VII SA/Wa 1446/17

Dnia 6 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Szpitala [...] w [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 stycznia 2018 r. w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] w [...] na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., znak: [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie I instancji Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 1446/17 wpłynął na formularzu PPPr wniosek Szpitala [...] w [...] zwany dalej Szpitalem o przyznanie prawa pomocy, w którym wniesiono o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia. W uzasadnieniu wniosku Szpital podniósł, że jako jednostka publicznej służby zdrowia nie może być traktowana na równi z przedsiębiorcami komercyjnymi. Podał, że placówki publicznej służby zdrowia są w wielu sferach pozyskiwania środków finansowych mocno ograniczone ustawowo i zasadniczo funkcjonują w oparciu o środki publiczne przekazywane za pośrednictwem NFZ na podstawie zawartych kontraktów. Środki pozyskiwane z kontraktów są jednak rażąco niskie w stosunku do rzeczywistych potrzeb placówek, co skutkuje ciągłym brakiem funduszy nie tylko na potrzebne inwestycje i remonty, ale rodzi problemy związane z płatnością bieżących zobowiązań, takich jak wynagrodzenia, energia, elektryczna, gaz, środki czystości, konieczne usługi bieżące, wyżywienie pacjentów, środki medyczne itp. Szpital podkreślił, że jest jedną z niewielu placówek przeprowadzającą bardzo skomplikowane i kosztowne procedury w zakresie transplantologii (w tym trzustki). Jednostka Szpitala stanowi podstawowe zaplecze internistyczne dla mieszkańców [...], posiada ogromne doświadczenia w zakresie chirurgii ogólnej. Ponadto istnieje ogromne zapotrzebowanie na świadczenie zdrowotne udzielane przez oddział okulistyczny. Stąd też, niezakłócone funkcjonowanie jednostki jest niezbędne dla zabezpieczenia potrzeb pacjentów z całego rejonu [...]. Szpital zaznaczył, iż w przeważającej mierze pozbawiony został możliwości wykonywania najszybszych oraz najmniej inwazyjnych i skomplikowanych procedur, a co za tym idzie najlepiej wycenianych przez NFZ przez co ma ograniczone możliwości nadrabiania strat, jakie niosą procedury medyczne w najcięższych przypadkach. Szpital podał, że wszelkie wpływy jakie uzyskuje są natychmiast rozdysponowane na leczenie, zakup niezbędnych leków, wynagrodzenia, obsługę, zadłużenia itp. Zatem każde dodatkowe zobowiązania niezwiązane z działalnością statutową Szpitala ( w tym w szczególności koszty procesu) muszą być realizowane kosztem pacjentów, ograniczeniem dostępu do pomocy medycznej, wydłużaniem się kolejek do świadczeń zdrowotnych. Szpital podkreślił również , że sytuacja ekonomiczna w jakiej się znalazł nie wynika z niewłaściwie prowadzonej gospodarki finansowej. Wskazał, że wzrost wartości kontraktów z NFZ od szeregu lat praktycznie nie odpowiada rzeczywistym kosztom utrzymania placówki, zakupu sprzętu, leków itp. Samodzielne Publiczne Zakłady Opieki Zdrowotnej, niezależnie od stanu zadłużenia ustawowo są również zobowiązane do przekazywania 40 % sumy stanowiącej wzrost z kontraktu z NFZ na rzecz wzrostu wynagrodzenia pracowników szpitala. W efekcie ze względu na stałość i konstrukcję kontraktów z NFZ każda dodatkowa kwota musi być pokryta z pieniędzy przeznaczonych na bieżące leczenia leżącego w szpitalu pacjenta. Szpital nie dysponuje innymi pieniędzmi niż te, które wpływają za wyleczonego i wypisanego pacjenta. NFZ często nie płaci również za świadczenia, które wynikałyby z konieczności leczenia, a ilość świadczeń była większa niż zakłada umowa. Każda decyzja wypłacania pieniędzy jest więc pokrywana wyłącznie kosztem bieżącego zmniejszenia ilości świadczonych usług i właśnie zadłużaniem się Szpitala z tytułu niezapłaconych w terminie należności. Powyższe obrazuje szczególną sytuację publicznej służby zdrowia, która w żadnej mierze nie może być porównywana do przedsiębiorców działających na otwartym rynku komercyjnym, których głównym motywem jest zysk. Szpital wskazał, że ustawodawca nałożył na tego typu placówki określone sztywne zobowiązania w zakresie bezwzględnego udzielania pomocy medycznej, z drugiej strony limitując dopływ środków z NFZ, przy jednoczesnym praktycznym zamknięciu możliwości komercyjnego działania ubocznego tego typu placówek. Wnioskodawca podniósł, że jako publiczny Szpital o statusie jednostki klinicznej nie ma prawa do świadczenia usług komercyjnie (jak to ma miejsce w przypadku jednostek niepublicznych), bowiem świadczy pomoc medyczną wyłącznie w ramach środków przekazywanych budżetu państwa za pośrednictwem NFZ. W dalszej części urzędowego formularza Szpital wskazał, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 7 642 729,89 złotych, a wartość zgromadzonych przez nią środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) wynosi 57 319 628,13 złotych, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu minus 2 434 648,24 złotych. Skarżący we wniosku podał, że na koncie bankowym posiada minus 9 956 580,82 złotych. Wskazał również, że zobowiązania Szpitala ogółem stanowią kwotę 192 441 397,88 złotych, a działalność Szpitala wg. rachunku zysku i strat za okres 1 stycznia - 30 września 2017r. zakończyła się stratą w wysokości minus 7 262 864,19 złotych. Szpital w kasie posiada środki w wysokości 159 158,67 złotych. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 1446/17 odmówiono Szpitalowi [...] w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że z postanowieniem i jego uzasadnieniem nie sposób się zgodzić. Nie zasługują na aprobatę poczynione ustalenia w przedmiocie dysponowania przez Szpital środkami pieniężnymi w kasie i na rachunkach, a także innymi środkami pieniężnymi oraz uznanie na tej podstawie, że Szpital nie znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Informacja o posiadanych środkach zamieszczona w bilansie nie jest tożsama z faktem, że Szpital posiada środki pieniężne, na bieżące utrzymanie i wydatki. Na koncie Szpitala znajdują się pieniądze jednak nie są to kwoty, którymi na bieżąco może dysponować placówka. Są to bowiem środki celowe na refundację zatrudnienia rezydentów i stażystów, dotacje inwestycyjne oraz środki Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Szpital jest ponadto stroną kilkuset postępowań sądowych, głównie przed sądami powszechnymi, które trwają latami. Wydatek rzędu 100 zł dla Szpitala, którego działalność permanentnie generuje stratę jest będzie musiał być uiszczony kosztem bieżącej pomocy medycznej udzielanej przez Szpital zgodnie z jego statutową działalnością. Nie jest rolą Szpitala zabezpieczenia środków finansowych w związku z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, jako że większość z nich jest niezależna od niego i Szpital -jako pozwany- nie ma wpływu na ich ilość czy zintensyfikowanie w danym okresie. Brak wolnych środków jest faktem powszechnie znanym, przy czym środki, którymi rzekomo winien Szpital dysponować są iluzoryczne i mają charakter czysto księgowy. Sytuacja ekonomiczna w jakiej znajduje się Szpital nie wynika z niewłaściwej prowadzonej gospodarki finansowej. Tego typu placówki z jednej strony dysponują ściśle określoną i ograniczoną kwotą uzyskiwaną z kontraktów z NFZ, a z drugiej strony są obowiązane ustawowo do świadczenia usług medycznych bez względu na wartość umowy kontraktowej, przy jednoczesnym ograniczeniu możliwości pozyskiwania środków zewnętrznych na otwartym rynku komercyjnym. A zatem wartość zobowiązań jest wyższa niż wartość dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego postanowienie z 9 stycznia 2018 r. należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazać należy, że przez pojęcie "środki" o którym mowa wskazanych wyżej przepisie należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, lecz również wartość środków trwałych, a także wartość kapitału zakładowego. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Jak wynika z powołanego przepisu ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na wnioskodawcy. Analizując dane zawarte w urzędowym formularzu PPPr oraz złożone dokumenty uznano, że Szpital [...] w [...] nie spełnia przesłanki wskazanej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Za referendarzem podkreślić należy, iż Szpital [...] w [...], jest jednostką sektora finansów publicznych. W orzecznictwie przyjęto, iż skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2007r., sygn. akt l FZ 567/06, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r. sygn. akt II GZ 648/13). Biorąc udział w postępowaniu sądowym strona powinna liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu Państwa. Ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia jednostek sektora finansów publicznych od kosztów sądowych, zatem jednostki te obowiązane są przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków. W świetle ugruntowanej linii orzecznictwa sądowo administracyjnego, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowo administracyjnego jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04). Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Porównując wielkość kosztów sądowych do wartości środków jakimi Szpital obraca, stwierdzić należy, że nie znajduje się on w sytuacji uzasadniającej zastosowanie instytucji prawa pomocy. Na uwagę zasługuje fakt, że w chwili obecnej - z uwagi na odrzucenie zażalenia z w powodu nieuzupełnienia w zakreślonym terminie braków formalnych zażalenia - nie jest już wymagany wpis od zażalenia (w kwocie 100 zł) na postanowienie Sądu z dnia 11 października 2017 r. w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania, który stanowił przyczynek do złożenia wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów - czyli od wpisu od zażalenia. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że Szpital mimo wskazanych trudności i ponoszonych kosztów jest w stanie w opisanych okolicznościach samodzielnie ponieść koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że należało odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.