VII SA/Wa 1318/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak po rozpoznaniu w dniu 19 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2017 r. w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF W. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek ten jest drugim wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie. Mocą postanowienia Starszego referendarza sądowego z dnia 24 października 2016 r. odmówiono W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 grudnia 2016 r. W obecnie rozpoznawanym wniosku wnioskodawca podał, że posiada dom o pow. 120 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 10 ha. Oświadczył, że prowadzi gospodarstwo rolne, z którego nie uzyskuje dochodów. Dodał, że korzysta z kredytu klęskowego i ma zadłużenie alimentacyjne. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie stać go na ponoszenie kosztów oraz ustanowienie adwokata. Wskazał, że jego sytuacja pogarsza się z uwagi na niekorzystne warunki atmosferyczne – nawalne deszcze. Do wniosku dołączył: kserokopię zawiadomienia komornika sądowego o zajęciu wierzytelności z dnia 21 marca 2017 r. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2017 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ocenie Starszego referendarza sądowego nie udzielenie pełnej odpowiedzi na pismo z dnia 19 lipca 2017 r. wzywające do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie praw pomocy, powoduje brak podstaw do uwzględnienia wniosku, bowiem na podstawie przedstawionych informacji nie jest możliwe ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, a w konsekwencji nie są one wystarczające do uznania, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 10 września 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z innych orzeczeń wydanych w jego sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Zgodnie z treścią art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja taka, czego zdaje się nie dostrzegać skarżący, miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżący, co prawda odpowiedział na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku, poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej jednakże nie udzielił odpowiedzi na wszystkie pytania. W efekcie przedstawiona przez skarżącego jego sytuacja majątkowa nie pozwala na ocenę faktycznych możliwości finansowych wnioskodawcy. Podkreślić należy, że nie zostało podane jaki dochód generuje prowadzone przez skarżącego gospodarstwo rolne i jakie wnioskodawca ponosi wydatki. Na pytanie wprost dotyczące tych kwestii wnioskodawca podał albo wymijające odpowiedzi, albo nie podał ich wcale. Wskazać należy, że wnioskodawca podał, że utrzymuje się ze sprzedaży płodów rolnych, ale nie wskazał - choćby szacunkowo - jakie są to kwoty, nie sporządził wykazu przychodów i rozchodów wskazując, że prowadząc niewielkie gospodarstwo rolne nie jest do tego zobowiązany. Jednakże w ww. zobowiązaniu chodziło o wskazanie szacunkowego miesięcznego bilansu gospodarstwa (przychody i rozchody), a nie o oficjalny dokument składany do urzędu skarbowego. W nadesłanym piśmie podał jedynie ogólnikową informację, że nie uzyskuje dochodów z tytułu sprzedaży płodów rolnych, a uzyskane z tego tytułu pieniądze nie wystarczają na dostateczny zakup ilości środków do produkcji płodów rolnych. Wnioskodawca nie wskazał też w jakiej wysokości zostały mu przyznane dotacje z ARiMR, wskazując jednocześnie, że nie starczają one na zakup dostatecznej ilości środków do produkcji. Wnioskodawca nie podał miesięcznych kosztów utrzymania, z wyszczególnieniem poszczególnych pozycji (żywność, media, środki czystości, leki, telefon, itp.). Jedynym dokumentem który wskazuje na sytuację materialną strony jest kopia zajęcia wierzytelności przez komornika, jednakże w świetle braku wskazania dochodów gospodarstwa trudno tylko ten dokument traktować jako argument do przyznania prawa pomocy. Z podanych danych wynika, że wnioskodawca utrzymuje się z ze sprzedaży płodów rolnych oraz samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest zadłużony. Powyższe niewątpliwie wskazuje, że wnioskodawca uzyskuje środki finansowe z tytułu sprzedaży płodów rolnych, których jednak wysokości nie podał. Nadto z informacji podanych przez wnioskodawcę wynika, że uzyskuje on dopłaty do posiadanej nieruchomości z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wnioskodawca nie wskazał jednak wysokości pobieranych dopłat. Nie wiadomo jest także w jakiej wysokości wnioskodawca posiada zadłużenie. Zatem skoro nie zostały udzielone pełne i wyczerpujące odpowiedzi na wezwanie Sądu, to skarżący nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, wnioskodawca nie wykazał w sposób bezsporny, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu wnioskowanego prawa pomocy. Informacje wskazane przez skarżącego we wniosku nie są wystarczające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości finansowych. Podkreślić należy, że wymagane informacje nie zostały również nadesłane przy sprzeciwie. Ogólnikowe twierdzenia o jego ciężkiej sytuacji finansowej nie zostały praktycznie poparte żadnymi dowodami. Odnosząc się do argumentu, że w innym postępowaniu skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy, nie może powodować automatycznego przyznania prawa pomocy w niniejszej jak i w następnych sprawach, ponieważ sytuacja materialna skarżącego od czasu złożenia poprzedniego wniosku, na podstawie którego otrzymał prawo pomocy, mogła ulec znacznej poprawie i skarżący może być w stanie ponosić w części lub nawet w całości koszty postępowania. Wobec powyższego należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe, bowiem Starszy referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.