VII SA/Wa 1241/18

Dnia 23 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 23 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. D. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 sierpnia 2018 r. odmawiającego przyznania B. D. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji i nałożenia obowiązku doprowadzenia budynku do stanu zgodnego z prawem postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 sierpnia 2018 r. odmawiające przyznania B. D. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 1241/18 wpłynął na formularzu PPF wniosek B. D. o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści ww. wniosku wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i trójką dzieci. Rodzina utrzymuje się z dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego przez wnioskodawczynię w wysokości 5000 rocznie oraz dochodu uzyskiwanego z pracy najemnej małżonka w wysokości 3600 złotych miesięcznie. Wnioskodawczyni podała, że posiada dom mieszkalny o pow. 91 m² i nieruchomości rolne o pow. 4,6 ha dwa budynki, inwentarz, dwa bukaty (bydło). Poza tym wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych, wierzytelności ani przedmiotów wartościowych powyżej 5000 złotych. Do ponoszonych wydatków zaliczyła: ubezpieczenie budynków i maszyn 30,00 złotych, opłatę za energię elektryczną w wysokości 217,00 złotych, opłatę za gaz w wysokości 50,00 złotych, wywóz nieczystości 110 złotych, opłatę za telefon i internet 170,00 złotych, koszty zakupu leków 50,00 złotych, opłaty szkolne 150 złotych. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2018 r. w sprawie VII SA/Wa 1241/18 odmówiono B. D. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został skutecznie złożony sprzeciw. W sprzeciwie wnioskodawczyni wniosła o zmianę postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że w innej sprawie o sygnaturze IV SA/Wa 498/18 w tym samym sądzie pomimo wpisu sądowego w wysokości 200 zł została zwolniona od kosztów sądowych na podstawie złożonych dokumentów. Tym samym niedopuszczalnym jest aby ten sam sąd w jednej zwolnił skarżącą od kosztów sądowych, a w innej sprawie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 260 § 2 tego wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego zaskarżone postanowienie z 31 sierpnia 2018 r. należało utrzymać w mocy. Wskazać należy, że w świetle art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r. w sprawie I OZ 979/10, publikacja na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja ta ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko wobec osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek, środki majątkowe, a w szczególności zaś posiada zgromadzone oszczędności pieniężne, to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 31 sierpnia 2018 r. - wnioskodawczyni nie wykazała, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd nie widzi podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni jest osobą na tyle ubogą, że jej rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego. Należy zauważyć, że z nadesłanego wniosku i okoliczności sprawy nie wynika by strona była w tak trudnej sytuacji majątkowej. Wnioskodawczyni posiada dom mieszkalny, zrealizowany na podstawie pozwolenia na budowę z 2009r., dwa budynki, inwentarz, dwa bukaty (bydło), nieruchomości rolne o pow. 4,6 ha. We wniosku skarżąca wskazała, że powierzchnia domu jaką posiada wynosi 91 m², natomiast z projektu budowlanego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że łączna powierzchnia wszystkich pomieszczeń domu mieszkalnego (parteru i poddasza) wynosi 143,4 m². Wspólnie z mężem i trójką dzieci utrzymują się dochodu uzyskiwanego z pracy najemnej przez małżonka w wysokości 3600 złotych miesięcznie oraz dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Skarżąca wskazała, że z tego tytułu uzyskują kwotę w wysokości 5000 rocznie. Zauważyć należy, że skarżąca ma troje małoletnich dzieci, na które otrzymuje z dużym prawdopodobieństwem świadczenie wychowawcze w wysokości 500 złotych na każde dziecko, a przynajmniej na dwoje z nich. Powyższe z pewnością zmniejsza obciążenia finansowe związane z wychowaniem dzieci, czy realizacją obowiązku szkolnego. Z wniosku nie wynika, aby wnioskodawczyni z mężem posiadali zobowiązania finansowe (kredyty, długi, zajęcia komornicze). Nie wynika również aby posiadali zaległości w ponoszeniu bieżących opłat. Okoliczności te świadczą o tym, iż strona nie pozostaje w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy wnioskodawczyni uzyskuje dochody z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego natomiast małżonek wnioskodawczyni uzyskuje miesięczne dochody we wskazanej wyżej wysokości. Wnioskodawczyni nie jest pozbawiona środków do życia i pozyskanie kwoty na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie możliwe. Z danych zawartych we wniosku nie przedstawia się zatem obraz wnioskodawczyni jako osoby ubogiej, a tylko takim osobom należy przyznawać prawo pomocy. Wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. Wnioskodawca nie jest pozbawiony środków do życia i pozyskanie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie możliwe. Okoliczności te świadczą o tym, iż strona nie pozostaje w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, wykazać, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie twierdzenie strony, że w innym wydziale przyznano jej prawo pomocy. Odnosząc się do argumentacji sprzeciwu w kwestii przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie w innym wydziale w tym samym sądzie, wskazać należy, że z informacji dostępnej Sądowi z urzędu wynika, że skarżącej w wydziale IV w podanej sprawie o sygnaturze akt IV SA/Wa 498/18 odmówiono zwolnienia z kosztów sądowych. Argument zawarty w sprzeciwie jest zatem fałszywym oświadczeniem i zmierza do manipulowania Sądem. Tymczasem w nadesłanym formularzu, podpisanym własnoręcznie przez Skarżącą - Skarżąca została pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.