VII SA/Wa 1211/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie wycofania produktów z obrotu postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2017 r. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 19 września 2017 r. na formularzu PPF wniosek A. P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił A. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca wraz z mężem i córką mieszkają w [...]. A. P. oświadczyła, że utrzymuje się z rodziną z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez męża w wysokości 750 euro oraz świadczenia tzw. Child Benefit w kwocie 140 euro miesięcznie. Do wydatków zaliczyła: czynsz najmu w wysokości 650 euro oraz opłaty za media (ogrzewanie, energia elektryczna) w wysokości 200 euro. Według oświadczenia zawartego w złożonym wniosku dochody rodziny skarżącej wynoszą zatem 890 euro miesięcznie, natomiast stałe opłaty związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz najmu, opłaty za ogrzewanie i prąd) wynoszą 850 euro miesięcznie. Orzekający ocenił, że w świetle powyższego oświadczenia na wyżywienie, odzież, leki i inne potrzeby życia codziennego trzyosobowej rodziny pozostawałaby więc jedynie kwota 40 euro miesięcznie. Zauważył dodatkowo, że pomimo tak niskiej wysokości środków, które pozostają, według złożonego oświadczenia, po poniesieniu stałych opłat, skarżąca ustanowiła jednak adwokata z wyboru do reprezentowania w niniejszej sprawie. Starszy referendarz sądowy stwierdził, że powyższe okoliczności powodują, że zachodzą wątpliwości co do rzeczywistej wysokości środków, jakimi skarżąca wraz z rodziną dysponuje, a udzielone przez A. P. informacje nie mogą być postrzegane jako przekonujące i wiarygodne, dające wystarczającą podstawę do przyznania prawa pomocy. W dniu 30 listopada 2017 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw skarżącej reprezentowanej przez pełnomocnika adw. M. K. od ww. postanowienia z dnia 3 listopada 2017 r. W uzasadnieniu strona wskazała, że pełnomocnik został ustanowiony w sprawie w dniu 7 lutego 2012 r. Ówczesna sytuacja finansowa strony była zasadniczo inna albowiem posiadała ona jeszcze skromne oszczędności, sama zaś stawka za prowadzenie sprawy była niska i wynosiła 800 złotych wynagrodzenia ryczałtowego, a dodatkowo rozłożona była na raty. Do chwili obecnej nie została ona notabene uregulowana. Powodem emigracji skarżącej była bieda oraz zadłużenie jakie powstało w związku z zamknięciem sklepów posiadanych przez skarżącą. W okresie, w którym organ zamknął sklepy A. K. (obecnie P.) musiała regulować daniny publiczne oraz ZUS, co więcej za dostarczony towar musiała zapłacić i nie chodzi tutaj tylko o środki "kolekcjonerskie", ale trzeba pamiętać przy tym, iż 99 % asortymentu sprzedawanego przez skarżącą było produktami spożywczymi oraz produktami gospodarstwa domowego. Nie mogąc ich sprzedawać skarżąca i tak musiała zapłacić za nie, musiała płacić wynagrodzenia pracowników w okresie wypowiedzenia, odprowadzać podatki oraz składki ZUS itp. Wnioskodawczyni podkreśliła, że informacje o zadłużeniu można przecież zweryfikować w ZUS, czy Urzędzie Skarbowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Jak podkreślił także Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 311/15, to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia udzielenie jej prawa pomocy. Tylko od tego jakich argumentów strona użyje uzasadniając swój wniosek zależy, czy uzyska przedmiotowe wsparcie, przy czym argumentacja ta powinna być ukierunkowania na przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazywanie na inne okoliczności nie powoduje, że wniosek jest prawidłowo uzasadniony. Brak stosownej dokumentacji przedstawiającej rzeczywiste koszty utrzymania wnioskującego oraz brak wiarygodnej argumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje, że Sąd, w oparciu o przesłanki z art. 246 p.p.s.a., nie może uwzględnić wniosku i przyznać prawa pomocy w zakresie żądanym przez stronę. Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności sprawy, stwierdzić należy, że starszy referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu z dnia 3 listopada 2017 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącej złożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia treść sprzeciwu. Wnioskodawczyni wraz z rodziną utrzymuje się z dochodu w wysokości 890 euro miesięcznie. Przy uwzględnieniu kosztów na utrzymanie mieszkania w łącznej kwocie 850 euro miesięcznie, pozostaje kwota 40 euro miesięcznie na utrzymanie 3 osób. Trudno jest sobie wyobrazić, aby trzyosobowa rodzina była w stanie utrzymać się z tak niewielkiej kwoty pozostającej do dyspozycji. Skarżąca nie wskazała także jakie są koszty utrzymania własnego i rodziny (wydatki na jedzenie, odzież, środki czystości, leki, dojazdy, itp.). Jeszcze raz należy wskazać, że warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania, nie ma mowy o uprawdopodobnieniu. Strona nie może przerzucać ciężaru dowodzenia na Sąd, aby podejmował działania celem weryfikacji informacji o zadłużeniu w ZUS, czy Urzędzie Skarbowym. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie uznał, że przedstawione przez wnioskodawczynię okoliczności powodują, że zachodzą wątpliwości co do rzeczywistej wysokości środków, jakimi skarżąca wraz z rodziną dysponuje, a udzielone informacje nie mogą być postrzegane jako przekonujące i wiarygodne, dające wystarczającą podstawę do przyznania prawa pomocy. Wyrywkowość oraz niewiarygodność oświadczeń złożonych na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy czyni twierdzenia o braku środków umożliwiających pokrycie kosztów postępowania całkowicie gołosłownymi. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.