VII SA/Wa 1219/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kamiński, , Sędzia WSA Ewa Machlejd, Sędzia WSA Tadeusz Nowak (spr.), Protokolant ref. staż. Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2011 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: odrzucić skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] stwierdził, że S. J. podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym we wskazanych w tej decyzji okresach. Pismem z dnia 20.05.2010 r. S. J. zwrócił się z prośbą o wznowienie postępowania zakończonego w/w ostateczną decyzją. Decyzją z dnia [...][...] czerwca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] odmówił wznowienia postępowania w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, zakończonego prawomocną decyzją z dnia [...].07.2009 r., znak: [...]. Po rozpatrzeniu odwołania S. J., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2009 r., znak [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] wskazując w uzasadnieniu, że S. J. nie wskazał żadnej z przyczyn, która mieściłaby się w przesłankach art. 145 § 1 kpa, przemawiających za uwzględnieniem żądania. Brak wskazania we wniosku przyczyn wznowienia określonych w ww. przepisach, stanowi przesłankę do odmowy wznowienia na podstawie art. 149 § 3 kpa. Jednocześnie wyjaśnił, iż instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte, co najmniej jedną z kwalifikowanych wadliwości procesowych wyliczonych wyczerpująco w art. 145 § 1 i 145a § 1 k.p.a. Postępowanie wznowieniowe nie może być natomiast wykorzystane do pełnej merytorycznej kontroli decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu zwykłym, bowiem nie jest to kontynuacja postępowania zwykłego. Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę do Sądu Administracyjnego złożył S. J. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, ze Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie przeprowadził należycie postępowanie ponieważ nie rozpoznał pełnego materiału dowodowego w zakresie podlegania strony ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Skarżący wskazując również art. 83 a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o Systemie Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr. 137, poz 887 ze zmianami) stwierdził, że na wniosek osoby zainteresowanej prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzja ostateczną, podlega ponownemu ustaleniu jeżeli ujawnia się nowe dowody lub okoliczności mające wpływ ma prawo lub zobowiązanie a ponieważ wydana decyzja była dotknięta wadą zaniechanie ponowne rozpatrzenia wszystkich zarzutów kierowanych do ZUS , jak również utrudnianie mi dalszego czynnego udziału w postępowaniu jest niezasadne. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. określa kognicję sądów administracyjnych, wskazując katalog aktów prawnych i czynności z zakresu administracji publicznej, które mogą być przedmiotem skargi. Stosownie do treści tego przepisu kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Nie wszystkie jednak sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Zgodnie z art. 180 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. I tak stosownie do treści art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) Prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie, a stosownie do treści art. 83a ust. 2 decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarówno Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 240/08, jak i Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 września 2009 r., sygn. akt I UK 109/09 stanęły na stanowisku, że przepis art. 83a ust. 2 pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie z urzędu i to pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Dalej jeszcze poszedł w wymienionym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, dochodząc do wniosku, że omawiana konstrukcja prawna wyklucza zastosowanie art. 157 § 2 k.p.a., przewidującego wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony lub z urzędu. W uchwale 7 sędziów z dnia 23 marca 2011r. IUZP 3/10 Sąd Najwyższy stwierdził, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych; i postanowił nadać jej moc zasady prawnej. Zdaniem Sądu nie ma dostatecznego powodu, aby tak ukształtowany podział właściwości pomiędzy sądem powszechnym i administracyjnym, wywodzący się z wykładni językowej i systemowej, a odnoszący się do możliwości zainicjowania przez stronę postępowania, o którym mowa w art. 83a ust. 1 u.s.u.s., miał ulegać zmianie w sytuacji, w której został złożony wniosek osoby zainteresowanej o ponowne ustalenie jeżeli zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Przemawia za taką wykładnią argument wynikający z porównania treści ust. 1 art. 83a z treścią przepisu art. 83 ust.2 u.s.u.s., z treścią związanych z wszczęciem postępowań, o których mowa w ust. 1 i 2 omawianego przepisu. W ust. 2 art. 83 ustawodawca wprost stwierdził, że od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Skoro więc prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, to nie ma podstaw do tego, aby przyjąć, iż ustawodawca inaczej wyrażał wolę związaną z ponownym ustalaniem tego prawa lub zobowiązania i poddawał go kontroli sądu administracyjnego. W odniesieniu do decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych co do zasady właściwy będzie zatem sąd powszechny, także w zakresie, w którym organ rentowy orzeka na podstawie art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zauważyć bowiem należy, że wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Skoro zaś w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zostały wymienione decyzje wydawane w oparciu o art. 83a ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podlegają one, na podstawie art. 83 ust. 2 tej ustawy, kontroli sądu powszechnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał umożliwić dokonywanie weryfikacji takich decyzji przez sąd administracyjny, wówczas uczyniłby to wprost, tak jak w art. 83 ust. 4 przedmiotowej ustawy. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jako tryb właściwy do uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to jedynie obowiązek stosowania przy wydawaniu decyzji przepisów właśnie kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy, stwierdzić zatem trzeba, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących m. in. podlegania ubezpieczeniu społecznemu i wymiaru składek. Na marginesie dodać można, że w sytuacji, w której przepisy obowiązującego prawa nie dają podstaw do zainicjowania postępowania administracyjnego przez podmiot, który domaga się kontroli decyzji w postępowaniach nadzwyczajnych, a organ odmawia wszczęcia takiego postępowania, ani nie podejmuje oczekiwanych działań z urzędu, podmiot taki może wykorzystać regulacje zawarte w art. 184-186 kpa. Mając powyższe na uwadze. Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia