VII SA/Wa 1189/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy A. P. w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie naruszenia zbiorowych praw pacjenta postanawia: odmówić A. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęły dwa uzupełnione przez A. P. formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF i PPPr, w których wnioskodawczyni wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z uwagi na okoliczność, iż stroną w niniejszej sprawie jest A. P. występująca jako osoba fizyczna (tak też została strona określona w wyroku Sądu), do rozpoznania niniejszego wniosku wzięto pod uwagę dane podane w formularzu PPF przeznaczonego dla osób fizycznych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trójką synów. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawczyni są dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 16 000 zł. netto miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni wskazała, że nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi kasacyjnej i opłacić pełnomocnika, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego własnego i rodziny. Wskazała posiadanie ½ domu o pow. 300 m2 w C. obciążonego hipotekami łącznie 1 200 000 zł, 1/2 mieszkania o pow. 70 m2, dwóch zabudowanych nieruchomości w C. (½ udziału w każdej). Wskazała, że budżet domowy jest obciążony spłatami kredytów w wysokości 4 200 zł na dom, 900 zł na jedną z zabudowanych nieruchomości, 1 500 – linia kredytowa. Wskazała następujące koszty utrzymania – gaz 1 000 zł., prąd 400 zł., woda 300 zł., utrzymanie synów 6 000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawczyni wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Rozpoznając złożony przez A. P. wniosek należy wskazać, że wnioskodawczyni nie wykazała, by jej sytuacja materialna była tak trudna by kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy wskazać, że wnioskodawczyni posiada stałe dochody i majątek w postaci czterech nieruchomości. Okoliczności te wskazują, że stronę nie można zaliczyć do osób ubogich, a tylko takim należy przyznawać prawo pomocy, jako umożliwienie dostępu do sądu. Dochód wnioskodawczyni jest wprawdzie obciążony koniecznością spłaty kredytów, jednakże nawet po ich zliczeniu oraz pozostałych wskazanych wydatków (z których wskazany koszt utrzymania trójki synów należy uznać za zawyżony), pozwala na opłacenie samodzielne pełnomocnika z urzędu. Należy także pamiętać, że wszystkie koszty w sprawie zostały już przez stronę poniesione, w tym wpis od skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, by stan majątkowy pozwalał zaliczyć wnioskodawczynię do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. powołane wyżej postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1238/14). W takiej sytuacji należy uznać, że skarżąca nie wskazała okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.