VII SA/Wa 1147/18

WyrokWSA w Warszawie2019-01-25

Skład orzekający: Joanna Gierak-Podsiadły, Jadwiga Smołucha, Krystyna Tomaszewska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja nakazująca wykonanie prac konserwatorskich i robót budowlanych przy zabytku, wydana na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, może być skierowana tylko do jednego ze współwłaścicieli zabytku, który faktycznie korzysta z jego części?
Ratio decidendi
Decyzja nakazująca wykonanie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku, wydana na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, może być skierowana do osoby fizycznej lub jednostki organizacyjnej, która posiada tytuł prawny do korzystania z zabytku. Kluczowe jest ustalenie, kto faktycznie korzysta z zabytku na podstawie takiego tytułu. W przypadku współwłasności, jeśli tylko jeden ze współwłaścicieli korzysta z określonej części zabytku, decyzja może być skierowana wyłącznie do niego, nawet jeśli pozostali są właścicielami całości.
Stan faktyczny
Skarżący Z. P. kwestionował decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która utrzymała w mocy decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nakazującą wykonanie prac konserwatorskich i robót budowlanych przy wschodniej części zabytkowego dworu, będącej w jego użytkowaniu. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów poprzez skierowanie nakazu tylko do niego jako jednego ze współwłaścicieli oraz kwestionował zakres i konieczność wykonania prac. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając decyzję Ministra za prawidłową.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , Sędzia WSA Jadwiga Smołucha, Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Protokolant st. sekr. sąd. Sylwia Rosińska- Czaykowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2018 r. Znak [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych prac konserwatorskich i robót budowlanych oddala skargę Przedmiotem skargi Z. P. ("skarżący") jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ("Minister") z [...] marca 2018 r., znak: [...], wydana w sprawie dotyczącej nałożenia obowiązku wykonania określonych prac przy zabytku, w następującym stanie sprawy: [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków ("[...]WKZ"), na podstawie przeprowadzonej [...] czerwca 2017 r. kontroli zabytkowego budynku dworu "[...]" usytuowanego na dz. ew. nr [...] przy ul. [...] w [...], decyzją z [...] października 2017 r., znak: [...], nakazał współwłaścicielowi i użytkownikowi wschodniej części ww. obiektu, oznaczonego nr [...] – tj. skarżącemu, wykonanie do [...] października 2018 r. robót budowlanych obejmujących: wymianę rynien i rur spustowych, wykonanie izolacji poziomej, uzupełnienie ubytków i naprawę odspojeń tynków zewnętrznych, przeprowadzenie remontu konserwatorskiego elewacji z uwzględnieniem detali architektonicznych oraz stolarki okiennej i zewnętrznej stolarki drzwiowej oraz osuszenie piwnic poprzez skucie zawilgoconych, zagrzybionych tynków na poziomie piwnic. W podstawie prawnej wskazanej decyzji [...]WKZ przywołał art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zm.). Odwołanie od tej decyzji z zachowaniem terminu złożył skarżący kwestionując adresata decyzji, jak również zakres nałożonych robót, w tym konieczność zastosowania w sprawie art. 49 ust. 1 ww. ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, decyzją z [...] marca 2018 r. (wskazaną na wstępie), uchylił zaskarżoną decyzję w części określającej termin wykonania nakazanych czynności oraz wyznaczył nowy termin ich wykonania do [...] grudnia 2018 r., a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r., poz. 2187, "u.o.z.z.") wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej, posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. Minister wskazał na definicję prac konserwatorskich, uregulowaną w art. 3 pkt 6 u.o.z.z. oraz na definicję robót budowlanych, wynikającą z art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2017 r. poz. 1332) i stwierdził, że na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z.z. organ konserwatorski może nakazać nie tylko przeprowadzenie prac zmierzających do utrzymania substancji zabytkowej (konserwatorskich), ale także innych robót polegających na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego, jeśli ich wykonanie uzna za niezbędne ze względu na ochronę zabytku przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem. Niemniej nakaz ten organ powinien szczegółowo uzasadnić, zwłaszcza w zakresie konieczności przeprowadzenia prac z punktu widzenia celu określonego w tym przepisie, tj. że nie są to prace o charakterze restauratorskim (art. 3 pkt 7 u.o.z.z.), niewymienione w art. 49 ust. 1 tej ustawy. Minister dodał, że zakres nakazanych prac nie może być dowolny. I dalej, organ ten wskazał, że [...]WKZ miał uzasadnione podstawy do wydania zaskarżonej decyzji, gdyż w wyniku przeprowadzonej przez ten organ kontroli ustalono, że stan zachowania przedmiotowego dworu wymaga natychmiastowego wykonania prac, rozumianych jako działania mające na celu zahamowanie procesów destrukcji zabytku. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach wskazuje bowiem na wysoki stopień zniszczenia wschodniej części budynku, tj.: liczne zawilgocenia i omszenie ścian, spowodowane niedrożnymi i nieszczelnymi rynnami i rurami spustowymi; spękania, odspojenia, łuszczenia i ubytki tynku; uszkodzenia detalu architektonicznego. Ponadto, jak ustalono, piwnice w ww. części budynku są w wielu miejscach zawilgocone, okienka piwniczne nie są zabezpieczone, budynek (w analizowanej części) nie jest ogrzewany i przewietrzany; nie posiada izolacji poziomej. W narożniku jednego z pomieszczeń widoczny duży zaciek i wykwit wilgoci. Wody opadowe są odprowadzane z dachu bezpośrednio do gruntu przy elewacjach. Stolarka okienna z lat 70 jest zniszczona i nieszczelna. W ocenie Ministra, pozostawienie nieużytkowanej części obiektu z niesprawną instalacją rynnowo-spustową, pozbawionego izolacji poziomej oraz z nieszczelnymi oknami narażałoby go na dalsze zalewanie wodami opadowym, a zatem zawilgocenie, postępującą erozję cegły i korozję biologiczną drewnianych elementów konstrukcyjnych, prowadzącą do osłabienia i utraty wytrzymałości struktury budowlanej oraz przyspieszenie niszczenia zabytku. Nakaz podjęcia robót budowlanych oraz prac konserwatorskich przy budynku, wskazanych w zaskarżonej decyzji jest zatem uzasadniony koniecznością podjęcia działań mających powstrzymać postępującą degradację tego obiektu. Zdaniem Ministra, organ pierwszej instancji nakazał takie działania, które nie wykraczają poza obowiązek przeprowadzenia robót budowlanych rozumianych zgodnie z ich definicją legalną, ale dają gwarancję, że obiekt ten nie będzie podlegał dalszej dewastacji. Minister podniósł następnie, że zobowiązanie do wykonania prac konserwatorskich lub robót budowlanych, o których mowa w art. w art. 49 ust. 1 u.o.z.z., ustawodawca wiąże ze wskazanym w przepisie tytułem prawnym, na mocy którego posiadacz zabytku ma prawo do korzystania z tego obiektu. Oznacza to, że na organ został nałożony obowiązek ustalenia, kto jest podmiotem korzystającym z zabytku, oraz czy dysponent zabytku posiada jeden z wymienionych w przepisie tytułów prawnych, aby móc ustalić adresata decyzji zobowiązującej do wykonania prac konserwatorskich lub robót budowlanych. W tym też kontekście Minister stwierdził, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji prawidłowo wskazał podmiot zobowiązany do wykonania prac. Z treści księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] dla nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...], obr. [...] w [...], wynika, że właścicielami tej nieruchomości są Z. P., W. K. oraz B. i P.D.. Z ww. księgi wieczystej wynika ponadto, że przedmiotowa nieruchomość gruntowa oraz budynkowa stanowi współwłasność w częściach ułamkowych ww. osób, uregulowaną przepisami Kodeksu cywilnego. Ponadto, z akt niniejszej sprawy, w tym z aktu notarialnego Rep. [...] spisanego w dniu [...] marca 1996 r., wynika, że Z. P. użytkuje wschodnią połowę przedmiotowego budynku. Ponieważ zaskarżone rozstrzygnięcie odnosi się wyłącznie do wschodniej połowy budynku, pozostającej w użytkowaniu skarżącego, organ pierwszej instancji nie miał zatem podstaw prawnych do nałożenia zobowiązania na pozostałych współwłaścicieli obiektu. Minister wskazał, że w świetle u.o.z.z., opieka nad zabytkiem ma charakter zindywidualizowany – odpowiedzialny za jej realizację jest aktualny dysponent zabytku, czyli jego aktualny właściciel lub posiadacz, a wpisanie budynku do rejestru zabytków nakłada na właścicieli lub użytkowników obowiązek przestrzegania rygorów tej ustawy. Rola dysponenta zabytku sprowadza się zatem do starannego postępowania w stosunku do zabytku, utrzymania go w jak najlepszym stanie oraz jak najlepsze jego wykorzystanie dla dobra ogółu, ze względu na jego walory architektoniczne, historyczne czy naukowe. Zabytek przestaje więc być tylko i wyłącznie prywatnym dobrem jego właściciela, którego interesy zostają z tego względu wyraźnie ograniczone (art. 5 pkt 3 i 4 ww. ustawy). Kończąc Minister stwierdził, że nie było podstaw do kwestionowania zasadności zaskarżonej decyzji, wydanej w celu ochrony zabytku tylko z tego powodu, że właściciel obiektu zabytkowego nie posiada odpowiednich funduszy na przeprowadzenie nakazanych prac. Przyjął jednocześnie, że termin wykonania nakazanych czynności był zbyt krótki i należało wyznaczyć nowy termin ich przeprowadzenia do [...] grudnia 2018 r. Na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] marca 2018 r. skargę złożył Z. P., wnosząc o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 49 ust. 1 u.o.z.z. i art. 199 Kodeksu cywilnego. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał m.in., że organ wydając zaskarżoną decyzję nałożył określone w niej obowiązki tylko na jednego ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem skarżącego, jeśli organ chciał nakazać przeprowadzenie przedmiotowych robót zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, powinien był wydać przedmiotową decyzję również wobec pozostałych współwłaścicieli, co wynika wprost z art. 49 ust. 1 u.o.z.z. Skarżący podkreślił przy tym, że wykonanie robót budowlanych, wskazanych w zaskarżonej decyzji, przekracza zwykły zarząd nieruchomością wspólną i wymaga uzyskania zgody wszystkich współwłaścicieli, co przy skierowaniu ww. obowiązku tylko do niego, uniemożliwia jej uzyskanie. Ponadto, decyzja wydana na podstawie art.. 49 ust. 1 u.o.z.z. musi wskazywać, jakie konkretnie prace mają zostać wykonane, a prace te musze zostać wyczerpująco opisane. Decyzja taka musi ponadto odnosić się ściśle do przebiegu całego dotychczasowego postępowania. W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania organ pierwszej instancji określił inny zakres prac niż ten, który objęła wydana przez niego decyzja – początkowo wskazywano na prace zabezpieczające, następnie prace budowlane. Wszystko to prowadziło do wątpliwości, jakie prace miałyby być rzeczywiście wykonane, a więc jaki zakres obowiązku miałby być egzekwowany w razie niewykonania decyzji. Skarżący zakwestionował także konieczność przeprowadzenia robót budowlanych w przedmiotowym zabytku, podkreślając, że organ pierwszej instancji nie przedstawił żadnych dowodów, że stan przedmiotowej nieruchomości stanowi zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, a brak remontu (według wskazań organu) przyczyni się do istotnej degradacji zabytku. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego – w odpowiedzi na skargę – wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko, przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie; zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd kontrolował w niniejszej sprawie decyzję Ministra z [...] marca 2018 r. znak: [...] o charakterze reformatoryjnym; wydaną po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji [...]WKZ z [...] października 2017 r., którą to nakazano skarżącemu wykonanie określonych prac przy zabytku, w oparciu o art. 49 ust. 1 u.o.z.z. Minister co do istoty uznał orzeczenie organu I instancji za prawidłowe, zmieniając decyzję tego organu jedynie w części dotyczącej terminu wyznaczonego na wykonanie nałożonego nią obowiązku. Podzielił natomiast stanowisko [...]WKZ tak co do konieczności wydania decyzji w oparciu o ww. art. 49 ust. 1, zakresu prac koniecznych do wykonania, jak również – co do określenia podmiotu zobowiązanego. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie to jest prawidłowe, oparte na prawidłowej wykładni art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a także na prawidłowo ustalonych okolicznościach sprawy. Dlatego też zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Rozwijając tę ocenę Sąd zauważa, że na mocy decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] września 2015 r., budynek mieszkalny tzw. dwór usytuowany na terenie dawnego folwarku "[...]" przy ul. [...] w [...] wraz z otoczeniem w granicach dz. ew. nr [...] obr. [...] [...], został wpisany do rejestru zabytków województwa [...] pod nr [...]. Już wówczas, opisując stan tego obiektu organ konserwatorski wskazał "na jego systematyczną degradację". Przy czym podał, że w części zachodniej zabytkowego obiektu, użytkowanej przez B. i P. D., przeprowadzono remont konserwatorski, a zastrzeżenia odnośnie jego stanu, dotyczą części wschodniej pozostającej we władaniu Z. P.. Ta część obiektu pozostaje od lat nieużytkowana, zaniedbana, nieogrzewana. Zły stan dotyczy rynien i rur spustowych, pokrycia dachu, elewacji, stolarki okiennej. Tak opisany stan wschodniej części zabytkowego budynku w kolejnych latach, pomimo zaleceń pokontrolnych Miejskiego Konserwatora Zabytków w [...] z 4 listopada 2016 r. dotyczących wykonania określonych prac o charakterze zabezpieczającym (v. pismo z [...] listopada 2016 r. znak: [...]), poprzedzonych kontrolą obiektu w dniu [...] czerwca 2016 r. i [...] października 2016 r., nie uległ poprawie. Zalecenia pokontrolne, wydane na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie zostały bowiem wykonane, a potwierdziły to oględziny obiektu przeprowadzone [...] czerwca 2017 r. przez [...]WKZ (v. protokół). Opisane w protokole z tych oględzin zastrzeżenia nadal dotyczyły części wschodniej zabytkowego budynku, z uwagi na stwierdzone na elewacjach widoczne zawilgocenia z zaciekami, omszenia, ubytki i odspojenia tynku, nadto: zniszczone detale architektoniczne, nie wymienione ani nie naprawione rynny, czy - nie skute w piwnicach tynki. Wobec powyższego, nie budzi wątpliwości Sądu -po pierwsze- kompetencja organów konserwatorskich do orzekania w niniejszej sprawie (dotyczącej ww. obiektu), po drugie - możliwość zastosowania w okolicznościach w niej występujących art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że wschodnia część zabytkowego obiektu narażona jest na postępującą degradację. Powodem tego są niesprawne instalacje rynnowo-spustową, brak izolacji poziomej, czy nieszczelne okna. To zaś naraża zabytek na (dalsze) zalewanie wodami opadowymi, zawilgocenie, postępującą erozję cegły i korozję biologiczną drewnianych elementów konstrukcyjnych tego zabytku, a więc - jego niszczenie. Na to też wskazał Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wywodząc o prawidłowości zastosowania w sprawie trybu określonego w art. 49 ust. 1. Wobec poczynionych ustaleń, Sąd nie znajduje zaś podstaw do zakwestionowania oceny tego organu. Sąd zauważa przy tym, że zgodnie z art. 49 ust. 1 ww. ustawy, wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że jednym z obowiązków, który może zostać nałożony na jego podstawie jest wykonanie odpowiednich robót budowlanych przy zabytku, a najistotniejsze znaczenie ma cel, jakiemu służyć mają wykonane roboty budowlane. Jest nim zabezpieczenie i utrzymanie zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, czy inaczej: przeciwdziałanie dewastacji i pogorszeniu substancji zabytkowej obiektu wpisanego do rejestru zabytków. Dlatego, o ile konieczne jest wykonanie robót budowlanych w celu zabezpieczenia obiektu budowlanego przed dalszym pogorszeniem jego stanu technicznego, to taki obowiązek może zostać nałożony. Nałożony w niniejszej sprawie obowiązek wykonania określonych "robót" przy zabytku mieści się w dyspozycji omawianej regulacji. Każda z tych robót ma bowiem na celu jego zabezpieczenie przed niszczeniem lub istotnym uszkodzeniem, a jako taka mogła być przedmiotem nakazu organu konserwatorskiego, o którym mowa w art. 49 ust. 1; koresponduje przy tym z poczynionymi w niniejszej sprawie ustaleniami, znajdującymi odzwierciedlenia w protokole oględzin zabytku. Nadto, każda z tych robót, wbrew treści skargi, została określona precyzyjnie i nie ma powodów do kwestionowania decyzji wydanych w sprawie z tej też przyczyny (tj. związanej z wykonalnością decyzji). Nie ma przy tym istotnego znaczenia czy ww. czynności stanowią roboty budowlane, czy prace konserwatorskie w sytuacji, gdy zarówno jedne i drugie mogą być przedmiotem nakazu wydanego w oparciu o ww. art. 49 ust. 1, jeśli tylko ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku. Dlatego też Sąd nie podzielił argumentacji skarżącego mającej wskazywać na naruszenie w sprawie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z uwagi na jego zastosowanie, jak i: z uwagi na zakres prac nałożonych na jego podstawie i sposób ich sformułowania. Sąd zauważa przy tym, że myli się skarżący twierdząc, że zastosowanie omawianej regulacji wymaga wykazania, iż "stan techniczny przedmiotowego budynku wiązać się może z niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia ludzkiego". Zakres prac konserwatorskich lub robót budowlanych, które mogą być nałożone na mocy ww. regulacji prawnej determinowany jest bowiem wyłącznie niezbędnością ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku, a to nie jest równoznaczne z wystąpieniem ww. niebezpieczeństw. W okolicznościach niniejszej sprawy należy też odnotować, że omawiany tryb zastosowano wobec bezskuteczności zaleceń pokontrolnych sformułowanych przez organ konserwatorski na mocy art. 40 ust. 1 omawianej ustawy i postępującej degradacji części budynku. Organ konserwatorski początkowo sięgnął więc po łagodniejszą formę przymusu, celem zahamowania postępującego niszczenia części budynku, a dopiero gdy ta forma nie przyniosła oczekiwanego rezultatu i stan techniczny budynku pogarszał się, zastosował art. 49 ust. 1 u.o.z.z. formułując na jego podstawie obowiązek. I w końcu, wobec stanowiska skarżącego, Sąd zaznacza, że z artykułu 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wyraźnie wynika, że kwestie ekonomiczno-techniczne nie mogły mieć w sprawie prawnego znaczenia; celem tego przepisu jest uchronienie zabytku przed jego całkowitą degradacją; z uwagi na jego treść - argumenty natury ekonomicznej a nie prawnej, nie mogły być zaś przesłanką do rezygnacji z działań dążących do zachowania substancji i wartości zabytkowej budynku, w momencie ich realnego zagrożenia postępującą degradacją. Sąd nie podzielił również tych zarzutów skargi, które kwestionują określenie adresata nałożonego obowiązku. W tym kontekście Sąd zauważa, że nakaz sformułowany na podstawie art. 49 ust. 1, winien być skierowany do osoby fizycznej lub jednostki organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego. NSA w wyroku z 9 maja 2012 r. o sygn. akt II OSK 245/11 wskazał, że "(...) powołany przepis wprawdzie nawiązuje do osoby właściciela zabytku, użytkownika wieczystego czy też osoby dysponującej ograniczonym prawem rzeczowym, jednakże czyni to w innym celu aniżeli wskazanie, kto może się stać adresatem decyzji nakazującej wykonanie prac konserwatorskich lub robót budowlanych. Z treści art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika bowiem, że to nie jeden z przywołanych wyżej tytułów prawnych do zabytku stanowi bezpośrednią podstawę określenia osoby zobowiązanej do wykonania prac konserwatorskich lub robót budowlanych, ale stwierdzenie, kto jest osobą mającą prawo korzystania z zabytku na podstawie tego tytułu prawnego." I dalej, w tym samym wyroku NSA wskazał, że analizowany przepis do ustalenia adresata decyzji zobowiązującej do wykonania prac konserwatorskich lub robót budowlanych wymaga stwierdzenia po pierwsze, kto jest podmiotem korzystającym z zabytku, a po drugie, czy ten dysponent zabytku posiada jeden z wymienionych w przepisie tytułów prawnych do niego. "Taki sposób określenia adresata decyzji oznacza, że potwierdzenie tytułu prawnego określonej osoby do zabytku - z punktu widzenia celów analizowanej regulacji - nie stwarza podstaw do utożsamiania właściciela zabytku z osobą zobowiązaną do wykonania prac (robót), o których mowa w art. 49 ust. 1 ustawy, jeżeli podmiot ten jednocześnie nie jest uprawniony do korzystania z zabytku." Takim też rozumieniem ww. przepisu kierowały się organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo przyjmując, że nakaz wykonania określonych prac dotyczących wschodniej części zabytkowego budynku winien być skierowany tylko do skarżącego, a nie wszystkich współwłaścicieli tego budynku w sytuacji, gdy z ww. części budynku korzysta wyłącznie jeden z nich, tj. skarżący (co w sprawie pozostaje bezsporne). Dokonując takiej oceny wzięto pod uwagę, że z treści księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] dla nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...], obr. [...] w [...], wynika, że właścicielami tej nieruchomości są Z.P., W.K. oraz B. i P. D., jak również, że z ww. księgi wieczystej wynika, że przedmiotowa nieruchomość gruntowa oraz budynkowa stanowi współwłasność w częściach ułamkowych ww. osób, uregulowaną przepisami Kodeksu cywilnego. Uwzględniono również, że z aktu notarialnego Rep. [...] spisanego w dniu [...] marca 1996 r., wynika, iż Z. P. użytkuje wschodnią połowę przedmiotowego budynku. Powyższe, zdaniem Sądu, uprawniało w konsekwencji organy obu instancji do stwierdzenia, że skarżący jest jedynym "korzystającym" na podstawie tytułu prawnego z przedmiotowej (wschodniej) części zabytkowego obiektu. Stąd też prawidłowo ustalono, że winien być on również jedynym adresatem obowiązku nałożonego w oparciu o art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a odnoszącego się do wskazanej części zabytku (albowiem pozostali współwłaściciele nie korzystają z tej części obiektu). Z tych też przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa a skarga nieuzasadniona. Dlatego też, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło