VII SA/Wa 1081/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.R. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 października 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.R. na postanowienie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] lutego 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wydania odpisów z akt sprawy postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2016 r. odmawiającego M.R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 1081/16 wpłynął na formularzu PPF wniosek M.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką (20 letnią) i synem (9 letnim). Utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu pracy wnioskodawczyni w wysokości 1800 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni oświadczyła że posiada mieszkanie o powierzchni 59 m2, i nieruchomość rolną o powierzchni 1008 ha. Wskazała, że mieszka samotnie z dziećmi, mąż nie partycypuje w utrzymaniu dzieci, oraz że nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla siebie i rodziny. W związku z niewystarczającymi danymi wnioskodawczyni została wezwana do złożenia dodatkowych wyjaśnień. W zakreślonym terminie wnioskodawczyni udzieliła odpowiedzi. Postanowieniem Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 października 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 1081/16 odmówiono M.R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie M.R. zarzuciła niezgodność ustaleń ze stanem faktycznym mianowicie: strona w wystarczający sposób wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny natomiast Sąd nie potraktował jako dowód i nie wziął pod uwagę wszystkich wskazanych we wniosku argumentów wobec czego sprzeciw jest zasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie wobec czego postanowienie z 28 października 2016 r. należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku, z którego można czerpać korzyści -wynajem, sprzedaż, dzierżawa- i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. Podsumowując, instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz którym zdrowie nie pozwala na zdobycie i utrzymanie zatrudnienia. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył orzekający w pierwszej instancji referendarz - analizując złożony wniosek trudno ocenić rzetelnie sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni w świetle niewystarczających danych. Pomimo wezwania referendarza wskazującego szczegółowo jakie dane należy uzupełnić - wnioskodawczyni podała jedynie przybliżone koszty utrzymania miesięcznego, które jednocześnie rozminęły się z zawartymi w formularzu informacjami na temat dostępnych comiesięcznie środków do życia. Skarżąca miesięcznie otrzymuje 1800 zł wynagrodzenia z tytułu pracy, wysokość wydatków na mieszkanie wynosi zaś ok. 1000 zł miesięcznie, a wydatki na codzienne utrzymanie wynoszą ok. 2000 miesięcznie. Czyli miesięcznie wnioskodawczyni ponosi koszty utrzymania siebie i dzieci w wysokości ok. 3000 zł. Są to bardzo ogólnikowe kwoty. Wnioskodawczyni nie wyszczególniła jaką miesięcznie kwotę przeznacza na zakup żywności, odzieży, leków, edukację dzieci bądź inne wydatki. Jednocześnie oświadczyła, że nie otrzymuje alimentów, zasiłków ani dopłat unijnych. Nie posiada także oszczędności, posiada zaś na karcie debetowej zadłużenie w wysokości 1500 zł. Analizując podane informacje Sąd uznał, że są one niewystarczające aby ocenić rzetelnie i bez żadnych wątpliwości sytuację majątkową wnioskodawczyni. Podanych informacji w żadnym razie nie można uznać za wystarczające. Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na porównaniu kwot posiadanych na utrzymanie z wydatkami, przy czym tylko takimi, które należy uznać za konieczne dla utrzymania. Wnioskodawczyni nie dostarczyła Sądowi takich informacji wobec czego w świetle braku szczegółowych danych (wyciągu z konta bankowego, rachunków, paragonów, szczegółowych danych dotyczących kwot ponoszonych wydatków na inne cele – np. edukacja) Sąd nie mógł się przychylić do wniosku. Stąd brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie - poza niezadowoleniem z rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy - skarżąca również nie wykazała w żaden inny niż we wniosku sposób, że kwalifikuje się do przyznania jej prawa pomocy, również i tym razem nie nadesłała wymaganych dokumentów. Należy pamiętać, że instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. Strona postępowania wnosząc o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać w sposób przekonujący, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że w sytuacji, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, gdy strona w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją finansową bądź rodzinną, niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 lipca 2013 r. II FZ 371/13, LEX nr 1347052). Niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowych wyjaśnień lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13, LEX nr 1302897). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.