych wyjaśnień Stowarzyszenie dołączyło zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za rok podatkowy 2012 r. (CIT -8) z którego wynika, że Stowarzyszenie nie uzyskało żadnego dochodu, ani nie poniosło żadnej straty. Dochody Stowarzyszenia w 2012 r. było zerowe. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność regulaminowa oraz podjąć niezbędne kroki celem uzyskania takich środków. Wskazać należy, iż celem Stowarzyszenia Zwykłego [...] jest działanie na rzecz ochrony środowiska, przyrody, ekologii, ekorozwoju, demokracji, społeczeństwa obywatelskiego, praw człowieka, edukacji, zdrowia, nauki, cywilizacji, wdrożeń, innowacji, postępu, doradztwa. Zgodnie z § 2 pkt 2 regulaminu Stowarzyszenie działa w szczególności poprzez organizowanie i udział w akacjach społecznych mających na celu ochronę środowiska lokalnego, udział w postępowaniach administracyjnych w celu zapewnienia ochrony środowiska lokalnego, czy organizowanie spotkań, szkoleń, mających na celu propagowanie ochrony środowiska lokalnego, akcji edukacyjnych, happeningu, prelekcji, wystaw, koncertów, pokazów, dyskusji, zajęć, doradztwa, prac studialnych, naukowych i badawczych, itp. Zaznaczyć należy, iż chcąc realizować swoją działalność regulaminową, w tym występowanie w postępowaniach administracyjnych oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska Stowarzyszenie musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów udziału w postępowaniach sądowych. Aby móc zatem realizować określone w regulaminie i przyjęte przez siebie cele Stowarzyszenie powinno zapewnić sobie środki finansowe na ich realizację. Podkreślić należy, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). W niniejszej sprawie z nadesłanego regulaminu oraz zaświadczenia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] wynika, że Stowarzyszenie [...] z siedzibą w B. jest stowarzyszeniem zwykłym wpisanym do ewidencji stowarzyszeń od dnia [...] pod nr [...]. Stosownie natomiast do treści art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) jako stowarzyszenie zwykłe nie posiada osobowości prawnej, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zwykłe uzyskuje natomiast głównie środki na swoją działalność ze składek członkowskich (art. 40 ust. 1, art. 42 ust. 1 i 2 cyt. ustawy). Wskazać należy, że ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Źródło finansowania Stowarzyszenie przewidziało w § 6 regulaminu zakładając, że fundusze na jego działalność pochodzić będą wyłącznie z wpływów ze składek członkowskich. Jak wynika z oświadczenia Stowarzyszenia jego członkowie nie uiszczają w ogóle składek członkowskich, chociaż takie źródło finansowania działalności Stowarzyszenia przewidzieli jego założyciele. Realizując zatem cele regulaminowe, w szczególności poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych (np. poprzez zwiększenie ilości członków Stowarzyszenia lub ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie). Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego i ustanowienie dlań profesjonalnego pełnomocnika, w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, iż zaniechanie pozyskiwania jakichkolwiek środków przez Stowarzyszenie, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, powoduje, iż faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). To, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków nie oznacza, że jest ono zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakresie w którym wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stwierdzono zatem, że Stowarzyszenie chcąc realizować cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, powinno w pierwszej kolejności podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych np. poprzez podjęcie uchwały o pobieraniu składek członkowskich bądź też w przypadku ustalenia składek, ale w niewystarczającej wysokości poprzez podwyższenie wysokości składek lub też zwiększeniu liczby członków (obecnie składa się z trzech członków), bądź też przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Uznano, że brak zapewnienia stałego źródła dochodów oraz niepodejmowanie kroków zmierzających do zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem strony wnioskującej przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest bowiem niezasadne. Wskazać należy, iż we wniesionym sprzeciwie Stowarzyszenie nie wskazało żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jego uwzględnienie. Reasumując stwierdzić należy, że Stowarzyszenie Zwykłe [...] nie wykazało, że z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania jak również kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Z dokonanej analizy wynika, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.