VII SA/Wa 108/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Granatowska, asesor WSA Nina Beczek, , Protokolant: ref. Tomasz Bilewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi Z. P. i B. P. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 12 listopada 2024 r. znak: DOZ-OAiK.650.194.2024.MPU-1 w przedmiocie doprowadzenia zabytku do poprzedniego stanu oddala skargę Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga Z. P. i B. P. (dalej: skarżący, właściciele) na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: Minister, organ II instancji, organ odwoławczy) z 12 listopada 2024 r. zobowiązującą skarżących do doprowadzenia zabytku do poprzedniego stanu. Stan faktyczno-prawny spawy przedstawia się następująco: Pismem z 8 września 2023 r. skarżący złożył wniosek do Ł. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: organ I instancji, WKZ) o udzielenie pozwolenia na montaż instalacji fotowoltaicznej na dachu dworu, położonego przy ul. P. w O., wpisanego do rejestru zabytków nieruchomości województwa ł. pod numerem rej. [...] na podstawie decyzji z [...] maja 1972 r. W dniu 15 grudnia 2023 r. przeprowadzono kontrolę ww. dworu w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r. poz. 840 ze zm., dalej: u.o.z.o.z.). Kontrola była spowodowana uzyskaniem podczas rozmowy telefonicznej 16 listopada 2023 r. informacji od właściciela budynku, że na dachu zostały umieszczone panele fotowoltaiczne przed uzyskaniem decyzji WKZ o pozwoleniu na ich montaż. Podczas kontroli potwierdzono informację o zamontowaniu paneli fotowoltaicznych; szereg ogniw w kolorze czarnym został zamontowany na górnej połaci dachu uskokowego na południowej (frontowej) elewacji dworu. Oprócz tego stwierdzono również obecność pompy ciepła z jednostką zewnętrzną umieszczoną przy elewacji frontowej (południowej) z przyłączami do budynku poprowadzonymi w cokole we wschodniej części budynku, wykonanie nieuporządkowanego fragmentu instalacji elektrycznej przy wejściu do budynku na elewacji południowej oraz umieszczenie dwóch anten satelitarnych na elewacji południowej budynku. Decyzją z [...] grudnia 2023 r. znak: [...], działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.), umorzył postępowanie administracyjne. Następnie decyzją z [...] stycznia 2024 r. znak: [...] organ I instancji, działając na podstawie art. 104 k.p.a., art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. a, art. 45 ust. 1, art. 89 ust. 2, art. 91 ust. 4 pkt 4 i 6 u.o.z.o.z., zobowiązał skarżących do doprowadzenia do jak najlepszego stanu zabytku – w terminie do 30 września 2024 r. - poprzez: 1) demontaż samowolnie zamontowanej instalacji fotowoltaicznej z dachu budynku oraz wypełnienie otworów pozostałych po przewodach instalacyjnych, 2) demontaż samowolnie zainstalowanej pompy ciepła oraz uzupełnienie bruzdy po przyłączach w cokole budynku, 3) uporządkowanie fragmentu instalacji elektrycznej przy oprawie oświetleniowej po prawej stronie drzwi wejściowych na elewacji południowej (usunięcie natynkowych przewodów w rurach osłonowych), 4) demontaż anten telewizji satelitarnej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dokumentacji zgromadzonej w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w Ł. nie znajdują się pozwolenia na montaż ww. urządzeń. Zgodnie z informacją uzyskaną od właściciela obiektu, pompa ciepła została zamontowana jesienią 2023 r. W ocenie WKZ aktualna lokalizacja urządzeń oraz sposób montażu negatywnie oddziałują na autentyzm obiektu. Współczesne urządzenia techniczne na obiektach zabytkowych powinny być lokalizowane w sposób przemyślany i w miejscach mało widocznych oraz wprowadzone w sposób jak najmniej inwazyjny dla zabytkowej substancji budowlanej. Umieszczenie ogniw fotowoltaicznych oraz pompy ciepła w najbardziej reprezentacyjnym miejscu budynku - na elewacji frontowej na dachu oraz w strefie wejścia - zaburza kompozycję elewacji i powoduje zmniejszenie jej wartości historycznej. Ponadto działaniem inwazyjnym i niekoniecznym dla funkcjonowania budynku było wykonanie szerokiej i głębokiej bruzdy w cokole w celu doprowadzenia przewodów pompy ciepła do wnętrza budynku. Anteny satelitarne zostały umieszczone w przypadkowych miejscach, co również ma negatywny wpływ na kompozycję elewacji frontowej. Tak samo w sposób nieuporządkowany został wykonany fragment instalacji elektrycznej przy oprawie oświetleniowej przy głównym wejściu do budynku. Zdaniem organu I instancji montaż wszystkich ww. urządzeń i instalacji w obecnej formie nie uzyskałby akceptacji WKZ. Od powyższej decyzji skarżący wnieśli odwołanie wskazując, że konieczne było wykonanie fotowoltaiki i pompy ciepła, z uwagi na wysokie koszty ogrzewania. W ocenie skarżących panele fotowoltaiczne zostały dobrane tak, aby zachować estetykę budynku. Został złożony wniosek do WKZ o wydanie pozwolenia konserwatorskiego na ww. prace, jednak z uwagi, iż sezon grzewczy się zbliżał, a nie otrzymano żadnej informacji w sprawie złożonego wniosku, przystąpiono do montażu instalacji. Decyzją z 12 listopada 2024 r. znak: DOZ-OAiK.650.194.2024.MPU-1 Minister, działając na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 5 u.o.z.o.z. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i nakazał skarżącym doprowadzenie zabytku - dworu przy ul. [...] w O. - do poprzedniego stanu, poprzez demontaż samowolnie zamontowanej instalacji fotowoltaicznej z dachu budynku oraz wypełnienie otworów pozostałych po przewodach instalacyjnych, demontaż samowolnie zainstalowanej pompy ciepła oraz wypełnienie bruzdy po przyłączach w cokole budynku, uporządkowanie fragmentu instalacji elektrycznej przy oprawie oświetleniowej po prawej stronie drzwi wejściowych na elewacji południowej (usunięcie natynkowych przewodów w rurach osłonowych) i demontaż anten telewizji satelitarnej - w terminie do 31 marca 2025 r. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał treść art. 45 ust. 1 pkt 5 u.o.z.o.z. jako podstawę materialnoprawną swojego rozstrzygnięcia, powołał się na przeprowadzoną 15 grudnia 2023 r. kontrolę nieruchomości, która wykazała wykonanie przedmiotowych prac przez skarżących bez pozwolenia konserwatorskiego. Odnosząc się do odwołania organ II instancji podniósł, że nie neguje potrzeby właścicieli nieruchomości do posiadania telewizji, ani obniżenia kosztów energii elektrycznej i ogrzewania budynku. Nie ulega jednak wątpliwości, że na montaż ww. urządzeń i instalacji na budynku dworu w O. przy ul. [...] należało uzyskać pozwolenie WKZ zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.o.z.o.z. W ocenie Ministra fakt, że właściciele wystąpili do organu konserwatorskiego z wnioskiem w tej sprawie świadczy o tym, iż byli świadomi ciążącego na nich obowiązku. Jednak przystąpili do samowolnej realizacji inwestycji, pomimo iż nie otrzymali pozwolenia konserwatorskiego. Argument dotyczący poniesionych przez właścicieli nieruchomości kosztów związanych z samowolnym wykonaniem instalacji fotowoltaicznej i pompy ciepła oraz nakazem ich demontażu jest nietrafiony. Stosowanie odnawialnych źródeł energii nie może odbywać się kosztem dewastacji zabytków wskazanych w art. 6 ust 1 pkt 1 i 3 u.o.z.o.z., a wytwarzanie energii odnawialnej oraz ochrona zabytków muszą być traktowane jako równorzędne interesy społeczne. Przemawiają za tym zarówno zasady zrównoważonego rozwoju, jak i gwarantowane konstytucyjnie i ustawowo zobowiązania do ochrony dziedzictwa. Pozyskiwanie czystej energii powinno następować przy zachowaniu i ochronie historycznej istoty, tradycyjnego wyglądu oraz struktury całych układów i zabytków. Budynków zabytkowych nie można bezrefleksyjnie poddawać modernizacji tak, by osiągnąć zadawalający standard efektywności energetycznej. W ocenie Ministra zastosowanie paneli fotowoltaicznych na dachu dworu przy ul. [...] w O. jest niedopuszczalne ze stanowiska konserwatorskiego. Działanie takie ingeruje w ukształtowany historią i tradycją wygląd zabytku, ze względu na skrajnie obcą technologicznie i stylowo strukturę instalacji wprowadzającą, dysharmonię w kompozycji architektonicznej oraz tworzenie dużego kontrastu współczesnych instalacji względem historycznie ukształtowanego kontekstu przestrzennego zabudowy objętego wpisem do rejestru zabytków zespołu dworskiego w O. Umieszczenie współczesnych urządzeń na frontowej, reprezentacyjnej elewacji dworu, pochodzącego z przełomu XVII i XVIII w. wpływa na obniżenie wartości historycznych, artystycznych i naukowych zabytku. Zdaniem organu odwoławczego z punktu widzenia ochrony zabytków można rozważyć inną, mniej eksponowaną lokalizację paneli fotowoltaicznych, pompy ciepła oraz anten satelitarnych. Zastrzec należy jednak, że udzielenie pozwolenia na umieszczenie paneli fotowoltaicznych w obrębie założenia dworsko-parkowego wymaga sprawdzenia, czy proponowane urządzenia nie wpłyną niekorzystnie na wygląd oraz na wartości chronionego obiektu, stanowiące podstawę jego wpisu do rejestru zabytków. Końcowo Minister podniósł, że zakres nakazu polegający na demontażu urządzeń i instalacji wykonanych bez wymaganego pozwolenia konserwatorskiego jest w istocie nakazem przywrócenia zabytku do poprzedniego stanu, nie zaś nakazem doprowadzenia do jak najlepszego stanu, bowiem, celem jest usunięcie samowolnie zainstalowanych urządzeń i instalacji. Nie zgadzając się z decyzją Ministra, skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zaznaczyli, że zaskarżona decyzja nie jest dostosowana do obecnych realiów. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zalegalizowanie zainstalowanych paneli fotowoltaicznych, ponieważ od tego zależą dalsze losy zabytku. Skarżący podnieśli, że WKZ został powiadomiony o zamierzonej inwestycji, jednak pomimo upływu terminów określonych zgodnie z k.p.a., brak było wydania decyzji zakazującej lub pozwalającej. W ich ocenie instalacja została wykonana zgodnie z projektem i uzgodniona z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń p.poż. i nie zagraża budynkowi. Zabytkowy budynek przeznaczony jest na cele mieszkaniowe, co wiąże się z bardzo dużymi kosztami ogrzewania (około 100.000 zł rocznie). Poza tym panele fotowoltaiczne zostały bardzo dobrze dobrane, wtopiły się w kolorystykę dachu oraz są niewidoczne z perspektywy odbiorcy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) wynika, że w wypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Powinnością sądu jest zatem kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Sąd oddalił skargę, gdyż uznał, że kwestionowana przez skarżących decyzja Ministra jest zgodna z prawem. Sąd w pełni podziela bowiem ustalenia i wnioski płynące z wykładni przepisów prawnych przyjętej przez organ odwoławczy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w art. 4 u.o.z.o.z. ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek ochrony zabytków, w ramach którego organy zobowiązane są m.in. do zapobiegania jakimkolwiek zagrożeniom, mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków, udaremniania niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków, kontroli stanu zachowania i przeznaczenia zabytków. W przepisie art. 89 tej ustawy określone zostały organy specjalistyczne w zakresie ochrony zabytków – w tym: minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania i kompetencje w tym zakresie wykonuje Generalny Konserwator Zabytków oraz wojewoda, w imieniu którego zadania i kompetencje w tym zakresie wykonuje wojewódzki konserwator zabytków. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 45 ust. 1 pkt 5 u.o.z.o.z., zgodnie z którym w przypadku gdy bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu lub warunków określonych w pozwoleniu wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru roboty budowlane lub inne działania, w tym także te, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 6-8 i 10-12 ustawy, wojewódzki konserwator zabytków zobowiązany jest wydać decyzję nakazującą przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu, określając termin wykonania tych czynności, albo zobowiązującą do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie. Nie ulega wątpliwości, że na montaż i instalację paneli fotowoltaicznych na budynku dworu w O. przy ul. [...] należało uzyskać pozwolenie WKZ zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.o.z.o.z. Dwór przy ul. [...] w O.jest zlokalizowany na działce ewid. nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], z której wynika, że stanowi ona majątkową wspólność ustawową skarżących. Został on objęty ochroną konserwatorską na mocy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z [...] maja 1972 r. wpisującej do rejestru zabytków zespół dworski, w skład którego wchodzą: dwór, oranżeria, spichlerz, czworaki oraz park w O. pod numerem [...]. Bezsporne jest w sprawie, że właściciele wykonali przy zabytku bez wymaganego pozwolenia konserwatorskiego pokrycie dachowe z blachodachówki w kolorze grafitowym, zamontowali ogniwa fotowoltaiczne na południowej połaci dachowej, wykonali zadaszenie nad wejściem na elewacji wschodniej, montaż pompy ciepła przy elewacji południowej i przyłącze do budynku poprowadzone w cokole, poprowadzili instalację elektryczną natynkowo przy wejściu do budynku. Powyższe wynika z protokołu kontroli z 15 grudnia 2023 r., przeprowadzonej przy udziale skarżącego, podczas której sporządzono dokumentację fotograficzną, załączoną do akt. Poza tym o podjętych czynnościach poinformował organ I instancji sam skarżący w rozmowie telefonicznej z 16 listopada 2023 r., kiedy inspektor wojewódzkiego organu konserwatorskiego chciał ustalić termin oględzin obiektu w związku z procedowaniem wniosku z 8 września 2023 r. (wpływ do organu 12 września 2023 r.). W związku z tym decyzją WKZ z [...] grudnia 2023 r. znak: [...] zostało umorzone postępowanie administracyjne w sprawie wydania pozwolenia na montaż na południowej połaci dachowej dworu szeregu paneli fotowoltaicznych o całkowitych wymiarach około 24,6 m x 1,7 m, umieszczonych na górnej połaci dachu polskiego (uskokowego), zgodnie z załączonym projektem. Wykonanie prac przy zabytku wpisanym do rejestru - bez wymaganego pozwolenia konserwatorskiego - uzasadnia wydanie w oparciu o art. 45 ust. 1 ww. ustawy decyzji zobowiązującej do doprowadzenia zabytku do poprzedniego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie (zob. wyrok WSA w Warszawie z 5 lipca 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 617/18, publ. CBOSA). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z 24 stycznia 2017 r. (sygn. akt II OSK 1090/15) w u.o.z.o.z. nie przewidziano instytucji legalizacji samowoli konserwatorskiej w odróżnieniu od przepisów Prawa budowlanego przewidujących, w zależności od zaistniałego przypadku, postępowanie legalizacyjne albo postępowanie naprawcze. W razie naruszenia art. 36 ust. 1 u.o.z.o.z. konieczne jest zastosowanie jednej z sankcji przewidzianych w art. 45 ust. 1 tej ustawy. Działania przewidziane w art. 45 ust. 1 u.o.z.o.z. stanowią zatem sui generis tryb naprawczy, którego uruchomienie uwarunkowane jest zarówno samym faktem wykonania robót bez wymaganego pozwolenia, jak i oceną, że na skutek tych robót doszło do uszczuplenia wartości zabytkowych, którymi cechował się zabytek według stanu sprzed wykonania samowolnych robót (zob. wyrok WSA w Warszawie z 21 października 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1270/21, publ. CBOSA). Jak wynika z argumentacji zaskarżonej decyzji z punktu widzenia konserwatorskiego i ochrony zabytków zastosowanie paneli fotowoltaicznych na dachu dworu przy ul. [...] w O. jest niedopuszczalne. Działanie takie ingeruje w ukształtowany historią i tradycją wygląd zabytku, ze względu na skrajnie obcą technologicznie i stylowo strukturę instalacji wprowadzającą, dysharmonię w kompozycji architektonicznej oraz tworzenie dużego kontrastu współczesnych instalacji względem historycznie ukształtowanego kontekstu przestrzennego zabudowy objętego wpisem do rejestru zabytków zespołu dworskiego w O. Umieszczenie współczesnych urządzeń na frontowej, reprezentacyjnej elewacji dworu, pochodzącego z przełomu XVII i XVIII w. wpływa na obniżenie wartości historycznych, artystycznych i naukowych zabytku. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym z taką opinią organu nie sposób polemizować, zważywszy na treść uzasadnienia decyzji z [...] maja 1972 r. o wpisaniu dworu do rejestru zabytków – zespół dworski jest zabytkiem architektury z XVII/XVIII/XIX wieku. Minister dopuścił możliwość rozważenia innej, mniej eksponowanej lokalizacji paneli fotowoltaicznych, pompy ciepła oraz anten satelitarnych. Jednak udzielenie pozwolenia na umieszczenie paneli fotowoltaicznych w obrębie założenia dworsko-parkowego wymaga sprawdzenia, czy proponowane urządzenia nie wpłyną niekorzystnie na wygląd oraz na wartości chronionego obiektu, stanowiące podstawę jego wpisu do rejestru zabytków. Tymczasem organy orzekające nie miały możliwości rozważyć innych rozwiązań lokalizacji przedmiotowych paneli fotowoltaicznych z uwagi na ich samowolny montaż przez właścicieli. W tym miejscu Sąd zauważa, że wpis do rejestru zabytków jest najwyższym reżimem ochrony prawnej i musi wynikać z niekwestionowanych walorów obiektu jako zabytku. Chcąc podważyć posiadanie przez obiekt nieruchomy walorów zabytkowych, skarżący musieliby zatem najpierw skutecznie wystąpić o wykreślenie budynku z rejestru, wykazując, że obiekt ten utracił wartości, które przemawiały za jego szczególną ochroną. Dopóki jednak dwór położony przy ul. [...] w O. widnieje w rzeczonym rejestrze, podlega ochronie konserwatorskiej i każda ingerencja w jego substancję zabytkową podlega surowej ocenie organów ochrony zabytków. W świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych nie można poza tym zaaprobować stanowiska skarżących, że panele wtopiły się w kolorystykę dachu i są niewidoczne z perspektywy odbiorcy. Z dokumentacji fotograficznej wynika, że zainstalowane moduły solarne widoczne są z punktu widzenia każdego odbiorcy, powodując zniekształcenie zabytku w jego autentycznej substancji. Autentyzm zabytku wymaga, aby ingerencja w obiekt była minimalna. Sąd w pełni podziela poglądy orzecznictwa i doktryny, które zgodnie stwierdzają, że zabytek z chwilą wpisu do rejestru przestaje być wyłącznie prywatnym dobrem właściciela, którego interesy z tego względu stają się ograniczone. Forma ochrony zabytku jest bowiem formą ochrony, która wkracza w prawo własności właściciela nieruchomości, co nie oznacza jednak, że nie może on z tej nieruchomości korzystać. Nadmienić należy, że zgodnie z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie w jakim nie narusza istoty prawa własności. Ustawa o ochronie zabytków jest właśnie taką ustawą, o której mowa w art. 64 ust. 3 Konstytucji RP. Wpis określonej nieruchomości do rejestru zabytków z pewnością powoduje pewne ograniczenia w wykonywaniu prawa własności i nakłada na właściciela dodatkowe obowiązki związane z utrzymaniem takiej nieruchomości, nie ingeruje natomiast w istotę tego prawa. Właściciel zabytku nieruchomego może go zatem użytkować i zagospodarować, ale wyłącznie w granicach określonych w u.o.z.o.z., a więc w taki sposób, aby nie zagrażało to jego wartości zabytkowej (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 lutego 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 2408/22, publ. CBOSA). W badanej sprawie Sąd za prawidłowe uznał konkluzje organów, które wskazują, że ingerencja skarżącego w obiekt objęty szczególną ochroną musiała skutkować reakcją przewidzianą w art. 45 ust. 1 u.o.z.o.z. Wobec zakresu i charakteru naruszeń jedynym możliwym rozstrzygnięciem było natomiast nakazanie przywrócenia zabytku do poprzedniego stanu, o czym orzekł prawidłowo organ II instancji. Należy bowiem zauważyć, że zakres nakazu polegający na demontażu urządzeń i instalacji wykonanych bez wymaganego pozwolenia konserwatorskiego, jest w istocie nakazem przywrócenia zabytku do poprzedniego stanu, nie zaś nakazem doprowadzenia do jak najlepszego stanu, bowiem celem jest usunięcie samowolnie zainstalowanych urządzeń i instalacji. Za organem odwoławczym należy również powtórzyć, że argument dotyczący poniesionych przez właścicieli nieruchomości kosztów związanych z samowolnym wykonaniem instalacji fotowoltaicznej i pompy ciepła oraz nakazem ich demontażu jest niezasadny. Zgodnie bowiem z art. 44 u.o.z.o.z. osoba, która bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru dokonała prac i działań określonych w art. 45 ust. 1 ww. ustawy, jest obowiązana na swój koszt wykonać czynności nakazane w decyzji nakazującej przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu, określając termin wykonania tych czynności, albo zobowiązującą do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie. Zarzuty skargi odnoszące się do uchybień organu I instancji związanych z nieterminowym wydaniem decyzji w przedmiocie wydania pozwolenia konserwatorskiego z wniosku skarżących 8 września 2023 r. nie mogą odnieść pożądanego skutku w przedmiotowym postępowaniu, ponieważ w tym zakresie skarżący powinien skorzystać z innego trybu postępowania - ponaglenia organu na podstawie art. 37 k.p.a., a w konsekwencji wnosić skargę na jego bezczynność lub przewlekłe postępowanie. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.